İlk ve Orta Çağda Türk Dünyası

Türk adının ilk izlerine Çin kaynaklarında rastlıyoruz. Göçebe yaşam tarzından dolayı yazıyı geç kullanan Türklerle ilgili ilk yazılı bilgilere Çin belgelerinden ulaşılıyor. Türklere ait en eski yazılı kaynaklar ise II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ne ait olan Orhun Kitabeleridir.

Türk adına farklı anlamlar yüklenmiştir. Vambery'e göre "türeyen-çoğalan", Ziya Gökalp'e göre "nizam-töre sahibi", Kaşgarlı Mahmut'a göre "olgunluk çağı" anlamlarına geliyor. Çin yıllıklarında "miğfer", Uygur metinlerinde ise "güçlü-kuvvetli-savaşçı" olarak geçiyor.

Orta Asya'daki önemli Türk kültür merkezlerinden ilki Anav'dır. Türkmenistan'ın başkenti Aşkabat'ta ortaya çıkan bu merkez, bilinen en eski kültür merkezidir. Afanasyova ise Orta Asya'daki en eski Türk kültür merkezi olup atı evcilleştirmiş ve maden işlemiştir.

Biliyor muydun? Kelteminar kültürü, Orta Asya'da yerleşik hayata geçen ilk kültür merkezi olup Aral Gölü çevresinde gelişmiştir.

Andronovo kültürü ise en yaygın kültür merkezidir ve en geniş coğrafyaya yayılmıştır. Altın ve tuncu kullanmışlar, Türklerin atalarının burada yaşadığına inanılır ve Türk kültürüyle büyük benzerlikler gösterir.

Orta Asya Kültür Merkezleri

Karasuk kültür merkezi, demiri işleyen ilk büyük merkez olarak bilinir. Bu kültür merkezinde dokuma yapılmış ve çadır kültürü görülmüştür. Orta Asya kültür merkezleri arasında en gelişmiş olanıdır.

Türklerin kültürel gelişiminde önemli rol oynayan bu merkezler, göçebe yaşam tarzının yanında yerleşik hayata dair izler de taşır. Metal işlemeciliği, at yetiştiriciliği ve el sanatları bu merkezlerde gelişen temel becerilerdir.

Not: Karasuk kültürünün demiri ustalıkla işlemesi, Türklerin metalürji alanındaki erken başarılarını gösteriyor!