Giriş Sayfası

Bu sayfa 8. sınıf İnkılap Tarihi dersinin 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. üniteleri için hazırlanmış ders notlarının kapak sayfasıdır. Ders notları öğrencilerin sınav hazırlıklarında kullanabilecekleri özet bilgiler içermektedir.

8. Sınıf 1. Ünite Kapak Sayfası

Bu sayfa, 8. sınıf İnkılap Tarihi dersinin 1. ünitesi olan "Bir Kahraman Doğuyor" ünitesine ait ders notlarının kapak sayfasıdır. Bu ünite, Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı ve Osmanlı Devleti'nin son dönemlerindeki olayları konu almaktadır.

Bir Kahraman Doğuyor: Uyanan Avrupa ve Sarsılan Osmanlı

19. yüzyılda Avrupa'da iki önemli gelişme yaşandı: Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali. Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'ni derinden etkiledi.

Sanayi İnkılabı ile Avrupa'da küçük atölyelerin yerini büyük fabrikalar, insan gücünün yerini makine gücü aldı. Üretimin artmasıyla ham madde ve pazar ihtiyacı da arttı. Bu durum sömürgeciliği hızlandırdı. İngiltere başta olmak üzere Avrupa devletleri arasındaki sömürge yarışı, I. Dünya Savaşı'na zemin hazırladı.

Fransız İhtilali ile hürriyet, eşitlik, adalet ve özellikle milliyetçilik fikri dünyaya yayıldı. Milliyetçilik fikri çok uluslu imparatorlukları olumsuz etkiledi. Osmanlı Devleti'ndeki azınlıklar, Avrupa devletlerinin kışkırtmasıyla isyan etmeye başladı. Sırplarla başlayan isyanlar diğer milletlere de yayıldı.

Osmanlı Devleti 19. yüzyılda Avrupa'dan yüksek faizle borç aldı. Borçlarını ödeyemeyince 1881'de Düyun-u Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) kuruldu. Bu teşkilat Osmanlı'nın gelir kaynaklarının büyük kısmına el koydu ve ekonomik bağımsızlığına büyük zarar verdi.

Dikkat! Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali gibi gelişmeler Osmanlı Devleti'ni siyasi, sosyal ve ekonomik olarak olumsuz etkileyerek dağılma noktasına getirdi.

Devletin dağılmasını önlemek için aydınlar çeşitli fikir akımları geliştirdiler:

• Osmanlıcılık: Osmanlı sınırları içinde yaşayan herkesi Osmanlı vatandaşı olarak kabul eden görüş
• İslamcılık: Tüm Müslümanları halifenin etrafında toplamayı amaçlayan görüş
• Batıcılık: Batı'nın bilim ve tekniğini almanın kurtuluş olduğunu savunan görüş
• Türkçülük: Tüm Türklerin bir yönetim altında toplanmasını amaçlayan görüş

Bir Kahraman Doğuyor: Uyanan Avrupa ve Sarsılan Osmanlı (Devam)

Fikir Akımları

Osmanlı Devleti'nde dağılmayı önlemek amacıyla çeşitli fikir akımları ortaya çıkmıştır:

Osmanlıcılık: Osmanlı sınırları içerisinde yaşayan herkesi ayrım yapmadan Osmanlı vatandaşı olarak kabul eden düşüncedir. Bu sayede herkesin eşit haklara sahip olacağı ve dağılmanın önleneceği düşünülmüştür.

İslamcılık: Tüm Müslümanları Osmanlı halifesinin etrafında toplamayı amaçlayan düşünce akımıdır. Devletin parçalanmasını önlemek için sadece Müslümanları bir çatı altında toplamak gerektiğini savunur. Diğer adı Ümmetçiliktir.

Batıcılık: Osmanlı'nın dağılmasının temel nedenini Batı'nın bilim ve tekniğinden uzak kalmasına bağlayan bu fikir akımı, kurtuluş yolunun Batı'ya ayak uydurmak olduğunu savunur. Diğer adı Garpçılıktır.

