Mondros Ateşkes Antlaşması ve Cemiyetler

Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller

Mondros Ateşkes Antlaşması 1918'de Osmanlı Devleti'nin sonunu getiren anlaşmaydı. Rauf Orbay ile Amiral Calthorpe arasında Limni Adası'ndaki Agamemnon zırhlısında imzalandı.

Anlaşmanın 7. maddesi gerçekten tehlikeliydi - İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden herhangi bir bölgeyi işgal etme hakkı veriyordu. Mustafa Kemal bu madde için "Beyni yakan ateşten bir kâğıttır" demiş, ne kadar haklı çıktığını da görmüşüz.

İşgaller hemen başladı: Musul (İngiltere), Hatay (Fransa), İzmir ve Doğu Trakya (Yunanistan), Güneybatı Anadolu (İtalya). Yunanistan'ın amacı Megali İdea (Büyük Yunanistan) hayalini gerçekleştirmekti.

Önemli: Hatay'da Milli Mücadele'nin ilk kurşununu Kara Mehmet Çavuş atmıştır.

Paris Barış Konferansı ve İzmir'in İşgali

Paris Barış Konferansı 18 Ocak 1919'da toplandı ve ABD başkanlık etti. Burada İtilaf Devletleri arasında ilk kez ciddi görüş ayrılıkları yaşandı - özellikle İzmir konusunda İtalya ile İngiltere karşı karşıya geldi.

Konferans sonrasında Almanya ile Versay, Avusturya ile Saint Germain, Macaristan ile Trianon antlaşmaları imzalandı. Bu konferansa "Barışa son veren barış" denilmesi boşuna değil - İkinci Dünya Savaşı'nın tohumları burada atıldı.

15 Mayıs 1919'da İzmir işgal edildi. İlk kurşunu Hukuk-u Beşer gazetesi başyazarı Hasan Tahsin attı. Albay Şerafettin Fethi Bey ise "Yaşa Venizelos" demediği için şehit edildi.

Bu olaylar Amerikan Amiral Bristol'un raporu ile de belgelenmiş ve uluslararası kamuoyuna duyurulmuştur.

Dikkat: Bu işgal, Anadolu'da milli direniş hareketlerinin başlangıç noktası oldu.

Yararlı Cemiyetler - Milli Direnişin Temelleri

İşgaller karşısında Anadolu'nun her yerinde savunma cemiyetleri kuruldu. Bu cemiyetlerin ortak hedefleri vardı: bölgelerinin Türklüğünü kanıtlamak, Wilson İlkeleri'nin 12. maddesinden yararlanmak ve halkı birleştirmek.

İzmir Müdafaa-i Hukuk Osmani Nurettin Paşa'nın gayretiyle, Reddi İlhak cemiyeti İzmir'in ilhakını önlemek için kuruldu. Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti Pontus Rum Devleti'ni engellemek istiyordu.

Şark Vilayetleri Cemiyeti Ermeni Devleti'ne karşı kuruldu ve Le Pays, Albayrak gazetelerini çıkardı. Trakya Paşaeli Cemiyeti ise Cafer Tayyar Paşa öncülüğünde Trakya'yı korumak için çalıştı.

Gizli Karakol (Mim-Mim) İstanbul'dan Anadolu'ya silah sevkiyatı yapıyordu. Kars İslam Şurası ise ilk yararlı cemiyet olarak Yakup Şevki Paşa tarafından kurulmuştu.

Not: Bu cemiyetler Erzurum ve Sivas Kongrelerinin temelini oluşturdu.

Zararlı Cemiyetler - Kim Neyi Hedefliyordu

Azınlıkların kurduğu cemiyetler kendi devletlerini kurmayı hedefliyordu. Etniki Eterya ve Mavri Mira Megali İdea için, Rum Pontus Samsun merkezli Pontus Devleti için çalışıyordu.

Hınçak ve Taşnak cemiyetleri Hazar Denizi'nden Akdeniz'e uzanan bir Ermeni devleti kurma hayalindeydi. Maçabi Cemiyeti ise Yahudilerin haklarını korumak ve Filistin'de devlet kurma amacındaydı.

Türklerin kurduğu zararlı cemiyetler de vardı. Wilson Prensipleri cemiyeti ABD himayesini, İngiliz Mühibleri İngiliz korumasını istiyordu. Sulh ve Selamet-i Osmaniye padişaha güvenmeyi öneriyordu.

Hürriyet ve İtilaf Milli Mücadele'ye karşı çıkıyordu. Kürt Teali Güneydoğu'da Kürt devleti, Askeri Muhaliflerin Cemiyeti ise asker kaçaklarının oluşturduğu bir örgüttü.

Sonuç: Bu cemiyetler ülkeyi bölerek kendi çıkarlarını korumaya çalışıyordu.