Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi: 11. Sınıf Tarih

Denge Siyaseti ve Avrupa Güçleri

Denge siyaseti, Osmanlı'nın hayatta kalabilmek için kullandığı akıllıca bir strateji. Avrupa devletlerini birbirine karşı kullanarak kendi varlığını sürdürmeye çalıştı.

Bu sistem ilk kez 1699 Karlofça Antlaşması ile başladı. Ancak 1711 Prut, 1730 Patrona Halil isyanı ve 1807 Kabakçı Mustafa isyanı dönemlerinde denge politikası제대로 kullanılamadı.

Her Avrupa devletinin farklı çıkarları vardı. İngiltere sömürgeci politikalar izleyerek Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü korumak istiyordu. Rusya ise Panslavizm politikasıyla Ortodoks halkları koruma bahanesiyle toprak ele geçirmeyi hedefliyordu.

💡 Önemli Not: Şark Meselesi, Avrupa'nın Osmanlı topraklarını paylaşamaması sorunu olarak da biliniyor.

Milliyetçilik İsyanları ve Savaşlar

19. yüzyılın başında milliyetçilik akımları Osmanlı topraklarında isyanları tetikledi. Sırp isyanı Kara Yorgi liderliğinde başladı ve üç aşamada gelişti: 1812'de ayrıcalık, 1829'da özerklik, 1878'de tam bağımsızlık.

Yunan isyanı Mora Yarımadası'nda patlak verdi. A. İpsalanti'nin Filiki Eterya örgütü bu isyanı destekledi. 1829 Edirne Antlaşması ile Yunanistan ilk bağımsız Balkan devleti oldu.

1806-1812 ve 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşları bu süreçte yaşandı. İkinci savaş Yunanistan'a bağımsızlık verilmediği için çıktı. 1826'da Yeniçeri Ocağı kaldırıldığı için 1827 Navarin Baskını'nda donanmamız yoktu.

💡 İlginç Bilgi: İngiliz şair Lord Byron, Don Juan'ın yazarı, Yunanistan'ı desteklemek için savaşa katıldı.

Mısır Meselesi

Kavalalı Mehmet Ali Paşa Arap Yarımadası'ndaki Vehhabilik akımını bastırarak halkın sevgisini kazandı. Mısır'da güçlü bir ordu kurdu.

Osmanlı, Yunan isyanını bastırmak için Kavalalı'dan yardım istedi. Kavalalı yardım karşılığında Girit ve Suriye valilikleri istedi. İsyan bastırıldıktan sonra bu vaatlerin tutulmaması üzerine Kavalalı Osmanlı üzerine yürüdü.

Kutahya'ya kadar ilerleyen Kavalalı karşısında çaresiz kalan Osmanlı, Rusya'dan yardım istedi. "Denize düşen yılana sarılır" durumu yaşandı.

1833 Kütahya Antlaşması ile geçici çözüm bulundu. Girit ve Suriye Kavalalı'ya verildi, ancak hiçbir taraf memnun kalmadı.

💡 Dikkat: İç mesele dış meseleye dönüştü - bu durum sınavda sıkça soruluyor.

Kritik Antlaşmalar Dönemi

1833 Hünkar İskelesi Antlaşması ile Boğazlar meselesi başladı. Rusya 8 yıl boyunca Osmanlı'nın koruyucusu olacaktı. Osmanlı da Rusya tehlikeye girerse diğer devletlere Boğazları kapatacaktı.

1838 Baltalimanı Ticaret Sözleşmesi kapitülasyonların en zararlısı oldu. İngiltere'den alınan gümrük vergisi kaldırıldı, Osmanlı açık pazar haline geldi. Yerli esnaf yabancı tüccarlarla rekabet edemez duruma düştü.

1839 Nizip Savaşı'nda Osmanlı Mısır karşısında yenildi. Rusya yardıma koşarken İngiltere daha hızlı davranarak "Ben yardım edeyim, Rusya etmesin" dedi.

Bu dönemde padişah değişti: II. Osman'dan Abdülmecid'e geçiş oldu.

💡 Strateji: İngiltere sürekli Rusya'nın sıcak denizlere inmesini engellemeye çalıştı.

Londra Konferansı ve Kırım Harbi

1840 Londra Konferansı'nda Mısır meselesi kesin çözüme kavuşturuldu. Mısır valisi hidiv oldu ve bu makam babadan oğula geçecek şekilde düzenlendi.

Fransa İngiltere aleyhinde olduğu için başından beri Kavalalı'yı destekledi ve konferansa gelmedi. Tanzimat Fermanı 1840'ta Mısır meselesinin çözümü için ilan edildi.

1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar uluslararası statü kazandı. Savaş zamanında savaş gemileri geçemeyecek, barış zamanında sadece ticaret gemileri geçebilecekti.

1853-1856 Kırım Harbi çeşitli nedenlerle çıktı: Rusların sıcak denize inmek istemesi, kutsal yerler sorunu, Macar mültecileri sorunu ve Prens Mengikof'un anlamsız teklifleri.

💡 Önemli: Bu savaşta ilk dış borç Abdülmecid tarafından İngiltere'den alındı.