Türkçülük: En son ortaya atılan fikir akımıdır. Dünyadaki bütün Türklerin bir yönetim altında toplanmasını amaçlar. Büyük bir Türk dünyası oluşturmak (Turancılık) hedefindedir. Diğer adı Pantürkizmdir.

Dağılmayı Önleme Çabaları

Fransız İhtilali sonrası yayılan milliyetçilik akımının etkisiyle isyan eden azınlıkları yatıştırmak ve devletin parçalanmasını önlemek için çeşitli önlemler alınmıştır:

Tanzimat Fermanı (1839): Osmanlı topraklarında yaşayan herkes din, ırk ayrımı yapılmaksızın eşit kabul edilmiştir. Bu sayede azınlıkların devlete bağlılığını artırmak ve dağılmayı önlemek amaçlanmıştır.

Islahat Fermanı (1856): Avrupalı devletlerin baskısıyla yayınlanmış ve gayrimüslimlere fazladan haklar verilerek milliyetçilik hareketlerinin önlenmesi amaçlanmıştır.

I. Meşrutiyet (1876): Jön Türklerin baskısıyla Padişah II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir. Kanun-i Esasi adıyla Türk tarihinin ilk anayasası hazırlanmış ve halk ilk kez yönetime katılmıştır.

II. Meşrutiyet (1908): İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısıyla II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiş ve Mebusan Meclisi yeniden açılmıştır.

Önemli! Tüm bu çabalara rağmen, azınlık isyanları önlenememiş ve devletin dağılma süreci devam etmiştir.

Mavi Gözlü Çocuk: Mustafa

Mustafa Kemal'in Çocukluğu

Ailesi

• Annesi: Zübeyde Hanım (Ev Hanımı)
• Babası: Ali Rıza Efendi (Gümrük Memuru)
• Doğum yeri: Selanik

Mustafa, sevgi ve saygının yoğun olduğu bir aile ortamında büyüdü. Aile hayatına büyük önem veriyordu ve ilk ilhamını ailesinden aldığını sık sık belirtirdi.

Batı'ya Erken Açılan Kent: Selanik

Selanik, Mustafa'nın doğduğu şehir olarak onu derinden etkiledi. Türk, Rum, Bulgar, Ermeni, Sırp gibi çok uluslu bir yapıya sahipti. Batı'dan gelen fikir akımlarına açık, gazete ve dergilerin kolayca bulunabildiği kültürel bir merkezdi. Önemli bir liman şehri olarak demir yoluyla önemli şehirlere bağlanıyor, bu da ekonomik gelişimini ve Batı ile etkileşimini kolaylaştırıyordu.

Mustafa Kemal'in Öğrenim Hayatı

Osmanlı'da eğitim birliği yoktu. Batı tarzı okullar, dini eğitim veren medreseler, azınlık okulları ve yabancı okullar bir aradaydı. Bu durum farklı düşüncelere sahip insanların yetişmesine neden oluyordu.

Mustafa Kemal'in Gittiği Okullar:

1. Mahalle Mektebi
2. Şemsi Efendi Mektebi
3. Selanik Mülkiye Rüştiyesi
4. Selanik Askeri Rüştiyesi
5. Manastır Askeri İdadisi
6. İstanbul Harp Okulu
7. İstanbul Harp Akademisi

Unutma! Mustafa'nın eğitimi konusunda anne ve babası arasında görüş ayrılığı vardı. Annesi dini eğitim veren Mahalle Mektebini, babası ise modern eğitim veren Şemsi Efendi Mektebini istiyordu.

Mustafa önce Mahalle Mektebine başladı ama kısa süre sonra Şemsi Efendi Mektebine geçti. Babasının ölümünden sonra annesi onu akrabalarının yanına, Selanik'e gönderdi. Burada Selanik Mülkiye Rüştiyesine başladı.

