Türk İnkılabı'nın Sebepleri

Osmanlı Devleti'ni kurtarmak için çeşitli fikir akımları ortaya çıkmıştır. Bu akımların her biri devleti farklı yöntemlerle ayakta tutmayı hedeflemiştir.

Osmanlıcılık, tüm vatandaşları din, dil ve ırk farkı gözetmeksizin eşit haklarla donatarak devlete bağlamayı amaçlıyordu. II. Mahmut ve İttihat ve Terakki tarafından desteklenen bu fikir, Tanzimat ve Islahat Fermanları ile hayata geçirilmeye çalışıldı. Ancak milliyetçilik akımlarının güçlenmesiyle etkisini kaybetti.

İslamcılık (Ümmetçilik), tüm Müslümanların Halife etrafında birleşmesini savunuyordu. II. Abdülhamit tarafından uygulanan bu politika, I. Dünya Savaşı sırasında Arapların isyanıyla çöktü.

Türkçülük, Müslüman Türkleri birleştirmeyi amaçlıyordu. İttihat ve Terakki tarafından Balkan Savaşları sonrasında benimsendi ve İstiklal Savaşı'nda önemli rol oynadı.

Bilgi Notu: Batıcılık fikri, Abdullah Cevdet gibi aydınlar tarafından savunulmuş, Avrupa medeniyetini örnek alarak Latin alfabesine geçiş ve laik mahkemelerin kurulması gibi köklü değişiklikler önermiştir.

XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı

Trablusgarp Savaşı (1911-1912)

İtalya'nın sömürgecilik yarışında geç kalması ve zengin petrol kaynaklarına sahip Trablusgarp'ı ele geçirmek istemesi savaşın temel sebebiydi. Kıyılara asker çıkaran İtalya, Osmanlı'nın gönderdiği subayların örgütlediği yerel direnişle karşılaştı.

Uşi Antlaşması (1912) ile Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı, ancak buralardaki Müslümanlar dini olarak halifeye bağlı kaldılar. Bu savaşla Osmanlı Kuzey Afrika'daki son toprağını kaybetti ve Balkan Savaşları'na zemin hazırlandı.

Balkan Savaşları (1912-1913)

I. Balkan Savaşı, Karadağ'ın başlattığı ve Bulgaristan, Sırbistan ve Yunanistan'ın katıldığı bir savaştı. Osmanlı her cephede yenildi ve Londra Antlaşması (1913) ile Midye-Enez hattı Bulgaristan sınırı oldu. Bu savaş sonrasında Ege'deki egemenlik kaybedildi ve Balkanlardan birçok Türk Anadolu'ya göç etti.

II. Balkan Savaşı, Bulgaristan'ın aşırı büyümesine karşı diğer Balkan devletlerinin ittifakıyla başladı. Osmanlı bu savaşta Edirne'yi geri aldı ve Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan ile ayrı ayrı antlaşmalar imzalandı.

I. Dünya Savaşı (1914-1918)

I. Dünya Savaşı, sömürgecilik yarışı, milli birliklerini tamamlayan İtalya ve Almanya'nın güçlenmesi, Balkanlar'daki Slav-Cermen rekabeti ve büyük güçlerin karşılıklı çıkar çatışmaları nedeniyle patlak verdi.

Osmanlı Devleti siyasi yalnızlık, borçlar ve kapitülasyonlardan kurtulma arzusu ve kaybedilen toprakları geri alma ümidiyle savaşa katıldı. Almanlar ise Osmanlı'yı halifelik gücünden ve jeopolitik konumundan yararlanmak için savaşa çekti.

Önemli! Alman gemileri Goben ve Breslau'nun (Yavuz ve Midilli adları verildi) Rus limanlarını bombalaması, Osmanlı'nın fiilen savaşa girmesine neden oldu.

Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler

Taarruz Cepheleri:

• Kafkas Cephesi: Turan idealini gerçekleştirmek için açıldı fakat Sarıkamış Faciası yaşandı
• Kanal Cephesi: Mısır'ı geri almak için açıldı ancak başarısız olundu

Savunma Cepheleri:

• Çanakkale Cephesi: En önemli başarının kazanıldığı cephe oldu. Mustafa Kemal'in yıldızı burada parladı. Bu cephedeki zafer:

  • Savaşı 2 yıl uzattı
  • Rusya'da Bolşevik Devrimi'ne zemin hazırladı
  • Milli Mücadele ruhunun oluşmasını sağladı

• Suriye-Filistin Cephesi: İngilizler karşısında yenilgiye uğranıldı

• Irak Cephesi: Kut'ül Amare'de büyük bir zafer kazanılmasına rağmen sonuçta kaybedildi

Gizli Antlaşmalar ve Barış Süreci

Savaş sırasında Osmanlı topraklarını paylaşmak için Boğazlar Antlaşması, Londra Antlaşması, Sykes-Picot Antlaşması gibi gizli anlaşmalar yapıldı. Bu antlaşmalarla İstanbul ve Boğazlar Rusya'ya, Doğu Anadolu Rusya'ya, Suriye ve Kilikya Fransa'ya, Irak İngiltere'ye, Antalya ve İzmir çevresi İtalya'ya vaadedildi.

Savaşın sonunda ABD Başkanı Wilson, savaş sonrası düzeni belirlemek için Wilson Prensipleri'ni yayınladı. Bu prensipler arasında "Türklerin yaşadığı yerlerin Türklere bırakılması" maddesi de vardı.

Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekildi. Paris Barış Konferansı'nda (1919) Osmanlı toprakları paylaşıldı ve Sevr Antlaşması'nın temelleri atıldı.

I. Dünya Savaşı sonucunda Osmanlı İmparatorluğu dahil dört büyük imparatorluk yıkıldı. Yeni devletler kuruldu, Milletler Cemiyeti oluşturuldu ve savaşın getirdiği ağır yükler, ileride II. Dünya Savaşı'nın temellerini attı.