Avrupa'daki Gelişmeler ve Osmanlı Devleti

18. yüzyılda Avrupa'da "Aydınlanma Çağı" başladı. Bu dönemde akla öncelik tanıyan düşünce sistemi toplumları etkiledi ve bilim, sanat, edebiyat alanlarında önemli gelişmeler yaşandı.

Fransız İhtilali (1789) ile "eşitlik, özgürlük, kardeşlik" gibi fikirler ve milliyetçilik akımı yayıldı. Bu durum çok uluslu imparatorlukları etkiledi ve Osmanlı Devleti'nde yaşayan azınlıklar da bağımsızlık istemeye başladı.

Sanayi İnkılabı sonrası Avrupa'da üretim arttı ve yeni pazarlar aranmaya başlandı. Osmanlı toprakları, kapitülasyonlar nedeniyle Avrupalı devletlerin açık pazarı haline geldi. Yerli esnafın rekabet edememesi ekonominin çökmesine neden oldu.

Dikkat! Osmanlı Devleti'nin dağılmasını önlemek için farklı fikir akımları ortaya çıktı: Osmanlıcılık (tüm vatandaşları din ve ırk farkı gözetmeden birleştirme), İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık gibi.

Tanzimat'tan Meşrutiyet'e

Osmanlı Devleti'ni güçlendirmek için 1839'da Tanzimat Fermanı ilan edildi. Bu fermanla herkesin mal ve can güvenliği sağlanacak, yargılanmadan kimse cezalandırılmayacak ve yasalar herkese eşit uygulanacaktı.

1856 Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere yeni haklar verildi. Ancak bu uygulamalar da devleti dağılmaktan kurtaramadı.

Genç Osmanlılar (Jön Türkler) adlı aydın grubu, meşrutiyet yönetimine geçilmesi halinde ülkedeki sorunların çözüleceğine inanıyordu. 1876'da Kanun-i Esasi (ilk anayasa) ilan edildi ve Osmanlı Mebusan Meclisi açıldı (I. Meşrutiyet).

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı bahane eden II. Abdülhamit, meclisi kapatarak meşrutiyet yönetimine son verdi. 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi ve anayasa tekrar yürürlüğe konuldu.

Ekonomisi bozulan Osmanlı Devleti, Avrupalı devletlerden aldığı borçları ödeyemeyince 1881'de Düyun-u Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) kuruldu. Böylece Osmanlı Devleti ekonomik bağımsızlığını kaybetti.

Mustafa Kemal'in Çocukluk Dönemi

Mustafa Kemal, 1881'de Selânik'te doğdu. Babasının adı Ali Rıza Efendi, annesinin adı Zübeyde Hanım'dır. Çocukluğunda ailesini kaybeden babasının mesleği gümrük memurluğuydu.

Mustafa'nın eğitim hayatı geleneksel bir mahalle mektebinde başladı. Daha sonra modern eğitim veren Şemsi Efendi Okuluna geçti. Burada öğrenciler sıralarda oturuyor ve dersler aktif katılımla işleniyordu.

Mustafa, askerlik mesleğine ilgi duyuyordu. Annesinden habersiz Selânik Askerî Rüştiyesinin sınavlarına girdi ve kazandı. Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey, başarısından dolayı ona "Kemal" adını verdi.

Selânik, farklı kültürlerin bir arada yaşadığı çok uluslu bir kentti. Bu çeşitlilik, Mustafa Kemal'in hoşgörülü ve demokratik bir kişilik geliştirmesine katkıda bulundu.

Bunu bilmelisin! Selânik, Fransız İhtilali'nin etkisiyle ortaya çıkan eşitlik, özgürlük ve adalet gibi kavramların yaygınlaştığı bir kentti. Bu ortam, Mustafa Kemal'in düşünce dünyasının şekillenmesinde önemli rol oynadı.

Mustafa Kemal'in Öğrenim Hayatı

Mustafa Kemal, 1896'da Manastır Askerî İdadisine başladı. Burada özellikle tarih ve edebiyata ilgi duydu. Vatan şairi Namık Kemal'in, Türkçülük akımının temsilcileri Mehmet Emin Yurdakul ve Ziya Gökalp'in eserlerini okudu.

1899'da İstanbul'daki Harp Okuluna girdi. İlk yıl derslerini ihmal etse de sonraki yıllarda disiplinli bir öğrenci oldu. Fransızcasını geliştirmek için özel dersler aldı. Bu dönemde ülke sorunlarıyla ilgilenmeye başladı.

1902'de Harp Akademisine (Kurmay Sınıfı) geçti. Burada ülke sorunlarıyla daha yakından ilgilendi ve arkadaşlarıyla bu konuları tartışmaya başladı. 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.

Askerî okullar, Mustafa Kemal'in çağdaş, akılcı ve vatansever bir lider olarak yetişmesinde büyük rol oynadı. Bu okullarda aldığı eğitim, bilgisinin artmasına ve kişiliğinin gelişmesine katkı sağladı.

Sen de yapabilirsin! Mustafa Kemal gibi sen de başarısızlıktan korkmadan çalışıp gelişebilirsin. O, Fransızca dersinde zorlandığında pes etmek yerine özel dersler alarak eksiklerini tamamladı.

Mustafa Kemal'in Fikir Hayatını Etkileyen Kişiler

Mustafa Kemal, farklı alanlarda kendini geliştirmeye önem verdi. Yabancı dil öğrenmeye büyük önem verdi ve Fransızcasını ilerletmek için çabaladı.

