1. Dünya Savaşı Özeti

Birinci Dünya Savaşı'nda İttifaklar

Dünyayı iki gruba bölen bu büyük savaşta hangi ülkelerin hangi tarafta yer aldığını bilmek çok önemli. İttifak Devletleri arasında Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan vardı.

İtilaf Devletleri ise çok daha kalabalıktı: İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya, Japonya, Yunanistan ve sonradan ABD bu grupta yer aldı. Osmanlı'nın Almanya yanında savaşa girmesi, imparatorluğun sonunu hazırladı.

Bu ittifaklar sayesinde savaş tüm dünyaya yayıldı ve Osmanlı topraklarında birçok cephe açıldı.

Cepheler: Taarruz ve Savunma

Osmanlı İmparatorluğu savaş boyunca iki tür cephe açtı. Taarruz cepheleri olarak Kanal ve Kafkas cepheleri açıldı - bunlar Osmanlı'nın saldırdığı yerlerdi.

Savunma cepheleri ise çok daha fazlaydı: Çanakkale, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen ve Irak cepheleri. Buralarda düşman saldırılarına karşı kendimizi savunduk.

Bir de yardım cepheleri vardı: Galiçya, Romanya ve Makedonya'da müttefikimiz Almanya'ya destek verdik. Bu kadar çok cephede savaşmak imparatorluğu çok zorladı.

Önemli Not: Bu cepheler sınavlarda sık sorulur - hangi cephenin hangi tür olduğunu mutlaka ezberle!

Taarruz Cephelerinde Yaşananlar

Kanal Cephesi'nde İngilizlerin elindeki Mısır'ı almaya çalıştık ama başarısız olduk. Komutan Enver Paşa'nın planı işe yaramadı.

Kafkas Cephesi'nde Rusya ile savaştık ve burada Sarıkamış Felaketi yaşandı - binlerce askerimizi kaybettik. Bu cephenin en acı sonucu 1915'te çıkarılan Tehcir Kanunu ile Ermenilerin sürgün edilmesi oldu.

Ama sonradan işler değişti! Rusya'da Bolşevik İhtilali çıkınca çarlık yıkıldı. Rusya Brest-Litovsk Anlaşması ile savaştan çekildi ve bize Kars-Batum-Ardahan'ı verdi. Mustafa Kemal bölgeye gelip Muş ve Bitlis'i geri aldı.

Dikkat: Kafkas cephesi kaybedilmesine rağmen toprak kazandığımız tek cephedir!

Savunma Cephelerinin Zorlu Süreci

Irak Cephesi'nde Musul petrollerini ele geçirmek isteyen İngilizlerle Kut'ül Amare Savaşı gerçekleşti - bu Osmanlı'nın son zaferi oldu. Komutan Halil Paşa burada büyük başarı gösterdi.

Hicaz-Yemen Cephesi'nde durum çok kötüydü. Medine Müdafisi Fahrettin Paşa kahramanca dirense de, Araplar İngilizlerle anlaşma imzaladı. Şerif Hüseyin McMahon Anlaşması ile bizi sırtımızdan vurdu.

İngiliz casusu Arabistanlı Lawrence bölgede faaliyetler yürüttü. İngilizlerin amacı hem bölge petrollerinden faydalanmak hem de kutsal yerleri ele geçirmekti.

Suriye-Filistin Cephesi Mustafa Kemal'in bulunduğu son cepheydi. Hatırla: Mustafa Kemal Çanakkale (1915) ve Suriye (1917) cephelerinde bulundu.

Savaş Sonrası: Wilson İlkeleri

ABD Başkanı Wilson'un ortaya attığı ilkeler savaş sonunu şekillendirdi. Yenen devletlerin yenilenlerden toprak ve tazminat almaması bizim lehimizeydi.

Ama "bir bölgede hangi millet çoğunluksa orada kendi kaderini tayin eder" ilkesi aleyhimizeydi. Bu ilke sayesinde topraklarımızı parçalamaya çalıştılar.

Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) kurulması da bu ilkeler arasındaydı. Wilson dünya barışını sağlamak istiyordu ama sonuç bizim için pek iyi olmadı.

Mondros Ateşkes Anlaşması

30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Anlaşması Osmanlı'nın sonu oldu. İngiliz Amiral Calthorpe ile Bahriye Nazırı Rauf Orbay arasında imzalandı.

En önemli maddeler 7. ve 24. maddeydi - bunlar işgallere kapı açtı. Osmanlı orduları terhis edilecek, silahlar İtilaf Devletlerine teslim edilecekti. Ordu sayısı sadece 50-70 bin kişi kalacaktı.

Boğazlar, demiryolları, telsiz-telgraf istasyonları İtilaf devletlerinin denetiminde olacaktı. Yani haberleşme ve ulaşım elimizden çıkıyordu. Alman, Avusturyalı diplomatlar sınır dışı edilecekti.

Sınav İpucu: Mondros sonrası ilk işgal edilen yer Musul'du!

Mondros Sonrası Tepkiler

İstanbul Hükümeti teslimiyetçi tavır sergilerken, halk çok farklı tepki verdi. Kuvay-ı Milliye teşkilatları kuruldu - bunlar milli, manevi, yerel kuvvetlerdi.

15 Mayıs 1919'da İzmir işgal edildi ve aynı dönemde 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Samsun'a çıktı. Wilson prensipleri ve Mondros'un 7-24. maddeleri işgallere açık kapı bıraktı.

Bu işgaller karşısında halk kendi örgütlenmesini yapmaya başladı. Kuvay-ı Milliye hareketi böyle doğdu ve direniş başladı.

Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri

Halk tepkisini örgütlü hale getirmek için birçok cemiyet kuruldu. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ermenilere karşı, Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Rumlara karşı kuruldu.

İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti Yunanistan'ın İzmir'i topraklarına katmasına karşı çıktı. Kilikya Cemiyeti Adana'daki Fransızlara karşı mücadele etti.

Milli Kongre Cemiyeti, Karakol Grubu (istihbarat), Kafkas İslam Ordusu gibi örgütler de kuruldu. Bu cemiyetlerin tümü milli direnişi örgütlemek için çalışıyordu.

Anadolu Kadınlar Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti de kadınların milli mücadeleye katılımını sağladı.

Zararlı Cemiyetler ve Azınlık Örgütleri

Türkler tarafından kurulan zararlı cemiyetler de vardı: Wilson İlkeleri Cemiyeti, İngiliz Muhibbleri Cemiyeti, Sulh ve Selamet-i Osmaniye Cemiyeti padişahı savunuyor, işgalleri kabul ediyordu.

Kürt Teali Cemiyeti ve Hürriyet ve İtilaf gibi gruplar da milli mücadeleye karşıydı.

Azınlıklar da kendi örgütlerini kurdu: Etniki Eterya (Rum), Hınçak-Taşnak (Ermeni), Mavi Mira (Rum), Pontus (Karadeniz Rumları) ve Macabi (Yahudi) cemiyetleri. Bu örgütler işgalci devletlerle işbirliği yapıyordu.

Dikkat: Hangi cemiyetin zararlı hangisinin faydalı olduğunu karıştırma!