Osmanlı Dağılma Dönemi ve 12. Sınıf Tarih Ders Notları

Dağılma Döneminin Başlangıcı $1804-1829$

Bu dönemde Osmanlı'nın kaderi tamamen değişti! 1804'te Kara Yorgi liderliğinde Sırplar ayaklandı ve bu, dominolar gibi peş peşe gelen felaketlerin başlangıcı oldu.

1807 Tilsit Antlaşması ile Fransa ve Rusya Osmanlı'yı aralarında paylaştılar - sanki hiç yokmuşuz gibi! Bu antlaşma sonrası 1815 Viyana Kongresi'nde ilk defa "Şark Sorunu" ortaya çıktı ve Rusya Osmanlı'yı "Hasta Adam" olarak nitelendirdi.

1820'de Rumların kurduğu Filiki-Etorya Cemiyeti ve 1821'deki Mora İsyanı, Osmanlı'nın başını daha da ağrıttı. II. Mahmut, Tepedelenli Ali Paşa'nın isyanıyla uğraştığı için Yunan isyanını bastıramadı.

Önemli Not: Osmanlı'da ilk imtiyaz alan millet Sırplar, ilk bağımsızlığını kazanan millet ise Yunanlardır!

Mısır Sorunu ve Tanzimat $1833-1841$

Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa bu dönemin en büyük baş belasıydı! 1833'te Kütahya Antlaşması'yla istediği valilikleri aldı ama 1839'da vergi vermeyince Nizip Savaşı çıktı ve yine kazandı.

Tam bu sırada II. Mahmut vefat etti ve Sultan Abdülmecid tahta geçti. Avrupa devletlerinin desteğini alabilmek için 1840'ta Tanzimat Fermanı'nı (Gülhane-i Hatı Hümayunu) ilan etti.

1840 Londra Konferansı'nda İngiltere, Fransa ve Rusya bir araya gelip Mehmet Ali'yi baskıyla tüm şartları kabul etmeye zorladı. Bu durum, Osmanlı'nın kendi valisiyle bile baş edemez hale geldiğini gösteriyordu.

1841 Londra Boğazlar Konferansı ile Boğazlar uluslararası bir sorun haline geldi. Artık Osmanlı, Boğazlar üzerindeki egemenlik hakkını son kez Hünkâr İskelesi Antlaşması'nda kullanabilmişti.

Dikkat: Boğazların uluslararası sorun haline gelmesi, Osmanlı'nın stratejik kontrolünü kaybetmesi demekti!

Kırım Savaşı ve Paris Barışı $1853-1856$

Kırım Savaşı Osmanlı tarihinin en ilginç savaşlarından biri! Osmanlı bu kez yalnız değildi - İngiltere ve Fransa yanındaydı. Sinop Baskını, Mençikof'un istekleri ve Kutsal Yerler Sorunu savaşın nedenleriydi.

Savaş sırasında çok önemli yenilikler yaşandı: İlk defa telgraf hatları çekildi, ilk dış borç alındı ve modern hemşireliğin kurucusu Florence Nightingale hem İngiliz hem de Türk askerlerini tedavi etti.

1856 Paris Barış Konferansı sonuçları şöyleydi:

• Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü Avrupa koruyacaktı
• Osmanlı Avrupa hukukundan yararlanacak, bir Avrupa devleti sayılacaktı
• Hem Osmanlı hem Rusya Karadeniz'de tersane kuramayacaktı

İlginç olan şu: Osmanlı savaşı kazanmış olmasına rağmen kaybetmiş muamelesi gördü! Bu durum, devletin ne kadar zayıfladığını gösteriyordu.

Tarihsel Detay: Florence Nightingale sadece İngiliz değil, Türk askerlerini de tedavi ederek insanlık tarihine geçmiştir!

93 Harbi ve Berlin Antlaşması $1877-1878$

93 Harbi olarak bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı, kahramanlık hikâyeleriyle dolu! Gazi Osman Paşa Pleven'de Rus ordusunu 6 ay boyunca aç susuz oyalarken, Nene Hatun Erzurum'da vatanını savundu.

Savaş kaybedilince Ayastefanos Antlaşması imzalandı ama İngiltere ve Fransa bu antlaşmaya karşı çıktı. Bunun üzerine Berlin Antlaşması imzalandı.

Berlin Antlaşması'nın sonuçları:

• Bulgaristan üçe bölündü (Rusya'nın Akdeniz'e inmesi engellendi)
• Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan'a verildi
• Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu
• Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selâse) Rusya'ya bırakıldı

En kritik gelişme: Ermeni Sorunu uluslararası bir sorun haline geldi. İngiltere'nin yardımının karşılığında Kıbrıs'ın yönetimi İngiltere'ye verildi.

Sonuç: XIX. yüzyıl sonunda Osmanlı, Kuzey Afrika'da Cezayir, Fas, Tunus'u Fransa'ya, Mısır'ı İngiltere'ye kaybetmişti. Sadece 1897 Yunan Savaşı'nı kazandı ama yine bir şey kazanamadı!