8. Sınıf İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Ders Notları

Bu not seti, Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinin 1. ünitesini kapsıyor. İlk ünitede "Bir Kahraman Doğuyor" başlığı altında, Osmanlı Devleti'nin yaşadığı sıkıntılar ve bu zorlu dönemde Mustafa Kemal'in nasıl yetiştiğini öğreneceksin.

Notlar, hem Uyanan Avrupa ve Sarsılan Osmanlı hem de Mavi Gözlü Çocuk Mustafa konularını detaylarıyla içeriyor. Bu üniteden sonra, tarihimizdeki en kritik dönemlerden birini ve büyük liderimizin ilk yıllarını çok daha iyi anlayacaksın.

Önemli: Bu notlar, sınav hazırlığında ana kaynak olarak kullanabileceğin kapsamlı bir içerik sunuyor.

Uyanan Avrupa ve Sarsılan Osmanlı

18. yüzyılda Avrupa'da gerçekleşen iki büyük olay, Osmanlı Devleti'ni çok kötü etkiledi. Sanayi İnkılabı sayesinde Avrupalılar buhar gücüyle çalışan gemiler icat etti ve büyük fabrikalar kurdu. Makineler sayesinde üretim hızla arttı, bu da ham madde ve pazar arayışını beraberinde getirdi.

İngiltere öncülüğünde başlayan sömürgecilik yarışı, Avrupalı devletleri birbirine rakip haline getirdi. Bu rekabet zamanla Birinci Dünya Savaşı'na zemin hazırladı. Aynı dönemde Fransız İhtilali (1789) ile hürriyet, eşitlik ve milliyetçilik fikirleri dünyaya yayıldı.

Milliyetçilik fikri, çok uluslu imparatorlukları olumsuz etkiledi. "Her millete bir devlet" sloganıyla yayılan bu düşünce, Osmanlı topraklarındaki azınlıkları isyana teşvik etti. Asırlardır Balkanlarda huzur içinde yaşayan Rum, Bulgar, Sırp, Arnavut gibi milletler bağımsızlık mücadelesine başladılar.

Hatırla: Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali, Osmanlı'nın çözülmesinde en önemli dış etkenlerdir.

Osmanlı'nın Dağılmayı Önleme Çabaları

Osmanlı yöneticileri, devleti dağılmaktan kurtarmak için farklı fikir akımları geliştirdi. Osmanlıcılık herkesi din-ırk ayırmadan Osmanlı vatandaşı olarak kabul ederken, İslamcılık sadece Müslümanları halifenin etrafında toplamayı amaçladı.

Batıcılık kurtuluşu Batı bilim ve tekniğine ayak uydurmakta görürken, Türkçülük bütün Türkleri bir yönetim altında birleştirmeyi hedefledi. Bu fikirler devleti kurtarmak için geliştirildi ama yeterli olmadı.

Yöneticiler ayrıca bazı önlemler aldı. Tanzimat Fermanı (1839) ile din-ırk ayırmadan eşitlik sağlanmaya çalışıldı. Islahat Fermanı (1856) gayrimüslimlere fazladan haklar verdi. I. Meşrutiyet (1876) ile halk ilk kez yönetime katılırken, II. Meşrutiyet (1908) İttihat ve Terakki'nin baskısıyla ilan edildi.

Dikkat: Tüm bu çabalar azınlık isyanlarını durduramadı ve Osmanlı parçalanmaya devam etti.

Mavi Gözlü Çocuk: Mustafa

1881'de Selanik'te doğan Mustafa'nın babası Ali Rıza Efendi (gümrük memuru), annesi Zübeyde Hanım (ev hanımı) idi. Sevgi ve saygının yoğun olduğu bir ailede büyüyen Mustafa, hayat boyu ailenin önemine vurgu yaptı.

Selanik, Türk, Rum, Bulgar, Ermeni gibi birçok milletin yaşadığı çok uluslu bir şehirdi. Batı'dan gelen fikir akımlarına açık, önemli bir liman kenti olan Selanik, demir yoluyla büyük şehirlere bağlanıyordu. Bu durum şehrin hem ekonomik gelişmesini hem de Batı ile etkileşimini kolaylaştırdı.

Mustafa'nın eğitimi konusunda anne-baba arasında görüş ayrılığı yaşandı. Zübeyde Hanım dini eğitimi tercih ederken, Ali Rıza Efendi modern eğitimi istiyordu. Sonunda Mustafa hem Mahalle Mektebi'ne hem de Şemsi Efendi Mektebi'ne gitti.

