Samsun'a Çıkış ve Havza Genelgesi

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktığında bölgede büyük bir karışıklık vardı. İngilizlerin desteklediği Rum çeteleri saldırılar düzenliyordu. İşgalci devletler, olaylardan Müslüman halkı sorumlu tutuyor ve 7. maddeye dayanarak bölgeyi işgal etmekle tehdit ediyordu.

Mustafa Kemal, Samsun'dan sonra Havza'ya geçti ve burada halkla toplantı yaparak Havza Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulmasını sağladı. Daha sonra kolordu komutanlarına gizli bir telgraf göndererek Havza Genelgesi'ni yayınladı. Genelgenin en önemli maddeleri şunlardı:

• Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir
• Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır
• İşgallere karşı protesto mitingleri yapılmalıdır

Önemli Not: Havza Genelgesi, Kurtuluş Savaşı'nın ilk genelgesidir. Bu genelgede ilk kez Osmanlı Hükümeti eleştirilmiş ve milli egemenlik fikrini üstü kapalı olarak dile getirilmiştir.

Mustafa Kemal daha sonra "Samsun Raporu"nu yazdı. Bu raporda Anadolu'nun en güvenli yeri olan Sivas'ta milli bir kongre toplanması gerektiğini belirtti. Ayrıca bölgedeki olaylardan Rumları sorumlu tuttu ve Türk milletinin bağımsızlık için harekete geçmesi gerektiğini vurguladı.

Erzurum ve Sivas Kongreleri

Erzurum Kongresi, Kazım Karabekir ve Doğu Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti'nin çabalarıyla 23 Temmuz 1919'da toplandı. Bu kongre, doğuda bir Ermeni Devleti kurulmasını engellemek amacıyla düzenlenmişti. Mustafa Kemal kongreye katılmadan önce askerlik görevinden istifa etmişti.

Erzurum Kongresi'nde alınan önemli kararlar:

• Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez
• Manda ve himaye kabul edilemez
• Milli iradeyi hâkim kılmak esastır
• Temsil Heyeti oluşturulmuştur

Sivas Kongresi ise 4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında toplandı. Bu kongre, ulusal bir nitelik taşıyordu. Kongre öncesinde Elazığ Valisi Ali Galip'in kongreyi engelleme girişimi önlendi.

Dikkat! Sivas Kongresi'nde Temsil Heyeti bütün ülkeyi temsil eder hale getirildi ve milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.

Sivas Kongresi'nin en önemli kararları şunlardı:

• Erzurum Kongresi kararları aynen kabul edildi
• Temsil Heyeti üye sayısı artırılarak tüm ülkeyi temsil eder hale getirildi
• Ali Fuat Paşa Batı Cephesi Komutanı olarak atandı
• İrade-i Milliye adıyla bir gazete çıkarıldı
• Milli cemiyetler tek çatı altında birleştirildi

Amasya Görüşmeleri ve Ankara'ya Geliş

Sivas Kongresi'nden sonra Temsil Heyeti, Osmanlı Hükümeti ile iletişimi kesti. Baskılara dayanamayan Damat Ferit Hükümeti istifa etti ve yerine Ali Rıza Paşa Hükümeti kuruldu. Bu, Temsil Heyeti'nin ilk siyasi başarısıydı!

Ali Rıza Paşa, Mustafa Kemal ile görüşmesi için Bahriye Nazırı Salih Paşa'yı Amasya'ya gönderdi. Mustafa Kemal ile Salih Paşa arasında gerçekleşen bu görüşmeler, Amasya Görüşmeleri olarak bilinir. Görüşmelerde alınan bazı kararlar:

• Türk vatanının bütünlüğü ve bağımsızlığı korunmalı
• Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, hükümet tarafından tanınmalı
• Mebusan Meclisi'nin açılması için seçimler yapılmalı

İlk kez: Amasya Görüşmeleri ile Osmanlı Hükümeti, Milli Mücadele'nin ve Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu.

Seçimler sonrasında Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da toplanacağı anlaşılınca, Mustafa Kemal, meclis çalışmalarını yakından takip edebilmek için 108 gün kaldığı Sivas'tan ayrılarak 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Böylece Ankara, Millî Mücadele'nin merkezi oldu.

Ankara'nın merkez olarak seçilmesinin nedenleri arasında:

• Merkezi bir konumda ve işgal edilmemiş olması
• İstanbul'a yakın olması
• Batı Anadolu'daki mücadele alanına yakın olması
• Demir yolu ulaşımının bulunması
• Haberleşme imkanlarının fazla olması

Tüm bu özellikler, Ankara'yı Millî Mücadele'nin yönetim merkezi olmaya uygun kılıyordu.