Buhranlar Büyük Kahramanlar Doğurur

Mustafa Kemal'in Fikir Hayatı

Mustafa Kemal'in düşünce yapısını birçok faktör etkilemiştir:

• Doğup büyüdüğü ortamın sosyal, siyasi ve kültürel özellikleri
• Yaşadığı olaylar, savaşlar ve görev aldığı yerler
• Okuduğu kitaplar ve yazarlar
• Eğitim hayatındaki olaylar ve öğretmenleri
• Osmanlı'nın içinde bulunduğu zor durum

Mustafa Kemal'i Etkileyen Türk Düşünürler:

• Namık Kemal
• Ziya Gökalp
• Tevfik Fikret
• Mehmet Emin Yurdakul

Bu düşünürler Mustafa Kemal'in vatansever ve milliyetçi düşüncelerine katkı sağlamıştır.

Mustafa Kemal'i Etkileyen Yabancı Düşünürler:

• Montesquieu
• Voltaire
• Jean Jacques Rousseau

Bu düşünürlerin eserlerini okuyarak adalet, eşitlik, insan hakları, hürriyet ve demokrasi fikirlerini benimsemiştir.

Öğretmen ve Arkadaşlarının Etkisi

• Ömer Naci: Manastır Askeri İdadisi'nde yakın arkadaşıydı. Güzel konuşma ve hitabet yeteneğini geliştirmesinde etkili olmuştur.
• Yüzbaşı Mustafa Bey: Selanik Askeri Rüştiyesi'ndeki matematik öğretmeniydi. Yeteneklerini fark edip ona "Kemal" adını vermiştir.
• Yüzbaşı Nakiyüddin Bey: Askeri Rüştiye'deki Fransızca öğretmeniydi. Geleceğe ilişkin fikirlerinin oluşmasına katkıda bulunmuştur.
• Kolağası Mehmet Tevfik Bey: Askeri İdadi'deki tarih öğretmeniydi. Tarih sevgisi aşılamış ve bu alanda ufkunu genişletmiştir.
• Mehmet Asım Efendi: Askeri İdadi'deki öğretmeniydi. Askerlik mesleğinden uzaklaşmaması için edebiyata çok fazla yönelmemesini tavsiye etmiştir.

İlginç Bilgi! Mustafa Kemal'in adının "Kemal" olmasının nedeni, matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey'in onun yeteneklerini fark etmesi ve bu adı vermesidir.

Adım Adım Liderliğe

Mustafa Kemal'in Askerlik Hayatı

Şam Günleri Mustafa Kemal'in ilk görev yeri Şam'dı. Burada devletin sorunlarıyla ilgilenmeye başladı ve "Vatan ve Hürriyet" adlı gizli bir cemiyet kurdu. Bu cemiyetin kurulması, onun liderlik, teşkilatçılık ve vatanseverlik özelliklerini gösteriyordu. Daha sonra gizlice Selanik'e geçerek burada cemiyetin şubesini açtı.

13 Ekim 1907'de Manastır'daki 3. Ordu Karargâhına atandı ve Selanik'teki biriminde görevlendirildi.

Selanik Günleri Selanik'te İttihat ve Terakki Cemiyeti ile birlikte çalıştı ve Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni bu cemiyetin bünyesine kattı. 3. Ordu Selanik Tümeni Kurmay Başkanlığına atandı ve bu görevdeyken 31 Mart Vakası'nın bastırılmasında rol oynadı. II. Meşrutiyet'ten sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti devlet işlerine karışmaya başlayınca, ordunun siyasete karışmasına karşı olan Mustafa Kemal, cemiyetle yollarını ayırdı.

