1. Dünya Savaşı: Nedenler ve Osmanlı'nın Rolü

I. Dünya Savaşı'nın Nedenleri

Dünya Savaşı'nın patlak vermesinde birçok önemli faktör rol oynadı. Hammadde ve pazar arayışı ülkeleri sömürgecilik yarışına soktu. Fransız İhtilali'nden yayılan milliyetçilik duyguları, halkları kendi devletlerini kurma hayaline sürükledi.

Devletler arasındaki bloklaşma ve artan silahlanma yarışı gerginlikleri tırmandırdı. Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren sorunu ve Almanya'nın İngiltere'nin sömürgelerine göz dikmesi çatışmaları artırdı.

Rusya'nın Panislavizm politikası ve sıcak denizlere inme çabası, Avusturya-Macaristan ile Rusya'nın Balkanlarda hakimiyet mücadelesi de önemli nedenler arasındaydı.

Dikkat: Savaş, iki büyük blok arasında geçti: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya).

Osmanlı'nın Savaşa Girişi

Savaş, Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand'ın bir Sırp milliyetçi tarafından öldürülmesiyle başladı. Osmanlı Devleti başlangıçta tarafsız kalmaya çalıştı, boğazları kapattı ve kapitülasyonları tek taraflı kaldırdı.

Osmanlı'nın Almanya yanında savaşa girmesinin arkasında siyasi yalnızlıktan kurtulma ve kaybettiği toprakları geri alma düşüncesi vardı. İttihat ve Terakki'nin Alman hayranlığı ve Almanların kazanacağına olan inanç da etkili oldu.

Almanlar ise Osmanlı'yı yanında istiyordu çünkü savaşı geniş bir alana yaymak ve Osmanlı'nın jeopolitik konumu ile halifelik gücünden yararlanmak istiyordu. İki Alman gemisi Goben ve Breslau'un (sonradan Yavuz ve Midilli) Rus limanlarını bombalaması, Osmanlı'yı savaşa soktu.

Önemli not: Osmanlı Devleti, savaşa girmeden önce seferberlik ilan etmiş ve hazırlıklara başlamıştı.

Osmanlı'nın Taarruz Cepheleri

Kafkas Cephesi, Osmanlı'nın ilk taarruz cephesiydi. Burada amaç Orta Asya Türkleriyle birleşerek Turancılık düşüncesini gerçekleştirmek ve Bakü petrollerini ele geçirmekti. Ancak yeterli hazırlık yapılmadığı için Sarıkamış'ta başarısız olundu.

Bu cephede Ermenilerin Türk halkına saldırması üzerine 1915'te Tehcir Kanunu çıkarıldı ve Ermeniler göç ettirildi. Rusya'da çıkan Bolşevik İhtilali sonrası imzalanan Brest-Litovsk Antlaşmasıyla Rusya savaştan çekildi ve Osmanlı kaybettiği bazı toprakları (Kars, Ardahan, Batum) geri aldı.

Kanal Cephesi'nde amaç, İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmekti. Almanların isteğiyle açılan bu cephede Osmanlı ağır bir yenilgi aldı.

Unutma: Kafkas Cephesi, Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'nda toprak kazandığı tek cepheydi!

Çanakkale ve Diğer Savunma Cepheleri

Çanakkale Cephesi, İtilaf Devletleri'nin Rusya'ya yardım götürmek ve Boğazları ele geçirmek amacıyla açıldı. Deniz savaşlarında Nusret Mayın Gemisi ve Türk topçularının başarısıyla İtilaf donanması durduruldu.

Kara savaşlarında Gelibolu'ya asker çıkaran İtilaf kuvvetleri, Mustafa Kemal tarafından Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar'da durduruldu. Bu zafer, Rusya'nın savaştan çekilmesine neden oldu ve Mustafa Kemal'in tanınmasını sağladı.

Irak-Basra Cephesi'nde İngilizler petrol yataklarını ele geçirmek için saldırdı. Osmanlı, Kut'ül Amare'de başarılı olsa da sonunda Bağdat işgal edildi. Hicaz-Yemen Cephesi'nde kutsal toprakları korumaya çalışan Osmanlı, Arap-İngiliz işbirliği nedeniyle başarısız oldu.

Savaşın sonlarına doğru ABD Başkanı Wilson İlkelerini açıkladı. Buna göre yenilenlerden toprak ve savaş tazminatı alınmayacak, Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulacak ve uluslar kendi kaderini tayin edecekti.

İlginç bilgi: Çanakkale, Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'nda başarılı olduğu tek cepheydi ve savaşın süresini yaklaşık 2 yıl uzattı!