Birinci Dünya Savaşı'nda Öne Çıkan Savunma Cepheleri

Çanakkale Cephesi

Çanakkale Cephesi, İngiltere ve Fransa'nın İstanbul ve boğazları ele geçirmek amacıyla başlattığı saldırılarla açıldı. İtilaf Devletleri bu cepheyi açarak Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak, Rusya'ya yardım götürmek ve savaşın süresini kısaltmak istiyordu.

Çanakkale muharebeleri deniz ve kara savaşları olmak üzere iki kısımdan oluştu. 18 Mart 1915'te gerçekleşen deniz savaşında İtilaf Devletleri'nin güçlü donanması ağır kayıplar vererek geri çekildi. Bu zafer, tarihimize "18 Mart Çanakkale Deniz Zaferi" olarak geçti. Cevat Çobanlı bu zaferin komutanı, Nusret mayın gemisi ve 215 kiloluk mermiyi tek başına taşıyarak Ocean Gemisi'ni batıran Seyit Onbaşı ise bu zaferin kahramanlarıdır.

Dikkat! Çanakkale Savaşı'nın en önemli sonuçlarından biri Rusya'ya yardım gidememesi ve bunun sonucunda Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin çıkmasıdır. Rusya, Brest Litovsk Antlaşması ile savaştan ayrıldı.

Çanakkale Kara Muharebeleri

Kara muharebeleri 25 Nisan 1915'te başladı ve II. Dünya Savaşı'ndaki Normandiya çıkarmasına kadar dünyanın en büyük çıkarma hareketi olarak tarihe geçti. Bu sırada Yarbay Mustafa Kemal, çıkarmanın yapılacağı yeri doğru tahmin ederek birlikleri oraya yönlendirdi ve savaşın kaderini değiştirdi. Bu başarısı sonrasında Albay rütbesine yükseltildi ve Anafartalar Grup Komutanlığı'na getirildi.

Yaklaşık bir yıl süren kara muharebelerinde İtilaf Devletleri hiçbir şey elde edemeden geri çekildi. Çanakkale Savaşı, I. Dünya Savaşı'nı en az 2 yıl daha uzattı. Bulgaristan İttifak bloğuna katıldı ve İngiltere ile Fransa büyük itibar kaybetti.

Bu savaş, Mustafa Kemal'in ulusal kahraman haline gelmesini sağladı ve bu, Milli Mücadele'de lider olmasının temel etkeni oldu. Ayrıca Çanakkale'de milli direniş ruhu doğdu. Mustafa Kemal'in "Ben size taarruzu değil ölmeyi emrediyorum!" sözü bu cephede söylenmiştir.

Biliyor muydun? Çanakkale Savaşı'nda birçok eğitimli insan hayatını kaybettiği için bu savaşa "Centilmenler Savaşı" da denilmektedir.

Irak Cephesi

Irak Cephesi, İngiltere'nin taarruzuyla açılan bir Osmanlı savunma cephesidir. İngiltere bu cepheyi Irak petrollerini ele geçirmek, Rusya'ya yardım götürmek ve Osmanlı ordusunu üzerine çekerek Hindistan'a ulaşmasını önlemek amacıyla açtı.

Cephenin ilk komutanı Süleyman Askeri Bey, ardından Halil Paşa oldu. Basra'ya çıkan İngiliz ordusu Selman-ı Pak önlerinde durduruldu. Daha sonra İngiltere ile yapılan Kut'ül Ammare Savaşı kazanıldı ve İngiliz ordusu Osmanlı Devleti tarafından esir alındı. Bu zafer o kadar önemliydi ki 1960'lara kadar "Kut Bayramı" olarak kutlandı.

Kut'ül Ammare kahramanı olan Halil Paşa'ya "Kut" soyadını bizzat Mustafa Kemal vermiştir. İngiltere, bu yenilginin ardından tekrar Basra üzerinden saldırıya geçmiş ve Musul hariç tüm Irak'ı işgal etmeyi başarmıştır.

İlginç Bilgi: "Türk sebatlarının İngiliz inadını kırdığı bu harpte, birinci vaka Çanakkale, ikinci vaka ise burada olmuştur." sözü Kut'ül Ammare zaferinin önemini vurgulamaktadır.