31 Mart Olayı İstanbul'da meşrutiyeti yıkmak isteyenler tarafından 13 Nisan 1909'da bir isyan çıkarıldı. Rumi takvime göre 31 Mart'ta başladığı için 31 Mart Olayı olarak anıldı. İsyanı bastırmak için Selanik'ten gelen Mahmut Şevket Paşa komutasındaki Hareket Ordusu'nda Mustafa Kemal de görev aldı. Bu orduya "Hareket Ordusu" adını Mustafa Kemal vermiştir.

Trablusgarp Savaşı (1911) İtalya'nın Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Trablusgarp'a saldırmasıyla başladı. Mısır İngilizlerin elinde olduğu için karadan, deniz gücü olmadığı için de denizden yardım gönderilemeyen bölgeyi savunmak için Mustafa Kemal dahil bazı subaylar gizlice gönderildi. Derne ve Tobruk şehirlerinde halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı başarılar elde etti. Balkan Savaşları'nın başlaması nedeniyle Osmanlı, İtalya ile barış yapmak zorunda kaldı ve Uşi Antlaşması ile Trablusgarp İtalya'ya bırakıldı.

Balkan Savaşları (1912-1913) I. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ, Rusya'nın kışkırtmasıyla Osmanlı'ya saldırdı. Ordu içindeki karışıklıklar nedeniyle İstanbul ve Gelibolu dışındaki tüm Trakya toprakları kaybedildi. II. Balkan Savaşı'nda ise Balkan devletleri arasındaki anlaşmazlıktan yararlanan Osmanlı, Edirne ve Kırklareli'ni kurtardı. Mustafa Kemal bu savaşta Bolayır Kolordusu Kurmay Başkanlığı görevinde bulundu ve Edirne'nin kurtuluşunda önemli rol oynadı.

Liderlik Özelliği! Mustafa Kemal, henüz genç bir subayken bile ülkenin sorunlarıyla ilgilenmiş ve çözüm için girişimlerde bulunmuştur. Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurması ve 31 Mart Olayı'ndaki rolü, onun liderlik vasıflarının erken dönemde ortaya çıktığını göstermektedir.

8. Sınıf 2. Ünite Kapak Sayfası

Bu sayfa, 8. sınıf İnkılap Tarihi dersinin 2. ünitesi olan "Milli Uyanış; Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesine ait ders notlarının kapak sayfasıdır. Bu ünite, I. Dünya Savaşı ve sonrasındaki gelişmeleri konu almaktadır.

I. Dünya Savaşı

I. Dünya Savaşı'nın Nedenleri

Savaşın Genel Nedenleri:

• Sömürgecilik ve ham madde yarışı
• Pazar rekabeti
• Silahlanma yarışı
• Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı

Savaşın Özel Nedenleri:

• Almanya ve Fransa arasındaki Alsas-Loren sorunu
• Rusya'nın Panslavizm ve sıcak denizlere inme politikası
• Avusturya-Macaristan'ın Balkanları ele geçirmek istemesi

Savaşı Başlatan Olay: Sırp bir öğrencinin Avusturya-Macaristan veliahtını öldürmesiyle Avusturya-Macaristan, Sırplara savaş açtı. Sırpların koruyucusu Rusya da savaşa girince, çatışma bloklar arasında yayıldı.

I. Dünya Savaşı Öncesi ve Sırasında Gruplar

Savaş Öncesi:

• Üçlü İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya
• Üçlü İttifak: Almanya, İtalya, Avusturya-Macaristan

Savaş Sırasında:

• İtilaf Devletleri: İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya, Yunanistan, Sırbistan
• İttifak Devletleri: Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı, Bulgaristan

Dikkat! İtalya savaş başladıktan sonra taraf değiştirmiş ve İttifak'tan ayrılıp İtilaf Devletleri'nin yanına geçmiştir. İtalya'nın taraf değiştirmesinin nedenleri: Trablusgarp Savaşı'nda İngiltere'den yardım alması ve Anadolu topraklarından pay vaat edilmesi.

