Fetret Devri ve Selçukluların Çöküşü

Selçuklu İmparatorluğu'nda 1092-1118 yılları arasındaki dönem Fetret Devri olarak adlandırılır. Bu dönemde I. Haçlı Seferi başlamış ve Sencer, Mahmut, Berhiyaruk, Mehmet Tapar gibi hükümdarlar tahta geçmiştir.

Sencer dönemi, Selçuklu Devleti için bir toparlanma süreciydi. Devletin ikinci kurucusu olarak anılan Sencer, devleti derleyip toplamayı başardı. Ancak Katvan Savaşı ile Moğol asıllı Karahitaylara yenilince, Selçuklular yıkılış sürecine girdi. Bu dönemde İmam Gazali önemli bir düşünür olarak öne çıktı.

Selçuklu Devleti'nin yıkılma sebepleri arasında taht kavgaları, batınilik çalışmaları, Haçlı Seferleri ve vasal devletlerin bağımsızlıklarını ilan etmesi gösterilebilir. Ayrıca "ülke hanedanın ortak malıdır" düşüncesi, şehzadelerin isyanları, Katvan Savaşı'ndaki yenilgi ve atabeylerin bağımsızlığını ilan etmesi de yıkılışı hızlandırdı.

Merak Et: Atabeyler şehzadelerin öğretmenleriydi ve zamanla o kadar güçlendiler ki kendi devletlerini kurdular! İldeniz oğulları, Zengiler (Musul-Halep) ve Şam bunlara örnektir.

Selçuklu'nun Yükselişi ve Anadolu'ya Girişi

Tuğrul Bey, Selçuklu eğitim sisteminin temellerini atarak Nişabur Medresesi'ni kurdu. Dandanakan Savaşı (1040) Selçukluların Gaznelilere karşı kazandığı büyük zaferdi ve Gazne Devleti'ni yıkılma sürecine soktu.

Pasinler Savaşı ise Selçukluların Anadolu için yaptığı ilk savaştı. Erzurum'da gerçekleşen bu savaşta Bizans'ı yenen Türk kuvvetleri, Anadolu içlerine kadar ilerleyebildi. Bu dönemde Abbasi halifesi, Şii Büveyhoğulları'ndan kaçarak Selçuklulara sığındı ve Tuğrul Bey'e "Doğunun ve Batının hükümdarı" unvanını verdi.

Alp Arslan dönemi Selçukluların en parlak dönemlerinden biridir. İran asıllı devlet adamı Nizamülmülk'ü vezirliğe getiren Alp Arslan, onun öncülüğünde Bağdat'ta Nizamiye Medreselerini kurdu. Anadolu'daki ilerleyişini sürdürerek Bizans ve Gürcülerden Ani ve Kars kalelerini aldı.

Malazgirt Savaşı (1071), Türklerin Anadolu'daki ilerleyişini durdurmak isteyen Bizans'a karşı kazanıldı. Bu zafer, Anadolu kapılarını Türklere açtı ve Türkiye tarihinin başlangıcı kabul edildi. Savaş sonrasında Anadolu'da ilk Türk beylikleri (Artuklar, Mengüceller) kuruldu ve ilerleyen süreçte Haçlı Seferleri başladı.

Not: Abbasi halifesi, Alp Arslan'a "Fethin babası" anlamına gelen "Ebul Feth" unvanını verdi. İlk Türk halifemiz ise çok sonra, Yavuz Sultan Selim olacaktı.