UYANAN AVRUPA VE SARSILAN OSMANLI

Avrupa, Ortaçağ'da Katolik Kilisesi'nin baskısı altındaydı ve bilimsel gelişmeler durmuştu. Bu karanlık dönemden kurtulmasında birçok gelişme etkili oldu.

Coğrafi Keşifler sayesinde zenginleşen Avrupa'da sanat ve bilim gelişti. Rönesans ile özgür düşünce ön plana çıktı. Reform hareketleri kilisenin bilim üzerindeki baskısını sonlandırdı. Aydınlanma Çağı'nda akıl ve bilim önem kazanırken, Sanayi İnkılabı ile üretim teknolojisi büyük değişimler yaşadı.

Osmanlı Devleti ise 17. yüzyıldan itibaren güç kaybetmeye başladı. Merkezi otoritenin bozulması, savaşlardaki yenilgiler, toprak kayıpları ve Avrupa'daki gelişmelerin takip edilememesi devleti zayıflattı. Coğrafi Keşifler, Sanayi İnkılabı ve kapitülasyonlar ekonomiyi olumsuz etkiledi.

18. yüzyılın ikinci yarısında dünya tarihini değiştiren iki önemli olay yaşandı: Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali. 1750'lerde İngiltere'de buhar gücünün makineye uygulanmasıyla başlayan Sanayi İnkılabı, üretim biçimini değiştirdi. El tezgahlarının yerini fabrikalar aldı. Bu durum sömürgecilik yarışını hızlandırdı.

Not: Sanayi İnkılabı, Osmanlı ekonomisine büyük darbe vurdu. Osmanlı, Avrupa'nın açık pazarı haline geldi ve ekonomik bağımsızlığını kaybetti.

Osmanlı ekonomisini bozan dört temel neden: Coğrafi Keşiflerle ticaret yollarının değişmesi, kapitülasyonlar, Sanayi İnkılabı'nın etkileri ve Düyun-u Umumiye İdaresi'nin kurulmasıdır.

FRANSIZ İHTİLALİ VE OSMANLI'DA DEMOKRATİKLEŞME

Fransız İhtilali, 1789 yılında Fransa'da meydana gelen halk ayaklanmasıdır. Fransa'da monarşi yönetimi ve sosyal sınıflar arasında eşitsizlik vardı. Aydınlanma düşünürlerinin de etkisiyle halk, krallık yönetimine karşı ayaklanmış ve cumhuriyet ilan edilmiştir.

Fransız İhtilali ile Yeniçağ kapanmış, Yakınçağ açılmıştır. İhtilalin etkisiyle adalet, eşitlik, özgürlük, insan hakları, demokrasi, milli irade ve milliyetçilik düşünceleri yayılmıştır. Bu düşünceler, çok uluslu imparatorluklarda parçalanmalara neden olmuştur.

Osmanlı Devleti'nde demokratikleşme hareketleri, Fransız İhtilali'nin etkisiyle başlamıştır. İlk adım, 1808 yılında imzalanan Sened-i İttifak olmuştur. Padişah II. Mahmut ve ayanlar arasında imzalanan bu sözleşme ile ilk kez padişahın yetkisi sınırlandırılmıştır.

Tanzimat Fermanı (1839), Osmanlı'da anayasal düzene geçişin ilk aşamasıdır. Bu fermanla can ve mal güvenliği, adil yargılama, vergi eşitliği ve herkesin kanun önünde eşit olması gibi haklar tanınmıştır.

Islahat Fermanı (1856), Paris Konferansı sırasında ilan edilmiştir. Azınlıkların haklarını genişleten bu fermanla, gayrimüslimlerin din ve vicdan özgürlüğü sağlanmış, azınlıkların devlet memuru olabilmeleri ve kendi okullarını açabilmeleri kabul edilmiştir.

Dikkat: Tanzimat ve Islahat fermanları ile amaçlanan, Avrupa'nın desteğini almak ve azınlık isyanlarını önlemekti. Ancak bu fermanlar beklenen sonucu vermedi.

