Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller

Mondros Ateşkes Antlaşması, 30 Ekim 1918'de 6. Mehmet Vahdettin zamanında imzalandı ve vatan toprakları için kara günlerin başlangıcı oldu. Antlaşmanın en tehlikeli maddesi, 7. maddeydi: İtilaf devletleri güvenliklerini tehdit eden her bölgeyi işgal edebilecekti. Bu madde ile Anadolu'nun her köşesi işgale açık hale geldi.

24. madde ise özellikle Doğu Anadolu'yu hedef alıyordu. Doğu'da karışıklık çıkarsa bölge işgal edilecekti. Bu madde, aslında kurulacak Ermeni devletinin alt yapısını hazırlamak içindi.

Paris Barış Konferansı 18 Ocak 1919'da I. Dünya Savaşı'nı bitirecek antlaşmaları imzalamak için toplandı. Bu konferansta Osmanlı ile antlaşma imzalanamadı çünkü İtilaf devletleri Osmanlı topraklarını nasıl paylaşacakları konusunda anlaşamadılar. Bir yıl sonra San Remo Konferansı'nda Sevr'in şartları belirlendi.

Bilgi Kutusu: İzmir'in işgali (15 Mayıs 1919), Anadolu'daki işgallere karşı ilk silahlı halk direnişlerinin başlamasına neden oldu. İlk direniş Hatay/Dörtyol'da başladı. Bu direniş hareketleri daha sonra Kuvay-i Milliye adını alacaktı.

Cemiyetler ve Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı

Kurtuluş Savaşı sırasında iki tür cemiyet vardı. Yararlı cemiyetler işgallere karşı çıkıp, halkın örgütlenmesine katkı sağladılar ve direnişin haklılığını dünyaya duyurdular. Zararlı cemiyetler ise işgallerin kolaylaşmasına sebep oldular. Bunlar "milli varlığa düşman cemiyetler" ve kendi devletlerini kurmak isteyen "azınlık cemiyetleri" olarak ikiye ayrılıyordu.

Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a 9. Ordu Müfettişi olarak çıktı. Bu görev ona hem sivil hem de askeri makamlara emir verme yetkisi sağlıyordu. 28 Mayıs 1919'da yayınladığı Havza Genelgesi ile Kurtuluş Savaşı'nın ilk adımını attı. Genelge'de İzmir'in işgalinin tüm yurtta protesto edilmesi ve azınlıklara karşı herhangi bir saldırı yapılmaması isteniyordu.

22 Haziran 1919'da yayınlanan Amasya Genelgesi ise Kurtuluş Savaşı'nın ihtilaI bildirgesidir. Bu genelge ile mücadelenin amacı, gerekçesi ve yöntemi belirlendi. Amaç, vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığını korumaktı. Gerekçe, İstanbul hükümetinin görev ve sorumluluklarını yerine getirememesiydi. Yöntem ise "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" cümlesiyle özetlenmişti.

Unutma: Amasya Genelgesi'nde ilk kez "milli egemenlik" fikri ortaya atılmıştır. Bu fikir, daha sonra Türkiye Cumhuriyeti'nin temel taşlarından biri olacaktır.

Kongreler Dönemi

Erzurum Kongresi $23 Temmuz - 7 Ağustos 1919$, Mustafa Kemal'in askerlikten istifa ettikten sonra sivil olarak katıldığı ilk toplantıydı. Burada alınan önemli kararlar şunlardı: Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür ve parçalanamaz (ilk kez milli sınırlardan bahsedildi). Manda ve himaye kabul edilemez. Azınlıklara siyasi, sosyal, ekonomik dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez (ilk kez kapitülasyonlara karşı çıkıldı).

Sivas Kongresi $4-11 Eylül 1919$'nde Erzurum'da alınan kararlar olduğu gibi kabul edildi. Ayrıca, bütün yararlı cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Halkı bilgilendirmek için "İrade-i Milliye" gazetesinin çıkarılmasına karar verildi. Ali Fuat Paşa, Batı Anadolu Komutanlığına atandı, böylece kongre ilk kez bir meclis gibi hareket etti.

Bu dönemde yabancı raporlar da Türklerin haklılığını ortaya koydu. Amiral Bristol Raporu, Batı Anadolu'da Türklerin Rumları katletmediğini kanıtlarken, General Harbord Raporu ise Doğu Anadolu'da Türklerin azınlıklara saldırmadığını belgeledi.

Merak ediyor musun? Sivas Kongresi'nde kurulan Temsil Heyeti, İstanbul hükümetinden bağımsız hareket eden ve milli iradeyi temsil eden ilk oluşumdu. Bu heyet, daha sonra kurulacak TBMM'nin de çekirdeğini oluşturacaktı.

Amasya Görüşmeleri ve BMM'nin Açılışı

Amasya Görüşmeleri, İstanbul Hükümeti (padişahı temsilen) ile Anadolu Hükümeti $Kuvay-i Milliye$ arasında yapıldı. Bu görüşmelerin en büyük önemi, İstanbul'un Anadolu hareketini resmen tanımasıydı. Artık padişah, Anadolu'daki harekete kayıtsız kalamıyordu.

Bu görüşmelerde bir protokol imzalandı. Protokole göre; Mebusan Meclisi açılacak ve manda ve himaye reddedilecekti. Bu protokol maddelerinden sadece Mebusan Meclisi'nin açılması gerçekleşti. Ancak Mebusan Meclisi açılıp Misak-ı Milli kararları çıkınca, İtilaf devletleri meclisi basıp kapattı ve İstanbul'u resmen işgal etti.

İstanbul'un resmen işgali ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması sonucunda Türk milletini temsil eden bir meclisin kalmaması, yeni bir meclisin açılmasını zorunlu hale getirdi. 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açıldı ve "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi benimsendi.

Tarih Notum: Yeni meclise karşı yurt genelinde pek çok ayaklanma çıktı. Meclis bu ayaklanmalara karşı Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkardı, İstiklal Mahkemeleri'ni kurdu ve Anadolu'daki isyancıları önlemeye çalıştı. Bu önlemler, iç cephede birliği sağlamada etkili oldu.

Sevr Antlaşması

10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr Antlaşması, İtilaf Devletleri ile Osmanlı arasında yapıldı. Bu antlaşma, Osmanlı'yı tamamen ortadan kaldırıyordu ve Kurtuluş Savaşı'nı kazanamasaydık uygulanacaktı.

Antlaşmanın önemli maddeleri şunlardı: İstanbul Türklerin elinde kalacak, ancak olumsuz durum olursa işgal edilecekti. Boğazlar İtilaf devletlerinin denetimine girecekti. Doğu Anadolu'da Ermenistan kurulacaktı. Yunanistan, İtalya, Fransa ve İngiltere Osmanlı topraklarını paylaşacaktı. Kapitülasyonlar bütün devletlere verilecekti.

Sevr, Türk milletinin kabul edemeyeceği kadar ağır koşullar içeriyordu. Bu antlaşma, Anadolu'daki milli mücadele ruhunu daha da güçlendirdi ve Türk halkı bağımsızlık için daha kararlı bir şekilde mücadele etmeye başladı.

İyi ki: Kurtuluş Savaşı'nı kazandık ve Sevr Antlaşması hiçbir zaman uygulanamadı. Bunun yerine, Türk milletinin haklı mücadelesinin sonunda imzalanan Lozan Antlaşması ile bağımsız Türkiye Cumhuriyeti'nin temelleri atıldı.