•

31 Ara 2025

•

10 sayfa

İslamiyet Öncesi Türklerde Kültür ve Medeniyet Ders Notları

Tuğçe Aba

@ueba_8s6gmojdgblnlyg

İslamiyet öncesi Türk toplumunun siyasi, sosyal ve kültürel yapısı, modern... Daha fazla göster

1 / 10

# İslamiyet Öncesi Türklerde
Kültür ve Uygarlik

A) Devlet Yönetimi

① Deuletin olus Sıralaması
Oğus - Urug - Boy - Bodun - il

② Yönetim Se

Devlet Yönetimi ve Egemenlik

Türk devletlerinin yapısı Oğuş-Uruğ-Boy-Bodun-İl şeklinde örgütleniyordu. En küçük birimden başlayarak büyük devlet yapısına ulaşan bu sistem, bugünkü federal yapılara benziyor.

Hükümdarın görevleri oldukça kapsamlıydı: ülkeyi yönetmek, orduya komutanlık etmek, adaleti sağlamak ve halkın ihtiyaçlarını karşılamak. Çadır, taht, davul gibi semboller gücü temsil ederken, Han, Kağan, Yabgu gibi unvanlar farklı statüleri gösteriyordu.

En önemli kavram Kut'tu - bu, yönetme yetkisinin Gök Tanrı'dan geldiğini ve kan yoluyla hanedana geçtiğini ifade ediyordu. Ayrıca hükümdarın savaşma yeteneği (Küç) ve zenginliği halka dağıtması (Ülüg) beklenen özelliklerdi.

💡 Önemli: Türklerde iktidar Tanrı vergisi sayılırdı, bu nedenle hükümdar bile törelere uymak zorundaydı!

Veraset Sistemi ve İkili Devlet Anlayışı

Veraset sistemi "ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışına dayanıyordu. Soya bağlı olmasına rağmen açık ve net kurallara sahip değildi, bu da taht kavgalarına neden olabiliyordu.

İkili devlet anlayışı ile ülke genellikle Doğu ve Batı'ya bölünüyordu. Doğu tarafını hükümdar yönetirken, Batı tarafını Yabgu ünvanıyla hükümdarın kardeşi yönetiyordu. Doğu'da düşman Çin'in bulunması ve güneşin kutsal sayılması bu bölünmenin nedenleriydi.

Hatun (hükümdarın eşi) önemli siyasi yetkiler taşıyordu: Kurultay üyesiydi, elçi kabul ediyordu ve anlaşmalara imza atabiliyordu. Bu, Türk kadınının toplumsal statüsünün yüksek olduğunu gösteriyor.

💡 Önemli: Batı tarafı içte serbest, dışta devlete bağlı federatif-özerk yönetim sistemiyle idare ediliyordu!

Kurultay ve Boylar Federasyonu

Kurultay, devletin en önemli işlerinin görüldüğü meclis sistemi idi. Başkanı hükümdar olan bu mecliste hanedan üyeleri, devlet ileri gelenleri, Hatun ve boy beyleri yer alıyordu. Din adamları Kurultay'a dahil değildi - bu laik yönetimin göstergesiydi.

Farklı Türk devletlerinde Kurultay'ın değişik isimleri vardı: Peçeneklerde Komenton Meclisi, Avrupa Hunlarında Senatınler Meclisi, Bulgarlarda Millet Meclisi gibi.

Boylar Federasyonu sistemi ile Türk devletleri boyların birleşmesiyle oluşuyordu. Her boyun kendi boy beyi vardı ve her boy iç işlerinde serbest, dış işlerinde devlete bağlıydı. Bu federatif-özerk yönetim sistemi esneklik sağlasa da bazen devletin yıkılmasını hızlandırabiliyordu.

💡 Önemli: Kurultay sisteminde din adamlarının bulunmaması, Türklerde din ve devlet işlerinin ayrı tutulduğunu gösteriyor!

Sosyal Hayat ve Toplum Yapısı

Türk toplumunun en küçük yapısını aile (Oğuş) oluşturuyordu. Aile → Sülale (Uruğ) → Boy → Millet (Bodun) → Devlet (İl) şeklinde büyüyen bu yapı, toplumsal örgütlenmenin temeliydi.

İslamiyet öncesi Türklerde sınıf ayrımı yoktu. Bunun nedeni özel mülkiyet kavramının gelişmemiş olması ve göçebe yaşamın etkisiydi. Toplumsal örgütlenme din temelli değil, siyasi temelli yapılmıştı - bu da din adamlarının ayrıcalıklı konuma gelmesini önlemişti.

