Tarih Biliminin Temelleri ve Yöntemleri
Tarih bir bilim dalıdır ama fen bilimlerinden farklı özelliklere sahiptir. Tarih bilimi belgelere dayanır ve deney-gözlem gibi yöntemler kullanamaz. Bu nedende tarihte mutlak doğru yoktur, sadece belgelere dayanan objektif yorumlar yapabiliriz.
Tarihi olaylar kısa sürede yaşanan, başlangıcı ve bitişi belli olan durumlarken, olgular uzun sürede yaşanan ve kesin sınırları olmayan gelişmelerdir. Tarihçiler beş aşamalı bir yöntem izler: kaynak arama, tasnif (sınıflandırma), tahlil (inceleme), tenkit (eleştiri) ve terkip (sentez).
Birinci elden kaynaklar olayın geçtiği döneme ait para, antlaşma metni gibi belgelerdir. İkinci elden kaynaklar ise sonradan yazılan destan, kitap gibi eserlerdir. Bu kaynakları doğru değerlendirmek tarihi anlamanın anahtarıdır.
💡 Önemli Not: Tarihin objektif olabilmesi için hem belgelere dayanması hem de olayın geçtiği zamanın şartlarını göz önünde bulundurması gerekir.
Tarih Yazıcılığının Gelişimi
Tarih yazıcılığı tarih boyunca dört farklı şekilde gelişmiştir. Öğretici (Pragmatik) tarihte yer-zaman önemsenmez, olaylar hikaye şeklinde anlatılır ve efsanelere yer verilir. Herodot bu tarzın ünlü temsilcisidir.
Kronik tarihte olaylar oluş sırasına göre anlatılır ama duygusal yönler ön plandadır. Yıllık ve günlük kayıtlar bu türe örnektir. Sosyal tarih olayları sosyal yönleriyle ele alır ve nedenler somut esaslara bağlanır.
Bilimsel tarih ise günümüzde kullandığımız yöntemdir. Neden-sonuç ilişkisi kurulur, yer-zaman belirtilir, belgelere dayanılır ve objektif bir yaklaşım sergilenir. Thukydides bu anlayışın öncüsüdür.
Takvim Sistemleri ve Türk Takvimleri
Her millet kendisi için önemli bir olayı takvimin başlangıcı kabul etmiştir. Mısır ve Babil saltanat dönemlerini, Yahudiler yaratılışı, Yunanlılar Olimpiyat oyunlarını, Hıristiyanlar İsa'nın doğumunu, Müslümanlar Hicret'i baz almışlardır.
Türkler çiftçilikle uğraştıkları için takvim yapmışlardır. Oniki Hayvanlı Türk Takvimi İslamiyet öncesi dönemde güneş yılı esaslı olarak kullanılmıştır. Her yıla bir hayvan ismi verilmiş, aylar sayı ile belirtilmiştir.
Hicri takvim İslamiyet'in kabulüyle ay yılı esaslı olarak benimsenmiştir. Celali takvim Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Melikşah tarafından Ömer Hayyam'a yaptırılmış güneş yılı esaslı takvimdir. Rumi takvim ise Osmanlı'da mali işler için kullanılmış, 1 Mart mali yılbaşı kabul edilmiştir.
💡 Sınav İpucu: 93 Harbi (1877-78) döneminde Rumi takvim 1293, Miladi takvim 1877-78'i gösterir. Bu tür tarih çevirme soruları sınavda çıkabilir!