Osmanlı'nın Zayıflaması ve Mustafa Kemal'in Yetişmesi

Avrupa ülkeleri coğrafi keşifler, rönesans ve sanayi inkılabı gibi gelişmelerle güçlenirken, Osmanlı ekonomik ve askeri açıdan geri kalmaya başladı. Özellikle milliyetçilik akımı Balkanlarda büyük isyanlar çıkardı ve Osmanlı topraklarını kaybetmeye başladı.

Bu zorlu dönemde 1881'de Selanik'te doğan Mustafa Kemal, çok kültürlü bir ortamda yetişti. Matematik öğretmeni tarafından "Kemal" adını alan genç adam, askeri okullarda eğitim aldı ve çeşitli cephelerde görev yaptı.

Trablusgarp Savaşı'nda halkı İtalyanlara karşı örgütleyen Mustafa Kemal, ilk askeri başarısını burada elde etti. Daha sonra Balkan Savaşları ve Çanakkale Savaşı'nda önemli roller üstlendi.

⚡ Dikkat! Mustafa Kemal'i etkileyen düşünürler arasında Ziya Gökalp (Türkçülük), Tevfik Fikret (Batıcılık) ve Namık Kemal (Vatanseverlik) bulunuyor. Bu etkiler onun gelecekteki vizyonunu şekillendirdi.

1. Dünya Savaşı ve Osmanlı'nın Durumu

Osmanlı 1. Dünya Savaşı'na Almanların yanında girdi çünkü kaybettiği toprakları geri almak ve siyasi yalnızlıktan kurtulmak istiyordu. İngilizler Osmanlı'yı yanlarında istemeyince, Almanya ile ittifak yapmak zorunda kaldılar.

Savaş üç farklı cephede yürütüldü. Çanakkale Cephesi'nde savunma başarılıyken, Kafkas ve Kanal Cepheleri'nde taaruz başarısız oldu. Mustafa Kemal Anafartalar Komutanı olarak Çanakkale'de büyük başarı gösterdi.

Amerika'nın savaşa girmesi ve Wilson İlkeleri'nin ilan edilmesi savaşın sonunu getirdi. Mondros Ateşkes Anlaşması ile Osmanlı fiilen sona erdi ve işgaller başladı.

⚡ Önemli! 13 Kasım 1918'de düşman gemilerini gören Mustafa Kemal "Geldikleri gibi giderler" diyerek mücadele kararlılığını gösterdi. Bu söz tarihi bir dönüm noktasıydı.

Milli Direniş ve Örgütlenme

Mondros Ateşkesi'nin ardından başlayan işgallere halk Kuvayimilliye adı verilen düzensiz ordularla tepki gösterdi. Bu direniş ilk başta bölgesel ve dağınık bir şekilde ortaya çıktı.

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıktı. Aslında halkı yatıştırmakla görevliydi ama tam tersini yaparak milli mücadeleyi örgütlemeye başladı.

Havza Genelgesi ile işgallere tepki çağrısı yapan Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi'yle mücadelenin yol haritasını belirledi. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararlılığı kurtaracaktır" sözü bu genelgede yer aldı.

Erzurum ve Sivas Kongreleri ile bölgesel direniş topyekün mücadeleye dönüştürüldü. Artık amaç tam bağımsızlıktı ve bu mücadelede hiçbir manda veya himaye kabul edilmeyecekti.

⚡ Kritik! Sivas Kongresi ile Anadolu'daki tüm cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafai Hukuk Cemiyeti çatısı altında birleşti. Bu, bölgesel direnişten ulusal mücadeleye geçişi simgeliyordu.

Kurtuluş Savaşı'nın Askeri Aşaması

23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi Ankara'da açıldı. Bu meclis savaş dönemi meclisiydi ve güçler birliği ilkesini benimsiyordu. Misakımilli ile tam bağımsızlık hedefi belirlendi.

Sevr Barış Anlaşması Osmanlı'yı tamamen parçalamak istiyordu ama hukuken geçersizdi çünkü meclis onayından geçmemişti. BMM bu anlaşmayı tanımadı ve mücadeleye devam etti.

Savaş üç cephede yürütüldü: Doğu Cephesi'nde Ermenileri yenen Kazım Karabekir, Gümrü Anlaşması'yla ilk siyasi başarıyı elde etti. Güney Cephesi'nde Fransızlara karşı halk direnişi gösterdi.

Batı Cephesi en kritik cepheydi. İlk başta Kuvayimilliye yetersiz kaldığı için düzenli orduya geçildi. İnönü zaferlerinden sonra Kütahya-Eskişehir yenilgisi yaşandı ama Sakarya Meydan Savaşı'yla durum tersine döndü.

⚡ Zafer! Büyük Taaruz Savaşı ile Yunanlar Batı Anadolu'dan atıldı. Mustafa Kemal'in "Ordular, hedefiniz Akdeniz'dir!" emriyle askeri aşama zaferle sona erdi.