İlginç Bilgi: Mustafa'nın doğduğu Selanik, ona çok kültürlülük ve Batı fikirlerini tanıma fırsatı verdi.

Mustafa Kemal'in Öğrenim Hayatı

Babası Ali Rıza Efendi'nin vefatından sonra maddi sıkıntı yaşayan aile, Mustafa'ı Selanik Mülkiye Rüştiyesi'ne gönderdi. Askeri okul öğrencilerinin kıyafetlerinden etkilenen Mustafa, annesinden gizlice Selanik Askeri Rüştiyesi'ne girdi. İşte böyle başladı askeri hayatı.

Matematik dersine oldukça ilgili olan Mustafa, aynı isimli öğretmeni tarafından karışıklık olmaması için "Kemal" adını aldı. Manastır Askeri İdadisi'nde Fransız yazarları okuyarak eşitlik, adalet, demokrasi fikirlerini öğrendi. Türk yazarları sayesinde de milliyetçilik düşüncesiyle tanıştı.

İstanbul Harp Okulu'nda devlet sorunlarıyla ilgilenmeye başladı. Arkadaşlarıyla el yazması gizli gazete hazırlayarak liderlik özelliklerini gösterdi. 1902'de "teğmen" rütbesiyle mezun oldu.

İstanbul Harp Akademisi'nden 1905'te "kurmay yüzbaşı" rütbesiyle mezun olan Mustafa Kemal, fikirleri nedeniyle Şam 5. Ordu Komutanlığı'na atandı.

Önemli: Mustafa Kemal'in öğrencilik yılları, onun hem askeri hem de entelektüel kişiliğinin şekillenmesinde kritik rol oynadı.

Mustafa Kemal'in Fikir Hayatı

Mustafa Kemal'in düşünce dünyası, doğup büyüdüğü çok kültürlü Selanik ortamından çok etkilendi. Yaşadığı savaşlar, okuduğu kitaplar ve öğretmenleri de fikir yapısını şekillendirdi.

Türk düşünürler arasında Namık Kemal, Ziya Gökalp, Tevfik Fikret ve Mehmet Emin Yurdakul'un eserleri, onun vatansever ve milliyetçi düşüncelerini güçlendirdi. Yabancı yazarlar Montesquieu, Voltaire ve Rousseau'nun eserlerinden adalet, eşitlik, insan hakları ve demokrasi fikirlerini öğrendi.

Öğretmenleri de büyük rol oynadı. Matematik öğretmeni Mustafa Bey ona "Kemal" adını verirken, Ömer Naci güzel konuşma yeteneğini geliştirdi. Kolağası Mehmet Tevfik Bey tarih sevgisini aşıladı.

Unutma: Mustafa Kemal'in liderlik kişiliği, aldığı eğitim ve okuduğu eserlerle erken yaşlarda şekillenmeye başladı.

Adım Adım Liderliğe Doğru

İlk görev yeri Şam'da bulunan Mustafa Kemal, devlet meseleleriyle ilgilenerek "Vatan ve Hürriyet" adlı gizli cemiyet kurdu. Bu, onun liderlik ve örgütleyicilik özelliklerinin ilk işaretiydi. Daha sonra Selanik'te bu cemiyetin şubesini açtı.

31 Mart Olayı (1909) sırasında, meşrutiyeti yıkmak isteyen isyancıları bastırmak için kurulan Hareket Ordusu'nda kurmay başkanlığı yaptı. Bu ordunun adını da Mustafa Kemal verdi.

Trablusgarp Savaşı'nda (1911) İtalyanlara karşı kılık değiştirerek bölgeye gitti. Derne ve Tobruk'ta halkı örgütleyerek başarılı mücadele verdi. I. ve II. Balkan Savaşları'nda da önemli görevler üstlendi ve Edirne'nin kurtarılmasında aktif rol oynadı.

Bu savaşlar, Mustafa Kemal'in hem askeri dehasını hem de halkı örgütleme becerisini gösterdi. Her geçen gün daha büyük sorumluluklar alıyor ve gelecekteki liderliğine hazırlanıyordu.

Dikkat: Bu erken dönem görevleri, Mustafa Kemal'in Kurtuluş Savaşı'ndaki başarısının temellerini oluşturdu.