Tanzimat ve Islahat fermanlarının istenilen sonucu vermemesi üzerine, 1876 yılında I. Meşrutiyet ilan edildi. İlk anayasa (Kanun-i Esasi) hazırlandı. Halk ilk defa seçme ve seçilme hakkını kullandı. Ancak II. Abdülhamit, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı bahane ederek meclisi kapattı.

MEŞRUTİYET DÖNEMİ VE FİKİR AKIMLARI

II. Meşrutiyet (1908), İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısıyla ilan edildi. II. Abdülhamit meşrutiyeti ikinci kez ilan etmek zorunda kaldı, anayasa tekrar yürürlüğe girdi ve meclis açıldı.

Meşrutiyet karşıtları, 13 Nisan 1909'da (Rumi takvimle 31 Mart) bir ayaklanma çıkardı. 31 Mart Olayı olarak bilinen bu ayaklanma, kurmay başkanı Mustafa Kemal olan Hareket Ordusu tarafından bastırıldı. II. Abdülhamit tahttan indirildi ve V. Mehmet (Reşat) padişah oldu.

Osmanlı'yı Kurtarma Çabaları:

Osmanlı Devleti'nin dağılmasını önlemek için çeşitli fikir akımları ortaya çıktı:

Osmanlıcılık: Tüm milletleri Osmanlılık duygusuyla birleştirmeyi amaçladı. Ziya Paşa, Mithat Paşa ve Namık Kemal önemli temsilcileriydi. Balkan Savaşları'nda Balkan milletlerinin isyanıyla geçerliliğini kaybetti.

İslamcılık: Tüm Müslümanları halifenin etrafında toplamayı hedefledi. II. Abdülhamit, Mehmet Akif ve Sait Halim Paşa bu fikri savundu. I. Dünya Savaşı'nda cihat ilanının etkisiz kalmasıyla başarısız oldu.

Türkçülük: Tüm Türkleri milli duygularla birleştirmeyi amaçladı. Yusuf Akçura, Mehmet Emin Yurdakul ve Ziya Gökalp önemli temsilcileriydi. Bu akım, Kurtuluş Savaşı'nda milli birliğin sağlanmasında etkili oldu.

Batıcılık: Osmanlı'nın kurtuluşunun Batı tarzı bir devlet olmakla sağlanacağını savundu. Abdullah Cevdet ve Tevfik Fikret önemli temsilcileriydi. Cumhuriyet dönemindeki inkılaplarda etkisini gösterdi.

Unutma: Bu fikir akımlarının hiçbiri Osmanlı'nın dağılmasını önleyemedi.

Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda topraklarını kaybetmeye devam etti. 1829'da Yunanistan bağımsızlığını ilan etti. 1878'de Sırbistan, Romanya ve Karadağ bağımsız oldu. 1882'de İngiltere Mısır'ı işgal etti. 1911'de Trablusgarp İtalya'ya bırakıldı. 1913'te Arnavutluk bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı'dan ayrılan son Balkan devleti oldu.

MUSTAFA KEMAL'İN ÇOCUKLUĞU VE ÖĞRENİM HAYATI

Mustafa Kemal, 1881 yılında Selanik'te dünyaya geldi. Babası Ali Rıza Bey, annesi Zübeyde Hanım'dır. Ailesi, Rumeli'ye yerleştirilen Türkmenlerdendir. Mustafa'nın Makbule dışındaki kardeşleri küçük yaşta vefat etmiştir.

Mustafa'nın öğrenim hayatı şöyle sıralanır:

Hafız Mehmet Efendi Mahalle Mektebi: Annesinin isteğiyle ilk eğitimine geleneksel bir okulda başladı.

Şemsi Efendi Okulu: Babasının isteğiyle modern eğitim veren bu okula geçti (1887). Bu okulda okurken babasını kaybetti.

Selanik Mülkiye Rüştiyesi: Sivil ortaokul olarak eğitimine devam etti. Bu sırada subaylardan etkilenerek asker olmaya karar verdi.

