Gazneliler ve Büyük Selçuklu Devleti

Gazneliler, Afganistan'ın Gazne şehrinde Alp Tigin tarafından kurulmuştur ve ismini de bu şehirden almıştır. Çok uluslu bir yapıya sahip olan bu devlet, İslamiyet'i Hindistan'a yaymada öncü rol oynamıştır.

Gazneli Mahmut dönemi devletin en parlak zamanıydı. Hindistan'a 17 sefer düzenleyen Mahmut, İslamiyet'i bu bölgeye yaydı ve Delhi Türk Sultanlığı ile Babür Devleti'nin kurulmasına zemin hazırladı. Sultan unvanını kullanan ilk hükümdar olan Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarına karşı korumuş ve ilk defa paralı ordu kurmuştur.

Gaznelilerde resmi dil Arapça olmasına rağmen halk Türkçe konuşuyordu. Kültürel açıdan zengin olan bu devlette Firdevsi "Şehname" eserini, Ali Şir Nevai ise "Muhakemetul Lugateyn" eserini Gazneli Mahmut'a sunmuştur. Ancak Dandanakan Savaşı'nı kaybetmeleri devletin yıkılış sürecini başlattı.

Biliyor muydun? Gazneli Mahmut'un sarayında bilim insanı Biruni de bulunmuş, devletin kültürel zenginliğine katkı sağlamıştır.

Büyük Selçuklu Devleti ise Oğuz Türkleri tarafından kurulmuştur. Selçuklu ismi, kurucuları Selçuk Bey'den gelmektedir. Rey, Nişabur ve Cend şehirlerini başkent olarak kullanan Selçuklular, Cend şehrinde Müslümanlığı kabul etmiştir. Arslan Yabgu'nun Gazneli Mahmut tarafından hapsedilmesinden sonra devletin başına Tuğrul Bey ve Çağrı Bey geçmiştir.

Talas Savaşı ve Karahanlılar

Talas Savaşı, Türk ve İslam tarihi açısından dönüm noktası olmuştur. Bu savaşın en önemli sonuçlarından biri Batı Türkistan'ın Çin hakimiyetine girmekten kurtulmasıdır. Böylece Türklerin kendi topraklarında bağımsız yaşamaları güvence altına alınmıştır.

Talas Savaşı, Türk-İslam tarihinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu savaştan sonra Türkler arasında İslamiyet'in yayılması hızlanmış ve Türklerin dünya tarihindeki yeni rolü şekillenmeye başlamıştır.

Savaşın bir diğer önemli sonucu ise kültürel ve teknolojik bilgilerin yayılmasıdır. Kağıt, pusula ve matbaa gibi Çin'e özgü teknolojiler bu savaş sayesinde Batı dünyasına taşınmış ve insanlık tarihinin gelişiminde büyük rol oynamıştır.

Not: Talas Savaşı'nın ardından Orta Asya'da kurulan Karahanlılar, ilk Müslüman Türk devleti olma özelliğini taşır!