Göçebe yaşamın etkisiyle eşitlikçi bir toplum yapısı oluşmuştu. Toplumda eli silah tutan herkes asker kabul edildiği için ordu-millet anlayışı gelişmişti. Bu durum askerliğin meslek haline gelmesini önlemişti.

💡 Önemli: Toy ve şölen gelenekleri sayesinde hükümdarlar halkla bağını güçlendiriyor ve toplumsal dayanışmayı artırıyordu!

Hukuk Sistemi ve Töre

Töre, İslamiyet öncesi Türklerde sosyal ve siyasal hayatı düzenleyen sözlü hukuk kurallarıydı. Yazılı olmayışının nedeni yazının geç kullanılmasıydı. Hükümdar dahil herkes törelere uymak zorundaydı, bu da hükümdarın yetkilerini sınırlıyordu ve hukuk üstünlüğü sağlıyordu.

Törenin kaynakları gelenek-görenekler, Kurultay kararları ve hükümdar emirleriydi. Töreler sabit değildi - dinamikti ve zamanın ihtiyaçlarına göre değişebilirdi. Ancak Faydacılık, Eşitlik, Adalet ve İnsanlık gibi temel ilkeler hiç değişmiyordu.

Töreleri yazılı hale getiren ilk Türk devleti Uygurlardır. Göçebe yaşam nedeniyle sürgün cezası yerine kışın çadırdan kovma cezası uygulanıyordu.

💡 Önemli: Töre sistemi sayesinde adalet anlayışı çok gelişmiş olup, hükümdarın bile hukuka uyması gerekiyordu!

Ordu ve Askerlik Geleneği

Ordu ve askerlik, Türklerin dünyaya en fazla katkıda bulunduğu alan olarak kabul ediliyor. Göçebe yaşam, bağımsızlık düşüncesi, cihan hâkimiyeti anlayışı ve balbal taşı geleneği bu alanda gelişmeyi sağlayan faktörlerdi.

Ordu-millet anlayışı sayesinde eli silah tutan herkes asker sayılıyordu. Bu sistem askerliğin meslek haline gelmesini önlemişti. İlginç olarak, Hazarlar bu anlayışa ters düşerek ordularında paralı asker bulunduran tek İslamiyet öncesi Türk devletiydi.

Oğuzlar, Peçenekler ve Kıpçak-Kumanlar gibi bazı Türk boyları Avrupa'da ücretli askerlik yapmışlardı. Asya Hun Devleti ilk düzenli orduyu oluşturan devletken, Mete Han tarihte ilk kez orduda 10'luk sistemi kurmuştu.

💡 Önemli: Türk Kurultayı, Mete Han'ın tahta çıkış yılı olan MÖ 209'u TCK'nin kuruluş yılı olarak belirlemiştir!

Ordu Yapısı ve Din-İnanç Sistemi

Türk ordularının başlıca özellikleri şunlardı: Hükümdar komutandı, süvari birlikler çoğunluktaydı, süvariler hafif zırhlıydı ve piyade azınlıktaydı. Tarhan, Noyan, Subaşı önemli ordu komutanlarıydı. Göçebe yaşam nedeniyle savunma mimarisi (sur, kale) gelişmemişti.

Türkler çok tanrılı bir inanç sistemine sahipti. Gök Tanrı başta olmak üzere Musevilik, Hıristiyanlık, İslamiyet, Maniheizm, Budizm gibi dinlere inandılar. Ayrıca Totemcilik, Şamanizm, Doğalar Kültü, Atalar Kültü gibi inançları da vardı.

Din ile ilgili önemli kavramlar: Sagu (ağıt), Yug (cenaze töreni), Kurgan (mezar), Umay (tanrıça), Uçmağ (cennet), Tamu (cehennem), Kam-Baksı-Şaman (din adamı) ve Balbal taşı (mezar taşı).

💡 Önemli: Türklerde ahiret inancının kanıtları: cennet-cehennem inancı, kurgan içine eşya konulması, mumyalama ve balbal taşı geleneği!

Ekonomik Yapı ve Geçim Kaynakları

İslamiyet öncesi Türklerin başlıca geçim kaynakları hayvancılık, ticaret ve tarımdı. Hayvancılık en önemli geçim kaynağıydı ve bu sayede İpek Yolu ticaretinde aktif rol oynadılar.

İhraç ettikleri ürünler: et, deri, canlı hayvan, dokuma ürünleri, silah ve madeni ürünlerdi. İthal ettikleri ürünler ise tarım ürünleri ve ipekti. Bu ticaret hem ekonomik hem de kültürel etkileşimi artırıyordu.