Selanik Askeri Rüştiyesi: Sınavlara girerek bu okula kaydoldu (1893). Kemal adını, Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa'dan aldı. Fransızca öğretmeni Yüzbaşı Nakiyüddin ona vatan sevgisini aşıladı.

Manastır Askeri İdadisi: 1896'da başladığı bu okulda sınıf arkadaşı Ömer Naci sayesinde edebiyata ilgi duydu. Fransızca özel dersleri aldı. Namık Kemal ve Mehmet Emin Yurdakul'un eserlerinden etkilendi.

İstanbul Harp Okulu: 1899'da girdiği bu okuldan 1902'de Teğmen rütbesiyle mezun oldu. Okul sırasında arkadaşlarıyla bir dergi çıkardı.

İstanbul Harp Akademisi: 1905'te Kurmay Yüzbaşı olarak mezun oldu ve ilk görev yeri olan Şam'daki 5. Ordu'ya atandı.

Önemli: Mustafa Kemal'in farklı özelliklerdeki okullarda eğitim görmesi, Osmanlı'da eğitim birliğinin olmadığını gösterir.

Osmanlı'da dini eğitim veren mektep ve medreseler, Batı tarzı yeni okullar, askeri okullar, azınlık ve yabancı okullar faaliyet gösteriyordu. Bu farklı eğitim kurumları, toplumda bölünmelere yol açıyordu.

MUSTAFA KEMAL'İN FİKİR HAYATINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Mustafa Kemal'in fikir dünyasının şekillenmesinde birçok faktör etkili olmuştur:

Selanik'in Önemi: Selanik, çok uluslu yapısı, ticari ve kültürel zenginliğiyle farklı fikirlerin yayıldığı bir kentti. Avrupa'daki gelişmelerden en çok etkilenen bölgelerden biriydi.

Öğretmenlerinin Etkisi: Selanik Askeri Rüştiyesinde "Kemal" adını veren Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey ve Fransızca öğretmeni Nakiyüddin Yücekök, Mustafa Kemal'in düşünce yapısının gelişmesinde etkili oldu. Manastır Askeri İdadisindeki Tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Bey, ona milli tarih bilincini aşıladı.

Fransız İhtilali'nin Etkileri: Eşitlik, özgürlük ve milliyetçilik gibi fikir akımlarından etkilendi. Bu fikirlerin dünyayı nasıl değiştirdiğini gördü.

Osmanlı Devleti'nin Durumu: Gençliğinden itibaren Osmanlı'nın sorunlarını yakından takip etti. Bu sorunlara çözümler aramaya başladı.

1897 Türk-Yunan Savaşı: Mustafa Kemal'i derinden etkileyen bu savaşa gönüllü olarak katılmak istedi ancak yaşı küçük olduğu için kabul edilmedi. Türk ordusunun askeri zafer kazanmasına rağmen diplomasi masasında başarısız olması onu etkiledi.

Bulunduğu Şehirler: Selanik, Manastır, İstanbul ve Sofya, Mustafa Kemal'in fikir hayatının oluşmasında büyük etkiye sahipti.

Sofya'daki Tecrübeleri: Sofya Askeri Ataşeliği sırasında (1913) diplomatik tecrübe kazandı. Bulgar Meclisini takip ederek parlamenter sistem hakkında bilgi sahibi oldu.

Not: Mustafa Kemal, Selanik ve Manastır'daki öğrencilik yıllarında çok uluslu bir ortamda yetişti. Bu tecrübe, onun farklı kültürleri tanımasına ve dünya görüşünün şekillenmesine katkı sağladı.

Okuduğu Yazarlar: Namık Kemal'in vatan ve hürriyet fikirlerinden, Mehmet Emin Yurdakul'un milliyetçilik anlayışından, Tevfik Fikret'in özgürlükçü düşüncelerinden ve Ziya Gökalp'in Türkçülük fikirlerinden etkilendi. Ayrıca Rousseau, Montesquieu ve Voltaire gibi Fransız düşünürlerin eserlerini okudu.

