İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük: 1. Dünya Savaşı Konuları

1. Dünya Savaşı'nın Nedenleri

Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesinde pek çok etken rol oynadı. Milliyetçilik akımı, dünyada yeni ulus devletlerin kurulmasını teşvik ederken, güçlü devletler arasında ham madde ve pazar arayışı da rekabeti kızıştırdı. Bu durum bloklara ayrılan ülkeler arasında silahlanma yarışını hızlandırdı.

Savaşa giren ülkelerin kendilerine göre özel nedenleri vardı. İngiltere, dünyanın en büyük sömürgeci devleti olarak, rakibi Almanya'ya karşı üstünlüğünü korumaya çalışıyordu. Fransa, Almanya'dan Alsas-Loren Bölgesi'ni geri almak istiyordu. Rusya ise Slav ırkından ve Ortodoks mezhebinden olan milletleri Panslavizm politikası ile bir araya getirmeyi amaçlıyordu.

Bunu biliyor muydun? Rusya'nın Balkanlardaki Panslavizm politikası, bölgede egemenlik kurmak isteyen Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile doğrudan çatışmasına neden olmuştu!

Diğer Ülkelerin Savaşa Girme Nedenleri

Almanya, hızla gelişen sanayisi için ham madde ve pazar bulmak istiyordu. Ayrıca İngiltere'nin ve Japonya'nın sömürgelerine göz dikmiş, Orta Doğu'ya ulaşmak için de Osmanlı Devleti ile yakınlaşmıştı. Bu durum, diğer güçlü devletleri rahatsız ediyordu.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Rusya'nın Panslavizm politikasından son derece tedirgin olmuştu. Balkanlar'daki nüfuz mücadelesi de iki devlet arasındaki gerilimi artırıyordu.

İtalya da siyasi birliğini geç tamamlamış bir ülke olarak sömürgeler elde etmek istiyordu. Özellikle Akdeniz'de yayılma politikası izliyor, Avusturya-Macaristan'ın elindeki toprakları geri almayı hedefliyordu.

Unutma! Ülkeler arasındaki bu karmaşık çıkar ilişkileri, küçük bir kıvılcımla tüm dünyayı sarsan büyük bir savaşa dönüştü!

1. Dünya Savaşında Osmanlı Devleti

Savaş başladığında Osmanlı Devleti hemen bir taraf seçmedi. Önce tarafsızlığını ilan etti, ülke genelinde seferberlik başlattı ve güvenlik önlemi olarak Boğazları ulaşıma kapattı. Bu süreçte ekonomik bağımsızlık için önemli bir adım atarak kapitülasyonları kaldırdığını duyurdu.

Osmanlı Devleti, büyük bir savaşta yalnız kalmamak için müttefik arayışına girdi. Önce İtilaf Devletleri'nin yanında yer almak istedi ancak bu talebi reddedildi. İtilaf Devletleri, Osmanlı topraklarını paylaşmayı planladıkları için Osmanlı'nın tarafsız kalmasını istiyorlardı.

Enver Paşa ve İttihat ve Terakki ileri gelenlerinin girişimleriyle Osmanlı Devleti sonunda Almanya ile bir ittifak kurdu. Almanya bu ittifakla yeni cepheler açarak savaş yükünü hafifletmek, Osmanlı'nın jeopolitik konumundan ve halifenin dini gücünden faydalanmak istiyordu.

İlginç bilgi: Osmanlı Devleti, Almanya ile ittifak kurduktan sonra İngiliz donanmasından kaçan iki Alman gemisini satın aldığını açıkladı ve onlara Yavuz ve Midilli adlarını verdi. Bu gemilerin Rus limanlarını bombalaması, Osmanlı'nın resmen savaşa girmesine neden oldu!

Osmanlı'nın Savaşa Girme Nedenleri

Osmanlı Devleti'nin savaşa girme kararında pek çok faktör etkili oldu. Yöneticilerdeki Alman hayranlığı ve Almanya'nın savaşı kazanacağı düşüncesi, bu kararda önemli rol oynadı. Osmanlı ayrıca kapitülasyonlardan ve dış borçlardan kurtulmayı umuyordu.

Kaybettiği toprakları geri alma isteği ve Orta Asya Türkleri ile birleşme düşüncesi de Osmanlı'yı savaşa sürükleyen nedenler arasındaydı. Ayrıca siyasi yalnızlıktan kurtulmak da önemliydi.

Osmanlı'nın savaşa girişi dramatik bir şekilde gerçekleşti. Alman gemileri Yavuz ve Midilli'nin Karadeniz'e çıkarak Rus limanlarını bombalaması üzerine Rusya, İngiltere ve Fransa peş peşe Osmanlı Devleti'ne savaş ilan ettiler.

Dikkat et! Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesi, çok geniş bir coğrafyada birden fazla cephede savaşmak zorunda kalmasına neden oldu ve bu durum ağır kayıplar vermesine yol açtı.

Osmanlı'nın Savaş Cepheleri: Taarruz Cepheleri

Osmanlı Devleti, İttifak Devletleri'nin yanında savaşa girince çok geniş bir coğrafyada mücadele etmek zorunda kaldı. Bu cephelerden biri de Kafkas Cephesi'ydi.

Kafkas Cephesi'nde Türk ordusu Ruslara karşı savaştı. Enver Paşa komutasındaki 150.000 kişilik Türk ordusu, Sarıkamış Harekâtı'nı başlattı ancak açlık ve ağır kış şartları yüzünden başarısız oldu. Bu operasyonda on binlerce askerimizi kaybettik.

Bu başarısızlıktan yararlanan Rus birlikleri Erzurum, Muş, Bitlis, Trabzon ve Erzincan'ı ele geçirdiler. Ancak Mustafa Kemal, Çanakkale savaşlarından sonra 16. Kolordu'ya komutan olarak atanınca Rus ilerleyişini durdurdu ve karşı taarruzla Muş ve Bitlis'i geri aldı.

Harika not: Mustafa Kemal'in askeri dehası sadece Çanakkale'de değil, Doğu Cephesi'nde de kendini göstermiştir. Buradaki başarıları, onun liderlik yeteneklerinin bir kanıtıydı!

Rusya'nın Savaştan Çekilmesi

Çanakkale Boğazı'nı geçemeyen İtilaf Devletleri, Rusya'ya yardım gönderemedi. Bu durum Rusya'da ekonomik sorunların artmasına neden oldu ve sonunda 1917'de Bolşevik İhtilali gerçekleşti.

İhtilal sonrasında Rusya yıkıldı ve yerine kurulan Sovyet Rusya, İtilaf Devletleri'yle Brest Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak 3 Mart 1918'de savaştan çekildi. Bu gelişme, Osmanlı için doğu cephesinde rahatlamayı sağladı.

Antlaşma gereği Ruslar, Doğu Anadolu'daki işgal ettikleri Osmanlı topraklarını boşalttılar. Böylece Osmanlı Devleti, en azından doğu cephesinde bir nebze rahatlamış oldu.

Aklında bulunsun: Rusya'nın savaştan çekilmesi, Osmanlı Devleti için olumlu bir gelişme olsa da diğer cephelerdeki savaş tüm şiddetiyle devam ediyordu ve zorlu günler henüz bitmemişti.