Antlaşmalar ve Ayaklanmaların Özeti

Karlofça Antlaşması ve Erken Kayıplar

Osmanlı'nın Batı'daki büyük toprak kayıplarının başlangıcı Karlofça Antlaşması (1699) ile oldu. Bu antlaşma neden bu kadar önemli? Çünkü artık Avrupa savunma yerine saldırıya geçmişti ve Türklerin ilerleyişi durmuştu.

İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğunda Avusturya, Venedik ve Lehistan ile imzalanan bu antlaşma, Osmanlı'nın geri çekiliş döneminin başlangıcı oldu. Bir yıl sonra Rusya ile imzalanan İstanbul Antlaşması ise Ruslara Azak kalesini vererek onların Karadeniz'e inme hayallerinin ilk adımını attı.

Aynı dönemde Almanya'da Martin Luther önderliğinde başlayan Protestan hareketi, Kutsal Roma Germen İmparatoru Şarlken ile prensler arasında çatışmalara yol açtı. 1555'teki Augsburg Antlaşması ile Protestanlık meşhep olarak kabul edildi, ancak tam huzur sağlanamadı.

Not: Karlofça Antlaşması, Osmanlı tarihinde bir dönüm noktasıdır - artık toprak kaybetme dönemi başlamıştır.

Otuz Yıl Savaşları ve Modern Devlet Anlayışı

Avrupa tarihinin en uzun savaşı olan Otuz Yıl Savaşları $1618-1648$, dinî nedenlerle başlayıp siyasi bir boyut kazandı. Kutsal Roma Germen İmparatoru Ferdinand'ın Protestanlığı kabul etmemesi bu uzun savaşların temel nedeniydi.

Savaşta iki taraf oluştu: Katolik tarafta Kutsal Roma İmparatorluğu, İspanya ve Avusturya; Protestan tarafta ise Alman prenslikleri, Fransa, Hollanda ve İsveç yer aldı. İlginç olan, Katolik Fransa'nın Protestan tarafta savaşmasıydı - bu da savaşın siyasi boyutunu gösteriyordu.

Savaşlar Almanya'yı harap etti ve Kutsal Roma İmparatorluğu'nun yenilgisiyle sonuçlandı. 1648'de imzalanan Westphalia Antlaşması, Avrupa'da modern devlet anlayışının temellerini attı.

Önemli: Westphalia Antlaşması, günümüz uluslararası hukuk sisteminin temellerini oluşturmuştur.

Prut Zaferi ve Yeni Savaşlar

Osmanlı'ya umut veren Prut Seferi (1711), Rusların Osmanlı topraklarına girmesiyle başladı. Rus ordusu Prut nehri kıyısında sıkıştırıldı ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Rusya barış istedi.

Bu başarı Osmanlı'da büyük umut uyandırdı - Karlofça'da kaybedilen toprakları geri alma hayali canlandı. Bu umutla 1715'te Venedik'e savaş açıldı ve Mora kısa sürede geri alındı.

Ancak bu başarı Avusturya'yı rahatsız etti. Garantör devlet olarak Venedik'in yanında savaşa giren Avusturya, Petervaradin Savaşı'nda Osmanlı'yı ağır bir yenilgiye uğrattı. Sonuçta Pasarofça Antlaşması imzalandı ve yeni toprak kayıpları yaşandı.

Hatırla: Askeri başarılar bazen büyük devletlerin müdahalesine yol açabilir - Osmanlı bunu acı bir şekilde öğrendi.

Lale Devri ve Barış Politikaları

Lale Devri $1718-1730$, Damat İbrahim Paşa'nın sadrazamlığında yaşanan barış ve kültür dönemidir. Bu dönem adını gerçekten de lalelerin moda olmasından aldı!

Bu dönemde ilk kez Avrupa başkentlerine geçici elçiler gönderildi - Viyana, Paris, Moskova'ya yapılan bu seyahatler Osmanlı ıslahat hareketlerini etkiledi. Ayrıca İbrahim Müteferrika ile birlikte İstanbul'da ilk matbaa kuruldu.

Belgrat Antlaşması bu dönemin askeri başarısıydı. 18. yüzyılda Osmanlı'nın imzaladığı son kazançlı antlaşma olma özelliğini taşır. Karadeniz'in "Türk gölü" olduğu son kez kanıtlandı.

Bu başarıda Humbaracı Ahmet'in modernize ettiği Humbaracı Ocakları etkili oldu. Fransa'nın arabuluculuğu nedeniyle 1740 Kapitülasyonları verildi.

İpucu: Lale Devri, savaş yerine diplomasi ve kültürün tercih edildiği barışçıl bir dönemdir.

Küçük Kaynarca: Büyük Kayıplar

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) Osmanlı tarihi için çok acı sonuçları olan bir antlaşmaydı. En önemli maddeleri şunlar:

Kırım'ın bağımsızlığı - İlk kez tamamen Türk ve Müslüman bir bölge kaybedildi. Kırım halkı dinî yönden Osmanlı halifesine bağlı kalacaktı - bu da halifelik kurumunun uluslararası ilişkilerde ilk kez kullanılmasıydı.