Göçebe yaşam tarzı ekonomik yapıyı şekillendirmişti. Hayvancılığa dayalı ekonomi, toplumun sosyal yapısını ve siyasi örgütlenmesini de etkilemişti. İpek Yolu sayesinde Doğu ile Batı arasında köprü görevi görüyorlardı.

💡 Önemli: Türkler İpek Yolu ticaretinin en önemli aktörlerinden biriydi ve bu sayede farklı kültürlerle etkileşim kurabiliyorlardı!

Yazı, Dil ve Edebiyat

Türkler yazıyı geç kullanmış olmalarına rağmen zengin bir sözlü edebiyat geleneği oluşturmuşlardı. Göçebe yaşam tarzının etkisiyle yazılı kültür yerine sözlü kültür gelişmişti.

Tarih boyunca farklı alfabeler kullanmışlardı: Göktürk-Orhun, Uygur, Kiril, Soğd, Arap, Çin ve Latin alfabeleri. Edebiyat türleri arasında sau (atasözü), sagu (ağıt), koşuk (şiir), hikayeler ve destanlar yer alıyordu.

Önemli destanlar şunlardı: Oğuz Kağan Destanı (Asya Hunları), Ergenekon, Bozkurt, Göç Destanları (Göktürkler), Su Destanı, Alper Tunga Destanı (İskitler) ve Manas Destanı (Kırgızlar). Yazılı eserler arasında Orhun Yazıtları ve Yenisey Yazıtları öne çıkıyordu.

💡 Önemli: Sözlü edebiyat geleneği sayesinde Türk kültürü nesillerce aktarılmış ve zengin bir miras oluşturmuştur!

Sanat, Bilim ve Teknoloji

Göçebe yaşam tarzının etkisiyle sanat eserleri genellikle taşınabilirdi ve üzerlerinde hayvan motifleri çok görülürdü. Kalıcı sanat eserleri Uygurlarla birlikte oluşmaya başlamıştı.

Gelişmiş sanat dalları: dokumacılık, madencilik, resim-heykeltıraşlık ve çadırcılık $yurt-otağ yapımı$ öne çıkıyordu. Fresko (duvar süsleme sanatı) da önemli bir sanat dalıydı.

Bilim alanında özellikle astronomi çok gelişmişti - 12 Hayvanlı Türk Takvimi bunun en önemli örneğiydi. Mumyacılık nedeniyle tıp, eczacılık ve kimya bilimleri de ilerlemişti. Bu bilimsel birikimin bir kısmı İslamiyet sonrası dönemde de devam etmişti.

💡 Önemli: Türklerin 12 hayvanlı takvim sistemi astronomik bilgilerinin ne kadar gelişmiş olduğunu gösteriyor!

Hiç sormayacaksın sanmıştık...

Knowunity yapay zeka arkadaşı nedir?

Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.

Knowunity uygulamasını nereden indirebilirim?

Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.

Knowunity ücretsiz mi?

Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙

Tarih dersinin en popüler içerikleri

11.sınıf Tarih 1. Ünite Ders Notu

1.ünite ders notudur. Öğretmen notları ve MEB ders kitabı kaynak alınmıştır. Ki

Tarih

9.sınıf Tarih Ders Notları 2025

🫶 kolay gelsin efenimm

Tarih

11.sınıf Tarih 1.ünite ders notu

11.sınıf TARİH

Tarih

tarih

9.sınıf tarih 1.ünite

Tarih

9.Sınıf Tarih

1.dönem 1.yazılı

Tarih

Tarih 10. Sınıf

Tarih 10. Sınıf Maarif modeli

Tarih

11. Sınıf tarih 1. Ünite 💕

11 tarih konu anlatımı detaylı bir şekilde buldum. Umarım yardımcı olur çünkü ben böyle yalın ve güzel anlatım bulmak zor

Tarih

tyt tarih - tarih ve zaman

tyt tarih ders notu

Tarih

10 sınıf tarih ders özeti

10 sınıf tarih özet

Tarih

En popüler içerikler

10. Sınıf biyoloji yeni müfredat

Fotosentez

Biyoloji

9. sınıf coğrafya ders notları

9. sınıf coğrafya ilk 3 ünitenin notları

Cografya

Biyoloji 1. Ünite Ders Notu

9. sınıf seviyesine uygun biyoloji dersinin ilk ünitesini tamamen kapsayan bir ders notu.

Biyoloji

11. SINIF FELSEFE 1.ÜNİTE KONU ÖZETİ

11.sınıf felsefe ilk ünite konu özeti

Felsefe