MUSTAFA KEMAL'İN ASKERLIK HAYATI

Şam'a Atanması (1905): İlk görev yeri olan 5. Ordu'ya Kurmay Yüzbaşı olarak atandı. Suriye'de bulunduğu sırada arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurdu.

31 Mart Olayı (1909): İstanbul'da çıkan meşrutiyet karşıtı ayaklanmayı bastırmak için Hareket Ordusu Kurmay Başkanı olarak görev yaptı. Bu görev, onun yenilik yanlısı olduğunu gösterir.

Pikardia Manevraları (1910): Fransız ve İngiliz birliklerinin ortak tatbikatlarına gözlemci olarak katıldı. Gelecekte hava kuvvetlerinin önemine dikkat çekti.

Trablusgarp Savaşı (1911): İtalya'nın saldırısı üzerine gönüllü olarak Trablusgarp'a gitti. "Mustafa Şerif" takma adıyla gazeteci kılığında gizlice bölgeye ulaştı. Yerli halkı örgütleyerek Derne ve Tobruk'ta başarılı savunma savaşları yaptı. Binbaşılığa yükseldi.

Balkan Savaşları (1912-1913): I. Balkan Savaşı sırasında Gelibolu Yarımadası'nda Çanakkale Boğazı'nın korunmasında görev aldı. II. Balkan Savaşı'nda Bolayır Kolordusu kurmay başkanı olarak Edirne'nin geri alınmasında etkili oldu.

Çanakkale Cephesi (1915): 19. Tümen Komutanı olarak Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar'da büyük başarılar elde etti. "Ben size taarruz emretmiyorum. Ölmeyi emrediyorum" sözünü burada söyledi. Başarılarından sonra albaylığa yükseldi.

Kafkas Cephesi (1916): 16. Kolordu Komutanı olarak görev yaptı. Rusların elinden Muş ve Bitlis'i geri aldı. Tuğgeneralliğe yükseldi.

Suriye Cephesi (1917): 7. Ordu Komutanlığına atandı. Alman komutanla anlaşmazlığa düşünce istifa etti. 1918'de Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak Halep'in kuzeyinde İngilizleri durdurdu.

Unutma: Mustafa Kemal'in Trablusgarp'a gönüllü gitmesi vatanseverliğini, yerli halkı örgütlemesi ise teşkilatçılık yeteneğini gösterir.

Sofya, Manastır, İstanbul ve Selanik şehirleri, Mustafa Kemal'in fikir hayatının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Her şehir ona farklı tecrübeler kazandırmıştır.

MUSTAFA KEMAL'İN FİKİR DÜNYASINI ŞEKİLLENDİREN YAZARLAR

Mustafa Kemal'in düşünce yapısı, okuduğu yerli ve yabancı yazarların etkisiyle şekillenmiştir.

Namık Kemal: Genç Osmanlılar hareketinin üyesi olan Namık Kemal, "Vatan Şairi" olarak ünlenmişti. "Vatan yahut Silistre" adlı tiyatro oyunu ile tanınıyordu. Eserlerinde vatan ve hürriyet konularını işleyen Namık Kemal, Mustafa Kemal'de vatan ve millet sevgisinin oluşmasına katkıda bulunmuştur.

Mehmet Emin Yurdakul: Türkçülük akımını benimseyen şair, milliyetçilik ve halkçılığı savunan şiirler yazmıştır. Milli kültür, birlik ve beraberlik temalarını işlemiş, bu düşünceleriyle Mustafa Kemal'i etkilemiştir.

Tevfik Fikret: 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında yazdığı vatan ve millet şiirleriyle ünlenen Tevfik Fikret, insan hakları, özgürlük ve çağdaşlık konularında Mustafa Kemal'i etkilemiştir.

Ziya Gökalp: Türkçülüğü ve Türk milliyetçiliğini etkileyen önemli bir düşünürdür. Milliyetçilik, dayanışma ve bütünleştiricilik fikirleriyle Mustafa Kemal'i etkilemiştir.

