TYT Tarih Notlarım - Kısa ve Öz Bilgiler

İlk Çağ Medeniyetleri

Sümerler, "Site" adı verilen şehirlerde yaşamış ve yazıyı ilk icat eden medeniyet olarak tarihe geçmiştir. Dünyanın ilk medeniyetlerinden biri olarak önemli bir yer tutarlar.

Akadlar ise tarihte ilk düzenli ve ücretli orduyu kuran medeniyet olarak bilinirler. Elamlar ise madencilik alanındaki başarılarıyla, Asurlular ise ticaret kolonileri ve Ninova Kütüphanesi ile ünlüdür.

Babiller, Hammurabi yasaları ve "kısasa kısas" anlayışıyla adalet sistemini geliştirmiştir. Mısır Medeniyeti ise çok görkemli bir uygarlıktır; firavunlar tarafından yönetilen, "Nom" adlı şehirleri ve papirüs kağıtları ile tanınır.

💡 Sümerler yazıyı icat ettikleri için tüm insanlık tarihinde çok önemli bir dönüm noktası oluşturmuşlardır. Yazının icadı, bilgilerin kayıt altına alınmasını sağlamıştır.

Anadolu ve Doğu Akdeniz Uygarlıkları

Hititler, "Anal" adlı yıllıklar tutmuş, Pankuş Meclisi ile yönetime sınırlama getirmiş ve Tavananna unvanını kraliçelere vermiştir. "Bin tanrılı şehir" olarak da anılırlar.

Lidyalılar parayı icat etmeleriyle ünlüyken, İyonlar çok sayıda filozof yetiştirmiştir. Frigler tarımda, Urartular ise savaş ve mimari konusunda oldukça gelişmiş uygarlıklardır.

Yunan uygarlığında "Polis" adı verilen şehir devletleri vardı ve Klistenes kanunlarıyla demokratik toplum yapısını oluşturmuşlardır. Doğu Akdeniz'de Fenikeliler Fenike alfabesiyle, İbraniler ise tek tanrılı inanç sistemi Musevilik ile öne çıkmışlardır.

💡 Lidyalıların parayı icat etmesi ticaretin gelişmesini sağlayarak dünya tarihinin akışını değiştiren en önemli buluşlardan biridir.

Büyük Uygarlıklar ve İlk Türk Devleti

Roma Uygarlığı, On İki Levha Kanunları ile hukuk sistemini geliştirmiş, ancak Kavimler Göçü ile zayıflamıştır. İran Uygarlığı ise ilk polis teşkilatını kurmuş ve Satraplık sistemiyle bölgeler arasında düzeni sağlamıştır.

Hint Uygarlığı İndus Nehri çevresinde gelişmiş ve toplumu çok katı tabakalardan oluşan Kast Sistemi ile yönetmiştir. Çin Uygarlığı kağıt, pusula, matbaa, barut gibi önemli icatları yapmış, Çin Seddi ve İpek Yolu ile tanınmıştır.

Asya Hun Devleti ilk Türk devletidir. Bilinen ilk hükümdarı Teoman'dır. En parlak dönemini Mete Han zamanında yaşamış, hatta Çin'i vergiye bağlamıştır. Mete Han döneminden sonra zayıflayarak dağılmıştır.

💡 Mete Han, askeri alanda geliştirdiği düzenli ordu ve onlu sistem ile Türk devlet geleneğinin temellerini atan en önemli liderlerden biridir.

Kavimler Göçü ve Göktürk Devletleri

Kavimler Göçü, Orta Asya'dan başlayarak Avrupa, Afrika ve Sibirya'ya doğru yayılmıştır. Kıtlık, anlaşmazlıklar ve ekonomik sıkıntılar göçün temel sebepleridir. Bu göç sonucunda Roma ikiye bölünmüş ve feodalite yapısı başlamıştır.

I. Göktürk Devleti, Asya Hun Devleti'nden bir süre sonra Bumin Kağan tarafından kurulmuştur. "Türk" adını kullanan ilk devlettir ve en parlak dönemini Mukan Kağan zamanında yaşamıştır. Kürsad Ayaklanması bu dönemin önemli olaylarındandır.

II. Göktürk Devleti'ni kuran İlteriş Kağanın adı "devleti derleyen, toplayan" anlamına gelir. Bu devlet Bilge Kağan, Kültigin ve vezir Tonyukuk'un liderliğinde güçlenmiştir. Orhun Abideleri, bu liderler adına dikilmiş ve Türk tarihinin yazılı ilk kaynağı olmuştur.

💡 Orhun Abideleri sadece Türk tarihinin değil, tüm dünya kültür mirasının önemli parçalarındandır. Türklerin devlet anlayışı ve kültürünü anlatan en eski yazılı belgelerdir.

Uygur Devleti ve Türk Devlet Geleneği

Uygur Devleti, Türklerin İslamiyet'i kabulünden önce kurdukları önemli bir devlettir. Kurucusu Kutluk Bilge Kül Kağan'dır ve Maniheizm dinini kabul etmişlerdir.

Avrupa Hun Devleti'nin başında Balamir vardır. Ondan sonra başa geçen Uldin döneminde Anadolu'ya ilk Türk adımı atılmıştır. Bu devlet Avrupa tarihinde önemli izler bırakmıştır.

Türk devlet geleneğinde kut inancı hakimdir. Hükümdarlar "Han, Hakan, Kağan" unvanlarını kullanır ve ülke hanedanın ortak malı sayılırdı. Yöneticiler törelere karşı gelemez, devlet işlerinde Kurultay danışma meclisi olarak görev yapardı.

Türklerin inanç sisteminde Gök Tanrı inancı hakimdir. 12 Hayvanlı Türk takvimi kullanılmış, mezar taşlarına "Balbal" adı verilmiştir. İlk düzenli Türk ordusunu Mete Han kurmuştur ve ordu yapısında 10'lu sistem ve hilal taktiği uygulanmıştır.

💡 Türk devlet geleneğinde töre çok önemlidir. Hükümdarlar bile töreye uymak zorundaydı, bu da Türklerin devlet yönetimindeki adalet anlayışını gösterir.