Osmanlı İmparatorluğu: Yükselme Dönemi ve Fatih Sultan Mehmet

Yükselme Dönemi ve Fatih Sultan Mehmet Dönemi

Osmanlı'nın yükselme dönemi 1453'te İstanbul'un fethiyle başlamış, Sokullu Mehmet Paşa'nın ölümüyle sona ermiştir. Bu dönemin unutulmaz padişahları arasında Fatih Sultan Mehmet, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman bulunur.

İstanbul'un fethi için Fatih'in çok iyi nedenleri vardı. Bizans, Osmanlı topraklarını ikiye bölüyor ve sürekli sorun çıkarıyordu. Ayrıca, İpek Yolu'nun kontrolü ve doğu-batı ticaretinin denetimi ekonomik açıdan büyük önem taşıyordu. Fetih için Rumelihisarı inşa edildi, büyük "Şahi" topları döküldü ve kuşatma kuleleri hazırlandı.

54 gün süren kuşatmadan sonra 29 Mayıs 1453'te İstanbul alındı. Bu fethin sonuçları muazzamdı! Türk tarihi için yükselme döneminin başlangıcı olurken, dünya tarihi için Orta Çağ'ın bitişi ve Yeni Çağ'ın başlangıcı oldu. Fetih ayrıca Rönesans'ı hızlandırdı ve coğrafi keşifleri tetikledi.

Unutma! İstanbul'un fethiyle sadece bir şehir ele geçirilmedi, tüm dünya tarihi değişti. Bu nedenle Fatih Sultan Mehmet, hem Türk hem de dünya tarihinin en önemli liderlerinden biridir.

Fetihten sonra Fatih Sultan Mehmet durmadı. Balkanlarda Belgrad dışında tüm Sırbistan, Eflak, Bosna Hersek, Boğdan ve Arnavutluk'u aldı. Ayrıca Trabzon Rum İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdı. Karadeniz ve Akdeniz'de hakimiyet için Mora, Ege adaları ve Kırım'ı fethetti. Otlukbeli Savaşı'nda (1473) Akkoyunluları yenerek Anadolu Türk birliğine büyük katkı sağladı.

II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim Dönemleri

II. Bayezid döneminde fetihler neredeyse durma noktasına geldi. Bunun nedeni sadece Bayezid'in barışçıl kişiliği değildi. Cem Sultan İsyanı devleti oldukça zor durumda bıraktı ve Avrupa'ya yönelik genişleme politikalarını durdurdu. Ayrıca bu dönemde Safevi propagandasıyla ortaya çıkan Şahkulu ve Nur Halife isyanları Anadolu'da karışıklığa yol açtı.

Yavuz Sultan Selim ise tam tersine, çok kısa sürede büyük fetihler yaptı. Sadece 8 yıllık hükümdarlığında Osmanlı topraklarını en çok büyüten padişah oldu! Çaldıran Savaşı'nda (1514) Safevileri yenerek Doğu Anadolu'yu ve Tebriz-Musul-Kerkük bölgelerini aldı. Turnadağ Savaşı ile Dulkadiroğulları Beyliği'ni alarak Anadolu Türk Birliği'ni kesin olarak sağladı.

Yavuz'un en önemli başarısı Memlüklere karşı düzenlediği seferdi. Mercidabık ve Ridaniye savaşlarıyla Mısır, Suriye, Filistin ve Hicaz'ı fethetti. Bu fetihlerle halifelik Osmanlı'ya geçti ve kutsal emanetler İstanbul'a getirildi. Böylece Osmanlı sadece siyasi değil, dini bir güç de oldu.

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi

Kanuni döneminde Osmanlı altın çağını yaşadı. Batıda Mohaç Meydan Savaşı (1526) ile Macaristan egemenliği kuruldu, Belgrad ve Budin fethedildi. Viyana kuşatıldı (1529) ve Avusturya ile uzun sürecek mücadeleler başladı. Fransa'ya ilk kez kapitülasyonlar verildi, bu Osmanlı'nın diplomasi alanındaki gücünü gösteriyordu.

İlginç Bilgi: Kanuni döneminde imzalanan kapitülasyon anlaşmaları, o zamanlar Osmanlı gücünü gösteriyordu, ancak ileride ekonomik sorunlara yol açacaktı.

Denizlerde de büyük başarılar elde edildi. Barbaros Hayreddin Paşa kaptan-ı derya oldu ve Preveze Zaferi (1538) ile Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü sağlandı. Cerbe Zaferi (1560) bu üstünlüğü daha da pekiştirdi. Doğuda ise Safeviler üzerine dört sefer düzenlendi ve 1555 Amasya Antlaşması ile sınırlar belirlendi.

Sokullu Mehmet Paşa Dönemi ve 15-16. Yüzyıllarda Avrupa

Sokullu Mehmet Paşa, Kanuni sonrası II. Selim ve III. Murat dönemlerinde devlete yön veren en etkili sadrazamdı. Bu dönemde Kıbrıs'ın fethi (1571) gerçekleşti, böylece Doğu Akdeniz'deki Osmanlı egemenliği güçlendi. Ancak İnebahtı Deniz Bozgunu (1571) Osmanlı donanmasının ilk büyük yenilgisi oldu ve Avrupalılara Türklerin yenilebileceğini gösterdi.

Sokullu ayrıca büyük kanal projeleri planlıyordu. Süveyş, Don-Volga ve Karadeniz-Marmara projelerini başlattı, fakat bunların hiçbiri tamamlanamadı. Onun 1579'daki ölümüyle birlikte Osmanlı'nın yükselme dönemi sona erdi.

15. ve 16. yüzyıllarda Avrupa'da çok önemli gelişmeler oldu. Barut teknolojisi feodalitenin çözülmesini hızlandırırken, pusula sayesinde coğrafi keşifler mümkün oldu. Matbaanın yaygınlaşmasıyla bilgiye erişim kolaylaştı ve bu Rönesans ve Reform hareketlerinin zeminini hazırladı.

Coğrafi keşifler dünya ekonomisini tamamen değiştirdi. Kristof Kolomb Amerika'yı keşfetti, Vasco da Gama Hindistan'a deniz yolunu buldu. Ticaret yolları değişti ve sömürge imparatorlukları kuruldu. Osmanlı bu gelişmelerden olumsuz etkilendi, ticari gelir kaybına uğradı.

Biliyor muydun? Rönesans döneminde Osmanlı bilim ve teknikte ileride olduğu için Avrupa'daki bu yenilikleri almakta acele etmedi. Bu durum daha sonra Osmanlı'nın geri kalmasına yol açacaktı.

Rönesans hareketi İtalya'da başlayıp tüm Avrupa'ya yayıldı. İnsan ve doğa sevgisini öne çıkararak skolastik düşüncenin zayıflamasını sağladı. Reform hareketleri ise Martin Luther'in öncülüğünde Katolik Kilisesi'ne karşı başladı ve Protestanlığın doğmasına yol açtı. Osmanlı, gayrimüslimlere sağladığı haklar sayesinde bu dinsel çatışmalardan etkilenmedi ve iç huzuru korudu.