Jean Jacques Rousseau: Milli egemenlik düşüncesini savunan Fransız düşünür, "Toplumsal Sözleşme" adlı eseriyle tanınır. Devletin halka ait olduğunu ve ulus-devlet anlayışını benimseyen Rousseau, milli egemenlik, hukuk devleti ve milliyetçilik konularında Mustafa Kemal'i etkilemiştir.

Montesquieu: Cumhuriyet yönetimini savunan Fransız düşünür, yöneticilerin halk tarafından seçildiği sistemin en ideal olduğunu savunmuştur. Mustafa Kemal, Kurtuluş Savaşı sonrası kurduğu devleti cumhuriyet ve demokrasi ilkelerine dayandırmıştır.

Voltaire ve Descartes: Aklı ve bilimi temel alan akılcı görüşleriyle Mustafa Kemal'i etkilemişlerdir.

İlginç Bilgi: Mustafa Kemal, Amerika'nın kurucularından George Washington ve Abraham Lincoln'ün özgürlükçü ve bağımsızlıkçı düşüncelerinden de etkilenmiştir.

MUSTAFA KEMAL'İN ASKERLİK HAYATI (devamı)

Kurtuluş Savaşı (1919-1922) boyunca Türk milletine liderlik eden Mustafa Kemal, Samsun'a çıkarak mücadeleyi başlattı. Sakarya Meydan Savaşı'ndaki başarısından dolayı TBMM tarafından "Mareşal" rütbesi ve "Gazi" unvanı verildi.

MUSTAFA KEMAL'İN ASKERİ BAŞARILARI

Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı'nda üç önemli cephede görev yapmıştır: Çanakkale, Kafkas ve Suriye.

Çanakkale Cephesi (1915): 19. Tümen Komutanı olarak Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar'da düşmana karşı büyük başarılar kazandı. Çanakkale'deki başarıları, onun askeri dehasının tüm dünyada tanınmasını sağladı ve albaylığa yükselmesini sağladı.

Kafkas Cephesi (1916): 16. Kolordu Komutanı olarak Ruslara karşı mücadele etti. Dağınık birlikleri bir araya getirerek Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı. Bu başarısından dolayı tuğgeneralliğe yükseldi.

Suriye Cephesi (1917-1918): Önce 7. Ordu Komutanı, sonra Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak görev yaptı. Halep'in kuzeyinde İngilizleri durdurmayı başardı.

Kurtuluş Savaşı (1919-1922): Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldi. Memleketin kurtuluşu için arkadaşlarıyla görüşmeler yaptı ve Anadolu'ya geçmeye karar verdi.

19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Kurtuluş Savaşı'nı başlattı. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongrelerini düzenleyerek Milli Mücadele'nin lideri oldu. Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruz'u Başkomutan olarak yönetti ve yurdu işgalden kurtardı.

Mustafa Kemal'in Kişisel Özellikleri:

• Vatan ve millet sevgisi
• İdealistliği
• Mantıklı ve gerçekçi oluşu
• Sabır ve disiplin anlayışı
• İleri görüşlülüğü
• Açık sözlülüğü
• Çok yönlülüğü
• Liderliği
• İnkılapçılığı
• Birleştirici ve bütünleştirici oluşu

Önemli Not: Trablusgarp Savaşı (1911), Mustafa Kemal'in ilk askeri başarısıdır. İtalya'nın Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı olan Trablusgarp'a saldırmasıyla başlayan bu savaşta, Mustafa Kemal "Mustafa Şerif" takma adıyla gazeteci kılığında bölgeye gitti. Yerli halkı örgütleyerek direnişe geçirdi ve Derne-Tobruk'ta başarılar elde etti.

BALKAN SAVAŞLARI VE MUSTAFA KEMAL'İN LİDERLİĞİ

I. Balkan Savaşı (1912-1913): Trablusgarp Savaşı devam ederken Balkan Devletleri (Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ) Rusya'nın kışkırtmasıyla Osmanlı'ya saldırdı. Osmanlı Devleti, orduda siyasetin karışması, subaylar arasındaki çekişmeler ve yetersiz altyapı nedeniyle yenildi. Doğu Trakya'daki topraklarını kaybetti. Londra Antlaşması ile Midye-Enez çizgisi sınır olarak kabul edildi.