Fransız düşünürlerin eserlerini okudu. Özellikle Voltaire, Montesquieu ve Jean Jacques Rousseau'dan etkilendi. Rousseau'nun "egemenliğin halka ait olduğu" düşüncesi Mustafa Kemal'in "Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir" sözüne ilham kaynağı oldu.

Namık Kemal'in vatan ve hürriyet temalarını işlediği şiirleri, Mustafa Kemal'in milliyetçi duygularını güçlendirdi. Mehmet Emin Yurdakul'un "Türk'üm" şiiri milli duyguları geliştirmesinde etkili oldu.

Ziya Gökalp'in milliyetçilik, dayanışma ve bütünleştiricilik fikirleri Mustafa Kemal'i etkiledi. Türk Tarih Tezi ve Dil İnkılabı gibi kültürel alanlardaki inkılaplarında Gökalp'in düşüncelerinden yararlandı.

Unutma! Mustafa Kemal, okuduklarını olduğu gibi kabul etmez, ülkesinin şartlarına göre yorumlardı. Yabancı düşünürlerden etkilense de kendi özgün fikirlerini geliştirdi.

Mustafa Kemal'in Askerlik Hayatı

Mustafa Kemal, 1905'te kurmay yüzbaşı olarak Şam'daki 5. Ordu'ya atandı. Burada ülkenin içinde bulunduğu durumdan kurtulması için Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu.

1907'de 3. Ordu'ya atanarak Selânik'e döndü. Bu dönemde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin çalışmalarına katıldı ancak ordunun siyasetten uzak durması gerektiğini savundu.

31 Mart İsyanı'nı (13 Nisan 1909) bastırmak için kurulan Hareket Ordusu'nda kurmay başkanı olarak görev aldı. Bu isyan, II. Meşrutiyet'e ve yeniliklere karşı çıkan gruplar tarafından çıkarılmıştı.

1911'de başlayan Trablusgarp Savaşı'na gönüllü olarak katıldı. Burada yerli halkı örgütleyerek İtalyan ilerleyişini durdurmaya çalıştı. Bu savaş sonunda Osmanlı Devleti Trablusgarp ve Bingazi'yi kaybetti.

Harika bilgi! Mustafa Kemal, Trablusgarp Savaşı'nda kullandığı gerilla taktiklerini daha sonra Millî Mücadele'de de uygulayacaktı. Sınırlı imkânlarla başarı kazanmak için yerli halkın desteğini almanın önemini burada kavradı.

Balkan Savaşları ve Mustafa Kemal

1912-1913 yıllarında gerçekleşen Balkan Savaşları'nda Osmanlı Devleti büyük bir yenilgi aldı. Ordunun siyasete karışması, savaşa hazırlıksız yakalanması ve modern silahların olmaması gibi nedenlerle başarısız oldu.

Balkanlardan çekilen Osmanlı Devleti, oluşan kargaşadan yararlanarak sadece Edirne ve Kırklareli'ni geri alabildi. Bu savaşlar sonucunda Balkanlar'da yaşayan Türkler büyük baskılarla karşılaştı ve Anadolu'ya göç etmek zorunda kaldı.

Mustafa Kemal, Balkan Savaşları'ndan sonra 1913'te Sofya'ya ataşemiliter (askerî ataşe) olarak atandı. Burada Bulgar ve diğer Balkan devletlerinin ordularını inceledi, siyasi gelişmeleri takip etti. Aynı zamanda Bulgaristan'daki kültürel hayatı da yakından tanıma fırsatı buldu.

Sofya'da edindiği deneyim ve gözlemler, Mustafa Kemal'in diplomatik ve kültürel birikimini artırdı. Burada farklı yaşam tarzlarını yakından görme imkânı buldu ve bu deneyimler ileride yapacağı inkılaplarda etkili oldu.

Çok önemli! Balkan Savaşları sonunda Anadolu'ya gelen göçler, Türklük bilincinin güçlenmesine katkıda bulundu ve Millî Mücadele'ye giden süreçte millî bir Türk devletinin temellerinin atılmasını kolaylaştırdı.

Bir Önder Doğuyor

Mustafa Kemal, henüz öğrencilik yıllarında liderlik özelliklerini göstermeye başladı. Harp Okulu'nda sınıf çavuşu seçildi ve arkadaşları arasında saygı gördü.

Okulda arkadaşlarına konferanslar verdi, dergiler çıkardı ve ülke sorunlarını tartıştı. Bu faaliyetler onun fikir önderliğini ve teşkilatçılığını geliştirdi.

Gizli bir toplantıda arkadaşlarına şöyle diyordu: "Bizim bir Namık Kemal'imiz var. O, Türk milletinin yüzyıllardan beri beklediği sesi verdi... Vatanımızı ve devletimizi büyük tehlikelerin beklediğini hatırdan çıkarmamak durumundayız..."

Mustafa Kemal, görev yaptığı her yerde sorumluluk alarak ve çözüm üreterek liderlik vasfını gösterdi. Trablusgarp'ta yerli halkı örgütlemesi, 31 Mart İsyanı'nın bastırılmasında etkin rol oynaması bunun örneklerindendir.

Sıra sende! Mustafa Kemal gibi sen de çevrende gördüğün sorunlara karşı duyarlı olabilir ve çözüm üretmeye çalışabilirsin. Liderlik, başkalarının sorunlarına da duyarlı olmakla başlar.