Anadolu'nun Türkleşmesi ve İlk Türk Akınları

Anadolu'da Türk tarihi 1071 Malazgirt Savaşı ile başlar. Bu dönemde Anadolu'da sadece Rumlar ve Ermeniler yaşamıyor, Süryaniler, Araplar ve az sayıda Türk de bulunuyordu.

6. ve 7. yüzyıllarda yaşanan Sasani-Bizans ve Bizans-Müslüman mücadeleleri Anadolu'yu harabeye çevirmişti. Şehirler yıkılmış, nüfus azalmıştı. Bizans, Balkanlarda Uz, Peçenek ve Kuman akınlarıyla uğraşırken, içte de imparator değişiklikleri yaşanıyordu.

Türklerin Anadolu'ya ilk akınları çok eskiye dayanır. 395-398 yıllarında Avrupa Hunları, 6. yüzyılda Sabarlar bu topraklara gelmiştir. Ancak bu akınlar henüz Anadolu'yu yurt edinme amacıyla değildi.

Dikkat! X. yüzyılda Bizans, doğudaki uç bölgelere Balkanlardan Şamanist ve Hristiyan Türkleri yerleştirdi. Bu durum Emeviler ve Abbasilerin Anadolu'yu fethedememelerinin ana sebebidir.

Selçuklular ve Malazgirt Yolu

Anadolu'ya yönelik Selçuklu akınları 1015'te Çağrı Bey liderliğinde keşif amacıyla başladı. Asıl fetih politikasını ise Tuğrul Bey belirledi ve hanedan üyelerini görevlendirdi.

1048 Pasinler Savaşı ile Selçuklu-Bizans mücadelesi resmen başladı. Bu, ilk Türk-Bizans savaşıydı. Alp Arslan döneminde fetihler hızlandı ve 1064'te Ani Kalesi alındı.

1071 Malazgirt Savaşı Türk tarihinin en kritik anlarından biri oldu. Bizans İmparatoru Roman Diyojen esir edildi ve Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.

Savaşın sonuçları çok önemliydi: Anadolu'ya Türk göçü yoğunlaştı, Türkiye Tarihi başladı ve Selçukluların İslam dünyasındaki itibarı arttı. Alp Arslan komutanlarına fethettikleri yerleri mülk edinme hakkı tanıyınca ilk Türk beylikleri kurulmaya başladı.

Dikkat! Malazgirt Savaşı sadece askeri bir zafer değildir; aynı zamanda Türkiye Tarihi'nin başlangıç noktasıdır.

İlk Türk Beyliklerinin Kuruluşu

Malazgirt zaferinden sonra Türk komutanlar Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde beylikler kurdu. Bu beylikler Türk kültürünün Anadolu'ya yerleşmesinde kritik rol oynadı.

Saltuklular (1072-1202) Erzurum'da kurulmuş ve Anadolu'daki ilk Türk beyliği olma özelliğini taşır. Sanat anlayışlarıyla diğer Türk beylik ve devletlerini etkilediler.

Danişmentliler (1080-1178) Sivas merkezli olarak kuruldu ve en güçlü beylik olarak Anadolu Selçuklu Devleti'ni bile uğraştırdı. Anadolu'nun ilk medresesi olan Tokat-Niksar Yağıbasan Medresesini inşa ettiler.

Bu beylikler sadece siyasi değil, kültürel açıdan da önemliydi. Fetihlerle beraber Türk-İslam ilerleyişini hızlandırdılar ve Beylikler Dönemi'ni başlattılar.

Dikkat! Danişmentliler Anadolu'da para basan ilk beylik olup, Ahmet Gazi kendi adına para basan ilk hükümdardır.

Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kuruluşu

Süleyman Şah 1075'te İznik'i alarak Türkiye Selçuklu Devleti'nin temellerini attı. İznik ilk başkent oldu ve 1077'de devlet resmen kuruldu. Süleyman Şah daha sonra Adana, Tarsus ve Antakya'yı da fethetti.

I. Kılıç Arslan (1092-1107) döneminde devlet zorlu günler yaşadı. Haçlı seferleri nedeniyle 1097'de başkent İznik'ten Konya'ya taşınmak zorunda kaldı. Çaka Beyliği'ne son verdi ama Haçlıların Kudüs'e ulaşmasını engelleyemedi.

1176 Miryokefalon Savaşı Türk tarihinin dönüm noktalarından biridir. Bizans İmparatoru Manuel Komnen'i yenen Türkler, "Anadolu'nun tapusu" olarak adlandırılan bu zaferle Anadolu'yu kesin olarak Türk yurdu haline getirdiler.

Bu savaş Selçukluları savunmadan saldırıya geçiren önemli bir zaferdi. Avrupa'da büyük endişe yaratan bu başarı III. Haçlı Seferi'nin yapılmasına neden oldu.

Dikkat! Miryokefalon Savaşı, 1448 II. Kosova ve 1921 Sakarya Savaşları gibi savunmadan saldırıya geçiş özelliği gösterir.

Önemli Türk Beylikleri

Mengücekliler (1080-1228) Erzincan, Kemah ve Divriği dolaylarında kuruldu. Divriği Külliyesi günümüzde UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alır ve bu beyliğin sanat anlayışını yansıtır.

Artuklular (1102-1409) Oğuzların Döğer boyundan Artuk Gazi tarafından Mardin'de kuruldu. Vergileri hafifleterek halkın refahını yükselttiler ve El-Cezeri gibi önemli bilim adamlarını yetiştirdiler.

Çaka Beyliği (1081-1093) İzmir'de kurulmuş ilk denizci beyliktir. Çaka Bey güçlü bir donanma oluşturarak Midilli, Sakız ve Rodos adalarını fethetti. Peçenek Türkleri ile birleşerek İstanbul'un ilk kuşatmasını gerçekleştirdi.

Bu beyliklerin ortak katkıları çok büyüktür: Anadolu'nun fethi, İslamiyet'in yayılması ve Anadolu'nun Türklerin ikinci vatanı haline gelmesini sağladılar.

Dikkat! 1081'de Çaka Bey tarafından kurulan ilk Türk donanması, günümüz Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi kabul edilir.

Türkiye Selçuklularında Devlet Teşkilatı

Türkiye Selçuklu Devleti eski Türk gelenekleri ve Büyük Selçuklu idari yapısını birleştirdi. Kut anlayışı ve veraset sistemi devam etti, ancak bu durum taht kavgalarına neden oldu.

Devletin kalbi saraydı $dergah/bergah da denirdi$. Konya Aleaddin Köşkü, Kayseri Keykubadiye Sarayı gibi önemli saraylar inşa edildi. Sarayda en önemli görevli hacip, yönetimde ise vezir bulunurdu.

Divan-ı Saltanat (Büyük Divan) günümüz Bakanlar Kurulu'na benzer şekilde çalışırdı. Şehzadeler melik unvanıyla vilayetlere gönderilir, yanlarına atabey denilen tecrübeli devlet adamları verilirdi.

Naib-i Saltanat sistemi ilk defa Türkiye Selçuklularında görüldü. Hükümdarın yokluğunda devlet işlerini naipler yürütürdü. Arazi işlerinden sorumlu pervane görevlisi de önemli bir mevkiydi.

Dikkat! Atabey uygulaması şehzadelerin devlet tecrübesi kazanması için geliştirilmiş etkili bir sistemdi.