Orta Çağ'da Dünya ve Feodal Yapılar

Orta Çağ'ı şekillendiren en önemli unsurlardan biri skolastik düşünceydi. Bu kilise baskısına dayalı dogmatik düşünce sisteminde akıl, bilim ve deney yerine dini otoriteler ön plandaydı.

Feodalite (Derebeylik), Kavimler Göçü sonrası Roma İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla ortaya çıktı. Bu sistemde, büyük topraklara sahip askeri ve siyasi gücü elinde bulunduran zengin soylulara "derebey" denirdi. Himaye edilen kişiye vassal, himaye eden kişiye ise süzeren adı verilirdi. Vassallar, süzerenlerine bağlılık bildirip hizmet ederken karşılığında korunurlardı.

Coğrafi yapı, devletlerin gelişimini doğrudan etkiledi. Sasani İmparatorluğu'nun İran'daki dağlık yapısı doğal savunma imkanı sunarken, Bizans İmparatorluğu ticaret ve tarımla gelişti. Moğol İmparatorluğu ise savaşçılık yetenekleri, İpek Yolu ticareti ve demir madeni zenginliğiyle güçlendi.

Dikkat! Avrupa'daki feodal yapıda toplum keskin sınıflara ayrılmıştı: Kral en tepede, ardından asiller, şövalyeler ve en altta köylüler bulunuyordu.

Siyasi Yapılanma ve Önemli Gelişmeler

Orta Çağ'da hemen hemen tüm devletlerde soy dayanışması önemliydi. Aynı soydan gelenlerin yönetimde görevleri vardı, ancak feodalitede kan bağına dayalı bir nesnel krallık olmadığı için bu sistem farklıydı.

Askeri güç, devletlerin yapılanmasında belirleyici rol oynadı. Sasaniler daha çok yaya asker kullanırken, Moğollar onlu sisteme dayalı düzenli ordu ve Turan taktiği ile üstünlük sağladı. Avrupa'da ise şövalyeler ve derebeylerin kaleleri askeri gücü oluşturuyordu.

Orta Çağ'ın en önemli gelişmelerinden biri, 1054'te gerçekleşen Katolik-Ortodoks bölünmesi oldu. Katolik Kilisesi'nin lideri Papa Roma'daki Vatikan'ı, Ortodoks Kilisesi'nin lideri Patrik ise İstanbul'u merkez edindi.

Magna Carta (1215), İngiltere'de kralın yetkilerinin ilk kez kısıtlandığı ve kanun üstünlüğünün kabul edildiği tarihi bir belgeydi. Bu belge ile İngiltere parlamenter sisteme (meşrutiyet) geçiş yaptı.

Unutma! Yüz Yıl Savaşları (1337-1453) Fransa ve İngiltere arasında gerçekleşti, sonucunda Fransa kazanırken İngiltere toprak kaybetti ve Fransa'da krallık güçlendi.

Ekonomi, Ticaret ve Hukuki Yapılanma

Tarım ekonomisi, Orta Çağ'ın siyasi ve sosyal düzenini derinden etkiledi. Tarım toplumlarındaki karmaşık yapılanmada gücün tek elde toplanması monarşik devlet düzenini ortaya çıkardı.

Avrupa'da feodalite düzeninde toprakların mülkiyeti askeri ve siyasi gücü elinde tutan senyörlere (süzeren) aitti. Hindistan'da ise kast sistemi adı verilen katı bir sınıf ayrılığı vardı.

Ticaret yolları, devletlerin ekonomik hayatında büyük önem taşıyordu. Kral Yolu Sardes'ten Ninova'ya, İpek Yolu Çin'den Anadolu'ya, Baharat Yolu ise Hindistan'dan Avrupa'ya uzanıyordu. Bu yollar üzerindeki hakimiyet, büyük bir ekonomik güç sağlıyordu.

Önemli! On İki Levha Kanunları, bugünkü Avrupa hukukunun temelini oluşturan ve Patriciler (soylular) ile Plepler arasındaki mücadeleden doğan yazılı kurallardır. Bu kanunlar, daha önce sözlü olan töre kurallarının yazıya geçirilmesiydi.