Tarih Ders Notları: Gizli Antlaşmaların Detayları

Gizli Antlaşmalar

Büyük devletler I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı topraklarını aralarında paylaşmak için çeşitli gizli antlaşmalar yaptılar. Bu antlaşmaların temel amacı, savaşın galip tarafının Osmanlı mirasını nasıl bölüşeceğini önceden belirlemekti.

İstanbul Antlaşması, İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalandı. Bu antlaşma ile Rusya'ya boğazlar üzerinde hakimiyet vadedildi. Böylece Rusya'nın sıcak denizlere inme hayali gerçekleşecekti.

Londra Antlaşması ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında bir paylaşım planı yapıldı. Bu antlaşma sonucunda İtalya'ya 12 ada, Antalya ve çevresi verildi.

Hatırlatma: Bu gizli antlaşmalar, Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını planladıklarından, ulusal kurtuluş savaşımızın gerekçelerinden birini oluşturmuştur.

Paylaşım Antlaşmaları ve Wilson İlkeleri

Sykes-Picot Antlaşması İngiltere ve Fransa arasında imzalandı. Bu antlaşmayla İngiltere'ye Irak, Fransa'ya ise Güneydoğu Anadolu, Suriye ve Musul bölgeleri verildi. Böylece Ortadoğu haritası yeniden çizildi.

Mac Mahon Antlaşması, İngiliz komutan Mac Mahon ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin arasında yapıldı. Bağımsız bir Arap devleti kurulması öngörüldü. Bu antlaşma, ümmetçiliği zayıflatıp milliyetçilik akımının güçlenmesine yol açtı.

ABD'nin savaşa katılmasıyla Almanya yenildi ve Başkan Wilson, dünya barışını sağlamak için ilkelerini açıkladı. Wilson İlkeleri, her ulusun kendi geleceğine karar verme hakkını savunuyordu. Bu ilkeler arasında manda ve himaye yönetimi kurulması, Milletler Cemiyeti'nin oluşturulması ve yenilenlerden savaş tazminatı alınmaması da vardı.

Savaş sonunda imzalanan ateşkes antlaşmaları şunlardır: Bulgaristan - Selanik Ateşkesi, Osmanlı - Mondros, Avusturya-Macaristan - Villa Giusti ve Almanya - Rethonnes.

Bilgi Notu: Wilson İlkeleri her ne kadar adil görünse de uygulamada bu ilkelere sadık kalınmamış ve galip devletler kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmeye devam etmişlerdir.