Osmanlı'nın Değişen Dış İlişkileri

Osmanlı-Venedik ilişkileri, Akdeniz'de hakimiyet mücadelesiyle şekillenmiştir. Fatih döneminde verilen imtiyazlar, Kanuni döneminde bozulmuş, II. Selim döneminde Kıbrıs'ın alınmasıyla tamamen gerilmiştir. 17. yüzyılda Girit'in bir korsan yuvası haline gelmesi, 24 yıl süren kuşatmayla sonuçlandı ve ada Osmanlı egemenliğine girdi.

Rusya ile ilişkilerde temel mesele, Rusların sıcak denizlere inme politikasıydı. 1681'deki Gehrin Savaşı, Osmanlı-Rus ilişkilerinde ilk resmi çatışma oldu. 1700 İstanbul Antlaşması'yla Azak Kalesi'nin Rusya'ya bırakılması, Rusya'nın Karadeniz'e ayak basmasını sağladı.

1683'teki II. Viyana Kuşatması, Osmanlı tarihinin dönüm noktalarından biridir. Macaristan'daki Protestan halkın yardım talebiyle başlayan kuşatma başarısız oldu. Avrupa devletleri "Kutsal İttifak" oluşturarak Osmanlı'yı çok cephede savaşmak zorunda bıraktı.

Dikkat! 1699 Karlofça Antlaşması, Osmanlı'nın tarihinde ilk kez bu kadar büyük toprak kaybettiği antlaşmadır. Macaristan, Mora, Dalmaçya kıyıları, Podolya ve Ukrayna kaybedildi.

Diplomaside Değişim ve İslahatlar

1700 İstanbul Antlaşması'yla Azak Kalesi Rusya'ya bırakıldı ve Rusya İstanbul'da daimi elçi bulundurma hakkı elde etti. Bu durum Osmanlı'nın diplomaside belirleyici güç konumunu kaybettiğini gösteriyordu. Artık şartları dikte eden değil, kabul eden konumuna gelmişti.

17. yüzyıl ıslahatları birçok açıdan yetersiz kaldı. Bu ıslahatlar Avrupa örnek alınmadan, yüzeysel ve baskı temelli yapılmıştı. Sorunların kökenine inilmediği için çözümün "Kanuni" dönemine dönmekle gerçekleşeceğine inanılıyordu.

Dönemin önemli ıslahatçıları arasında Koçi Bey, II. Osman, IV. Murad, Kuyucu Murad Paşa ve Tarhuncu Ahmed Paşa bulunuyordu. Köprülü Mehmet Paşa saraya şart sunarak vezir-i azam olan ilk kişiydi ve "Harem devlet işlerine karışmayacak" gibi şartları kabul ettirmişti.

Unutma! I. Ahmed, "ekber ve erşad" sistemini getirerek yaşça en büyük ve tecrübeli şehzadenin tahta çıkmasını sağladı. Bu, veraset sisteminde önemli bir değişimdi.