Avrupa'daki Büyük Değişimler ve Osmanlı'ya Etkileri

Avrupa'da meydana gelen iki büyük olay, Osmanlı Devleti'nin kaderini değiştirdi. Fransız İhtilali ile sivil halk yönetime el koydu ve dünyaya adalet, özgürlük ve milliyetçilik fikirleri yayıldı.

Milliyetçilik akımı sonrasında her millet kendi devletini kurmak istedi. Bu durum Osmanlı Devleti'ni çok kötü etkiledi çünkü farklı milletler ayrılma hareketlerine başladı.

Sanayi İnkılabı İngiltere'de başlayarak elle üretim yerine makine ile üretime geçildi. Bu gelişme hammadde ihtiyacını artırdı ve Avrupa devletleri sömürgecilik faaliyetlerine başladı.

💡 Önemli Not: Sanayi İnkılabı sonrası Osmanlı Devleti, Avrupa'nın açık pazarı haline geldi ve toprakları sömürülmeye başlandı.

19. Yüzyılda Osmanlı'da Fikir Akımları

1881 yılına gelindiğinde Osmanlı Devleti iflas ettiğini açıkladı. Avrupalı devletler alacaklarını korumak için Düyun-u Umumiye (genel borçlar idaresi) kurdu ve Osmanlı vergilerine el koydu.

Bu zor durumla başa çıkmak için üç önemli fikir akımı ortaya çıktı. Osmanlıcılık ile tüm milletleri eşit vatandaş kabul etmek, İslamcılık ile Müslümanları halife etrafında toplamak amaçlandı.

I. Meşrutiyet 1876'da ilan edildi ve Osmanlı'nın ilk anayasası olan Kanun-i Esasi yürürlüğe girdi. Ancak II. Abdülhamid 1878'de meclis kapatarak meşrutiyete son verdi.

💡 Unutma: Jon Türklerin baskısı sonucunda 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi ve Osmanlı yeniden anayasal monarşiye döndü.

Fikir Akımları ve Mustafa Kemal'in Eğitim Hayatı

Osmanlıcılık tüm milletleri din, dil ayrımı yapmadan eşit kabul ediyordu. Temsilcileri Namık Kemal ve Ziya Paşa'ydı. İslamcılık Müslümanları halife etrafında birleştirmeyi hedefliyordu.

Türkçülük Osmanlı'nın kurtuluşu için sadece Türklerin devlet etrafında toplanmasını savunuyordu. Ziya Gökalp, Yusuf Akçura bu fikrin temsilcileriydi.

Batıcılık ise Osmanlı'nın kurtuluşu için Avrupa'daki gelişmelerin takip edilmesi gerektiğini söylüyordu. Abdullah Cevdet ve Celal Nuri bu görüşün savunucularıydı.

Mustafa Kemal eğitimini mahalle mektebinden başlayarak Selanik Mülkiye Rüştiyesi, Selanik Askeri Rüştiyesi ve Manastır Askeri İdadisi'nde tamamladı. Son olarak İstanbul Harp Okulu'ndan mezun oldu.

💡 İlginç Bilgi: Mustafa Kemal'in ilk görev yeri Şam V. Ordu'dur ve burada Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu.

31 Mart Ayaklanması ve Trablusgarp Savaşı

31 Mart Ayaklanmasında İttihat ve Terakki'nin baskısıyla II. Abdülhamid meşrutiyeti ilan etmek zorunda kaldı. İsyancılar meclisi bastı ve meşrutiyet yönetimi karşıtı subayları öldürdü.

İttihatçılar isyanı bastırmak için Selanik'ten Hareket Ordusu'nu İstanbul'a gönderdi. Mustafa Kemal de bu orduda görev yaptı ve isyan başarıyla bastırıldı.

Trablusgarp Savaşı'nda İtalya sömürgecilik yarışına geç kaldığı için Afrika'da toprak ele geçirmek istedi. Osmanlı kara ve denizden yardım gönderemedği için zor durumda kaldı.

Enver Paşa ve Mustafa Kemal gizlice Trablusgarp'a giderek halka direnişi öğrettiler. Savaş sonunda Uşi Antlaşması imzalandı ve Osmanlı, Kuzey Afrika'daki son topraklarını da kaybetti.

💡 Sonuç: Bu savaşla Osmanlı, Afrika'daki tüm topraklarını kaybetmiş oldu.

Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nın Sebepleri

I. Balkan Savaşı'nda Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan ve Karadağ Balkan Birliğini kurarak Osmanlı'ya saldırdı. Osmanlı savaşı kaybetti ve Londra Antlaşması imzalandı.

II. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan fazla toprak aldığı için diğer Balkan devletleri ona saldırdı. Osmanlı fırsattan yararlanarak Edirneyi geri aldı.

I. Dünya Savaşı'nın genel sebepleri milliyetçilik, sömürgecilik ve silahlanma yarışıydı. Özel sebebi ise Avusturya veliahtı Ferdinand'ın Sırbistan'da suikasta uğramasıydı.

Savaş iki blok halinde gerçekleşti: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak Devletleri $Almanya, Avusturya-Macaristan$. Osmanlı İttifak grubuna dahil oldu.

💡 Kritik Olay: Akdeniz'de Almanların Goeben ve Breslau gemilerini Osmanlı'ya satması, Osmanlı'nın savaşa girmesine neden oldu.

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Durumu

Osmanlı başlangıçta İngiltere ve Fransa'nın yanında savaşmak istese de kabul edilmedi. Goeben ve Breslau adlı Alman gemileri Yavuz ve Midilli adıyla Osmanlı donanmasına katıldı.

Bu gemiler Rusya'yı bombalaması üzerine Osmanlı savaşa girdi. Almanlar Osmanlı'yı yanlarında isteme nedenleri şunlardı: Halifenin nüfuzundan yararlanmak, Süveyş yollarını kontrol etmek ve Rus cephesini hafifletmek.

Savaş Doğu Cepheleri (Kafkas, Çanakkale, Sina) ve Güney Cepheleri (Galiçya, Irak, Hicaz, Yemen, Suriye, Filistin) olmak üzere iki ana bölümde yürütüldü.

Bu çok cepheli savaş Osmanlı'nın kaynaklarını büyük ölçüde zorladı. Her cephede ayrı düşmanlarla savaşmak zorunda kalan Osmanlı, büyük kayıplar verdi.

💡 Strateji: Osmanlı çok cepheli savaşta ayakta kalabilmek için mevcut kaynaklarını en verimli şekilde kullanmaya çalıştı.

I. Dünya Savaşı Cepheleri

Kafkas Cephesi'nde Rusya ile mücadele edildi ve Osmanlı Azerbaycan'da bazı başarılar elde etti. Ancak Ruslar Erzurum, Muş, Bitlis ve Trabzon'u işgal etti.

Sina-Kanal Cephesi'nde İngiltere'nin Hint yolunu kesmeye çalışan Osmanlı, Süveyş Kanalı'na saldırdı. Ancak bu saldırılar başarısızlıkla sonuçlandı.

Çanakkale Cephesi Osmanlı'nın en başarılı olduğu cepheydi. İtilaf devletleri İstanbul'u alıp Rusya'ya yardım yolu açmak istedi. Mustafa Kemal 19. Tümen komutanı olarak Anafartalar Grubunu yönetti.

Hicaz-Yemen ve Irak Cephesi'nde İngilizlerin saldırıları karşısında Osmanlı savunma yapmaya çalıştı. Bu cephelerde Fahrettin Paşa ve diğer komutanlar önemli direnişler sergiledi.

💡 Çanakkale Zaferi: Bu zafer sonrasında Bulgaristan İttifak grubuna katıldı ve Osmanlı'nın morali yükseldi.

Savaşın Sonu ve Ateşkes Antlaşmaları

Suriye-Filistin Cephesi'nde İngilizlere karşı direniş sürdürüldü. Mustafa Kemal VII. Ordu komutanı olarak atandı ve başarılı savunmalar gerçekleştirdi.

Ancak Almanya'nın ABD'ye ait ticaret gemilerine saldırması üzerine ABD savaşa dahil oldu. Bu durum güç dengesini değiştirdi ve savaş İttifak Devletleri aleyhine döndü.

Savaşı durduran ateşkes antlaşmaları şunlardı: Brest Litovsk (Rusya ile), Mondros Ateşkes Antlaşması (Osmanlı ile), Compiègne (Almanya ile).

Bolşevik İhtilali ile Rusya savaştan çekildi ancak bu durum İttifak Devletleri'ni kurtaramadı. I. Dünya Savaşı böylece sona erdi ve yeni bir dünya düzeni kuruldu.

💡 Sonuç: Osmanlı Devleti savaşı kaybetti ve Mondros Ateşkes Antlaşması ile topraklarının büyük kısmı işgal edildi.