Azak Kalesi'nin kaybı - Karadeniz kıyısındaki stratejik kale Ruslara verildi ve bir daha geri alınamadı. Bu kayıpla Karadeniz'deki Türk üstünlüğü sona erdi.

En tehlikeli madde ise Rusya'nın Osmanlı'nın iç işlerine karışma hakkı elde etmesiydi. Ortodoks halkın haklarını koruma bahanesiyle Rusya, Osmanlı'nın egemenliğine gölge düşürdü.

Kritik Nokta: Bu antlaşma Osmanlı'nın çöküş sürecini hızlandıran en önemli belgelerden biridir.

Viyana Kongresi ve Milliyetçilik

Napolyon'un yenilgisinden sonra Viyana Kongresi (1815) düzenlendi. İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya bir araya gelerek dünya siyasi tarihinin ilk çoklu konferansını gerçekleştirdi.

Kongrenin temel amacı Fransız İhtilali'nin etkilerini yok etmek ve mutlak monarşileri güçlendirmekti. Ancak bu çaba tam başarılı olamadı çünkü milliyetçilik fikirleri yayılmaya devam etti.

Sırp Ayaklanması (1804) bu milliyetçilik hareketlerinin ilk örneğiydi. Sırplar Osmanlı'ya karşı ayaklanan ilk millet oldular. Sebepleri arasında Fransız İhtilali'nin etkisi, Avusturya-Rusya kışkırtması ve kötü yönetim vardı.

1878 Berlin Antlaşması ile bağımsızlıklarını kazanan Sırplar, diğer Balkan halklarına örnek oldu.

Tarihsel Bağlantı: Viyana Kongresi sonrası dönem "Restorasyon Devri" olarak bilinir ve milliyetçilik hareketlerinin yoğunlaştığı dönemdir.

Yunan İsyanı ve Mısır Sorunu

Yunan İsyanı milliyetçilik fikrinin etkisiyle başladı. Rumlar kendilerini eski Yunan uygarlığının torunları olarak görüyor, Avrupalılar da bu görüşü destekliyordu.

II. Mahmut, Mora isyanını bastırmak için Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan yardım istedi. Ancak bu durum Avrupa devletlerini kızdırdı ve Navarin'de Osmanlı-Mısır donanması yakıldı.

Mısır Sorunu 19. yüzyılın en büyük iç isyanıydı. Mehmet Ali Paşa, Mora yardımı karşılığında Suriye valiliğini istedi. II. Mahmut bunu reddedince isyan etti ve Osmanlı ordusunu Konya ve Adana'da mağlup ederek Kütahya'ya kadar ilerledi.

Mehmet Ali Paşa'nın hedefi büyüyerek tüm Anadolu'yu hatta Osmanlı Devleti'ni ele geçirme planları yaptı. Çaresiz kalan II. Mahmut Rusya'dan yardım istemek zorunda kaldı.

Dikkat: İç isyanlar bazen dış güçlerin müdahalesine yol açabilir - bu da devletin bağımsızlığını tehlikeye atar.

Boğazlar Sorunu ve Tanzimat

Mehmet Ali Paşa tehdidine karşı II. Mahmut, Hünkar İskelesi Antlaşması (1833) ile Rusya'dan yardım aldı. Ancak bu antlaşma çok tehlikeliydi çünkü Rusya boğazlar üzerinde söz sahibi olmuştu.

Bu durum diğer Avrupa devletlerini rahatsız etti. Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) ile boğazlar uluslararası statü kazandı ve Osmanlı'nın boğazlar üzerindeki egemenliği sona erdi.

Dağılma sürecindeki Osmanlı, kendini korumak ve Avrupa desteği almak için Tanzimat Fermanı'nı (1839) ilan etti. Bu ferman çok önemliydi çünkü ilk kez padişahın üzerinde bir kanun gücü olduğunu gösterdi.

Tanzimat Fermanı hukuk devleti olma yolunda önemli bir adım ve anayasacılık hareketinin başlangıcıydı. Aynı zamanda Batılılaşma sürecini hızlandırdı.

Önemli Gelişme: Tanzimat Fermanı, Osmanlı'da modern hukuk sisteminin temellerini attı.

Kırım Savaşı ve Son Düzenlemeler

Kırım Savaşı Rusya'nın sıcak denizlere inme hedefiyle başladı. Kutsal yerler sorununu bahane eden Rusya, Sinop baskını ile Karadeniz'deki Osmanlı donanmasını yaktı.

Rusların boğazlarda güçlenmesi Avrupa devletlerinin çıkarlarına ters düştüğü için Osmanlı'nın yanında yer aldılar ve Kırım'a asker çıkardılar. Sonuçta Rusya yenildi.

Paris Antlaşması (1856) ile Osmanlı Avrupa devletler hukuku sistemi içine alındı. Ancak galip geldiği savaşta mağlup muamelesi gördü - hem Osmanlı hem de Rusya Karadeniz'de donanma bulunduramayacaktı.

Konferans sırasında iç işlerine karışılmasını önlemek için Islahat Fermanı (1856) hazırlandı. Bu ferman daha çok Hristiyan azınlıkların haklarını genişletmeye yönelikti.

Paradoks: Osmanlı, kazandığı savaşta bile kayıplar vermeye devam etti - bu güçsüzlüğünün bir göstergesiydi.