Osmanlı'nın Savaşa Girişi

Osmanlı Devleti ilk başta İtilaf Devletleri'nin yanında savaşa girmek istedi ancak İtilaf Devletleri bunu kabul etmedi. Bunun üzerine Osmanlı:

• Siyasi yalnızlıktan kurtulmak
• Kaybettiği yerleri geri almak
• Kapitülasyonları kaldırmak için savaşa girme kararı aldı

Almanya'nın Osmanlı'yı İstemesinin Nedenleri:

• Osmanlı'nın jeopolitik konumundan (Boğazlar, Süveyş Kanalı) yararlanmak
• Cephe sayısını artırmak
• Osmanlı'nın halifelik gücünden yararlanmak
• Osmanlı'nın kaynaklarından ve insan gücünden faydalanmak

Osmanlı'nın Almanya'yı Tercih Etmesinin Nedenleri:

• İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı topraklarında göz olması
• İttihat ve Terakki'nin (özellikle Enver Paşa'nın) Almanya'nın kazanacağını düşünmesi

I. Dünya Savaşı (Devamı)

Savaşa Girmemiz

İki Alman gemisi olan Goben (Yavuz) ve Breslau (Midilli), İngiliz donanmasından kaçarak Osmanlı'ya sığındı. Osmanlı bu gemileri satın aldığını bildirdi, Alman askerlere Türk kıyafetleri giydirdi ve gemilere Osmanlı bayrağı çekti.

Bu gemiler daha sonra Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını (Sevastopol, Odessa) bombaladı. Bu olayla Osmanlı Devleti resmen I. Dünya Savaşı'na girmiş oldu.

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler

Taarruz (Saldırı) Cepheleri:

• Kanal Cephesi
• Kafkas Cephesi

Savunma Cepheleri:

• Çanakkale Cephesi
• Suriye-Filistin Cephesi
• Irak (Basra) Cephesi
• Hicaz-Yemen Cephesi

Yardım Gönderdiğimiz Cepheler:

• Galiçya Cephesi
• Romanya Cephesi
• Makedonya Cephesi

Kafkas Cephesi

Osmanlı ile Çarlık Rusya arasında açılmıştır.

Cephenin açılma nedenleri:

• Rusları Doğu Anadolu'dan atarak Orta Asya Türkleri ile birleşip büyük bir Türk dünyası kurmak (Turancılık)
• Rusya'nın petrol kontrolünü sağlamak (Almanya'nın isteği)

Enver Paşa'nın emriyle ordumuz saldırıya geçti ancak ağır kış şartları ve malzemelerin zamanında gelememesi yüzünden binlerce askerimiz donarak şehit oldu (Sarıkamış Olayı). Bu olaydan sonra Ruslar Doğu Anadolu'yu işgal etti.

Çanakkale Cephesi'ne atanan Mustafa Kemal, daha sonra Kafkas Cephesi'ne geldi ve Ruslardan Muş ile Bitlis'i geri aldı. Rusya'da Bolşevik İhtilali olunca Çarlık Rusya savaştan çekildi ve Osmanlı ile Brest Litovsk Antlaşması'nı imzaladı.

Önemli! Rusya savaştan çekildikten sonra tüm gizli antlaşmaları dünyaya duyurdu.

Kanal Cephesi

Osmanlı ile İngiltere arasında açıldı. Almanya'nın isteği üzerine açılan bu cephede amaç, İngiltere'nin Uzak Doğu sömürgelerine giden yolu ele geçirmekti.

Bahriye Nazırı Cemal Paşa komutasındaki Osmanlı askerleri, Kanal'ı ele geçirmek için harekete geçti. Ancak çöl şartları, açlık ve susuzluk nedeniyle bu girişim başarısız oldu.

Hatırla! Taarruz cephelerimiz "K" harfi ile başlar (Kanal, Kafkas). Yardım cephelerinin sonunda ise "ya" hecesi vardır (Galiçya, Romanya, Makedonya). Geriye kalanlar savunma cepheleridir.