Hicaz-Yemen ve Suriye-Filistin Cepheleri

Hicaz-Yemen Cephesi, İngiltere ve Arap lideri Şerif Hüseyin'in birlikleriyle mücadele edilen bir savunma cephesidir. Şerif Hüseyin, İngilizlerle imzaladığı McMahon Antlaşması gereği Osmanlı'ya karşı İngilizlerin yanında savaşacak, karşılığında İngilizler de Araplara kendi devletlerini kurma izni verecekti.

Fahrettin Paşa Mondros Ateşkes Antlaşması'na kadar bölgeyi savundu ve "Medine Kahramanı" olarak anıldı. Göl ortasındaki savunmasından dolayı "Çöl Aslanı/Çöl Kaplanı" ve "Medine Müdafii/Türk Kaplanı" gibi unvanlar aldı. Antlaşma sonrası Osmanlı Devleti bölgeden ayrıldı ve Hicaz-Yemen bölgeleri Osmanlı denetiminden çıktı.

Suriye-Filistin Cephesi ise Süveys Kanalı'nda Osmanlı ordusunun taarruzunu durduran İngiltere'nin karşı taarruzuyla açıldı. Bu cephede Filistin ve Suriye İngiltere tarafından işgal edildi. Mustafa Kemal, Halep Savunması'nı yaparak Anadolu'nun işgal edilmesini önlemiştir.

Unutma! Fahrettin Paşa'nın Medine savunması, Osmanlı'nın son dönemindeki en önemli direniş hareketlerinden biridir.

Gizli Antlaşmalar

I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere, Fransa, Çarlık Rusya ve İtalya arasında Osmanlı topraklarını paylaşmak amacıyla gizli antlaşmalar yapıldı. Bu antlaşmaları dünyaya duyuran devlet Sovyet Rusya oldu. İtilaf Devletleri, savaş sonrası aralarında toprak kavgası oluşmaması için savaş bitmeden önce bu paylaşımları yaptı.

İstanbul Antlaşması ile Boğazlar, Gelibolu Yarımadası ve Trakya Rusya'ya verildi. Londra Antlaşması'nda İtalya taraf değiştirdi ve Antalya'dan Konya'ya kadar olan topraklar, 12 Ada ve Rodos İtalya'ya bırakıldı. Sykes-Picot Antlaşması ile İngiltere ve Fransa, Osmanlı'nın Orta Doğu topraklarını aralarında paylaştılar.

Petrograd Antlaşması'nda Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Rusya'ya vaat edildi. Saint Jean De Maurienne'de İzmir ve çevresi İtalya'ya bırakıldı. McMahon Antlaşması İngiltere ile Arap lideri Şerif Hüseyin arasında imzalandı. Balfour Deklarasyonu ile İngiltere, Filistin'de kurulacak bir Yahudi Devleti'ni destekleyeceğini bildirdi.

Önemli! Bu gizli anlaşmaların hepsi, Wilson Prensipleri'nin gizli anlaşmalara karşı çıkması, Milli Mücadele'nin başarıya ulaşması ve savaş sonrası İtilaf Devletleri'nin çıkarlarının değişmesi nedeniyle tam olarak uygulanamadı.

Gizli Antlaşmaların Akıbeti

Gizli antlaşmalar, çeşitli nedenlerle tam olarak uygulanamadı. Wilson Prensipleri'nin gizli anlaşmalara karşı çıkması, Milli Mücadele'nin başarıya ulaşması ve savaş sonrası İtilaf Devletleri'nin çıkarlarının değişmesi bunda etkili oldu.

İtalya'ya vaat edilen Batı Anadolu, savaş sonrası Yunanistan'a verildi. Bunun nedeni İngiltere'nin Akdeniz'de güçlü bir İtalya istememesiydi. Rusya'ya vaad edilen yerler de Rusya'ya verilmedi çünkü Rusya savaştan erken ayrıldı.

Bu gelişmeler, gizli anlaşmaların savaş sonrası değişen dengeler karşısında ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Özellikle Osmanlı topraklarının paylaşımı konusunda yapılan bu anlaşmalar, Mustafa Kemal önderliğindeki Kurtuluş Savaşı sayesinde büyük ölçüde etkisiz kaldı.

Unutma! Gizli anlaşmaların uygulanamaması, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasına giden yolu açan önemli faktörlerden biridir.