II. Balkan Savaşı (1913): Balkan Devletleri arasında çıkan anlaşmazlıklar sonucu Bulgaristan'a karşı savaş açıldı. Osmanlı Devleti bu durumdan faydalanarak Edirne ve Kırklareli'yi geri aldı.

Mustafa Kemal'in Liderlik Yolu:

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İstanbul'a gelen Mustafa Kemal, memleketin kurtuluşu için arkadaşlarıyla görüşmeler yaptı. Şişli'deki evinde düzenlediği toplantılarda ülkenin kurtuluşunun milletin desteğiyle sağlanabileceği kanaatine vardı.

İstanbul'un işgal altında olması nedeniyle burada bir şey yapmanın mümkün olmadığını gören Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçmeye karar verdi. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Kurtuluş Savaşı'nı başlattı.

Mustafa Kemal, askerlik hayatının her aşamasında liderlik özelliğiyle öne çıktı. Çanakkale, Filistin ve Suriye cephelerinde dağınık ve morali bozuk birlikleri toparladı. Kurtuluş Savaşı'nda hem askeri hem de siyasi liderlik görevini üstlendi.

Mustafa Kemal'in Kişisel Özellikleri:

Mustafa Kemal'i diğer liderlerden farklı kılan birçok özelliği vardır. Vatan ve millet sevgisi, ileri görüşlülüğü, mantıklı ve gerçekçi oluşu, idealistliği, açık sözlülüğü, inkılapçılığı ve birleştirici kişiliği onun en belirgin özellikleridir.

Unutma: Mustafa Kemal'in fikir dünyasının oluşmasında Selanik, Manastır, İstanbul ve Sofya şehirleri büyük öneme sahiptir. Her şehir ona farklı tecrübeler kazandırmış, düşünce yapısının şekillenmesine katkı sağlamıştır.

BALKAN SAVAŞLARI'NIN OSMANLI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

I. Balkan Savaşı (1912-1913): Balkan Devletleri (Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ), Rusya'nın kışkırtmasıyla Osmanlı'ya saldırdı. Bu savaşta Osmanlı Devleti büyük toprak kayıpları yaşadı.

Savaşın yarattığı karışıklıktan faydalanan Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti ve Osmanlı'dan ayrılan son Balkan devleti oldu.

Bab-ı Âli Baskını: Londra'da barış görüşmeleri sürerken İttihatçı subaylardan Enver Paşa, hükümetin toplantı yaptığı salonu bastı ve Sadrazam'ı istifaya zorladı (23 Ocak 1913). Bu olayla devlet yönetimi İttihatçıların kontrolüne geçti.

II. Balkan Savaşı (1913): Balkan Devletleri arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle Yunanistan, Romanya, Sırbistan ve Karadağ, Bulgaristan'a savaş açtı. Osmanlı Devleti bu durumdan yararlanarak Edirne ve Kırklareli'yi geri aldı.

Bu savaşın sonunda Osmanlı Devleti, Bulgaristan'la İstanbul Antlaşması'nı (1913) imzaladı ve Meriç Nehri iki ülke arasında sınır olarak kabul edildi.

Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti için büyük bir toprak ve prestij kaybı anlamına geliyordu. Bu savaşlar sonrasında Osmanlı, Avrupa'daki topraklarının büyük bölümünü kaybetti.

Balkan Savaşları, Mustafa Kemal'in hayatında da önemli bir yere sahipti. Bu savaşlarda gösterdiği başarılar, onun askeri dehasının ve liderlik özelliklerinin ortaya çıkmasına katkı sağladı.

Önemli Not: Fransız İhtilali'nden sonra yayılan milliyetçilik akımı, çok uluslu imparatorluklarda parçalanmalara neden oldu. Osmanlı Devleti'ni kurtarmak için ortaya atılan Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık akımları da bu dağılmayı önleyemedi.