Tarih Biliminin Temelleri

Tarih, geçmişte meydana gelen olayları yer ve zaman bildirerek, sebep-sonuç ilişkisi içinde inceleyen bilim dalıdır. En önemli özelliği belgelere dayanması ve objektif olmasıdır.

Tarihin konusu sadece insanoğlunun faaliyetleridir - doğa olayları tarihin konusu değildir. Bu yüzden deprem tarihin konusu olmaz ama depremin toplum üzerindeki etkisi tarihin konusudur.

Tarih biliminde deney ve gözlem yoktur çünkü tarihi olaylar tekrarlanamaz. Her yeni bulguyla eski bilgiler değişebilir ve olaylar kendi dönemlerinin koşullarına göre değerlendirilir.

💡 Önemli Not: Bir olayın tarih sayılabilmesi için üzerinden 60 yıl geçmesi gerekir!

Olay kısa sürer ve sınırları bellidir. Olgu ise uzun sürer ve sınırları belirsizdir. Tarihin amacı olayları tüm sonuç ve etkileriyle görmektir.

Tarih Biliminin Yöntemi ve Çeşitleri

Tarih bilimi 5 aşamalı bir yöntem kullanır: Tarama (kaynakları toplama), Tasnif (zamana, mekâna, konuya göre sınıflandırma), Tahlil (değerlendirme), Tenkit (kaynak kontrolü) ve Terkip (sonuç aşaması).

Hikâyeci tarih Heredot tarafından kurulmuş, olayları hikâye gibi anlatır ama sebep-sonuç göstermez. Pragmatik tarih Tukides tarafından kurulmuş, sadece zaferleri anlatarak toplumun milli duygularını yüceltmeyi amaçlar.

Araştırmacı (bilimsel) tarih ise Ranke-Leibniz tarafından 19. yüzyılda kurulmuştur. Günümüzde kullandığımız bu tarih çeşidi, tarih biliminin tüm özelliklerini taşır.

💡 Hatırla: Antropoloji ırk bilimi, Etnografya kültür bilimi, Paleografya yazı bilimi gibi yardımcı bilimler tarihe destek sağlar.

Türklerin Kullandığı Takvim Sistemleri

12 Hayvanlı Türk Takvimi Türklerin en eski takvimidir. İslamdan önce Hun, Göktürk ve Uygurlar tarafından kullanılan bu güneş yılı esaslı takvimde her yıl bir hayvan ismiyle adlandırılır.

Hicri takvim Hz. Ömer zamanında 622 Hicret esas alınarak hazırlanmış ay yılı esaslı takvimdir. Celali takvim ise Büyük Selçuklu döneminde Ömer Hayyam tarafından hazırlanmış ve sadece mali işler için kullanılmıştır.

Osmanlılarda Rumi takvim mali işler için, Hicri takvim dini işler için kullanılmıştır. Miladi takvim ise Hz. İsa'nın doğumunu başlangıç alan güneş yılı esaslı takvimdir.

💡 Günümüz: Türkiye Cumhuriyeti 1 Ocak 1926'da Miladi takvimi resmen kabul etmiştir. Bugün hâlâ dini işler için Hicri takvim kullanılmaktadır.