17. Yüzyıl Siyasi Olayları ve Ayrıntıları

Osmanlı-Avusturya İlişkileri

Avusturya, 17. yüzyılda Osmanlı'yı en çok uğraştıran devletlerden biriydi. Habsburg Hanedanlığı; Avusturya, Almanya ve Polonya'yı içine alan büyük bir imparatorluktu.

Kanuni döneminde imzalanan İstanbul Antlaşması (1533) ile Avusturya'nın Osmanlı'ya vergi ödemesi ve Avusturya Arşidükü'nün protokolde sadrazama eş sayılması kararlaştırıldı. Bu antlaşmayla Osmanlı siyasi üstünlüğünü kabul ettirmişti.

17. yüzyılda Avusturya'nın vergileri ödememesi ve Osmanlı topraklarına saldırılar düzenlemesi üzerine III. Mehmed savaş ilan etti. Haçova Meydan Savaşı'nı Osmanlı kazandı ancak doğudan İran'ın saldırması ve Anadolu'daki isyanlar nedeniyle Zitvatoruk Antlaşması (1606) imzalandı.

Not: Zitvatoruk Antlaşması ile Osmanlı, Avusturya karşısındaki siyasi üstünlüğünü kaybetti ve dış politikada prestij kaybına uğradı. Bu antlaşmayla diplomaside "mütekabiliyet" (devletlerin eşitliği) ilkesi kabul edildi.

Osmanlı-Avusturya İlişkileri (Devam)

Avusturya'nın Erdel'in iç işlerine karışması üzerine II. Fazıl Ahmet Paşa sefer düzenledi ve başarılı oldu. Bunun sonucunda 1664'te Vasvar Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Avusturya, Erdel'in iç işlerine karışmamayı kabul etti, Uyvar ve Neograd kaleleri Osmanlı'ya bırakıldı.

Osmanlı, II. Viyana Kuşatması'nda (1683) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında Viyana'yı kuşattı ancak başarısız oldu. Kuşatmanın başarısız olmasının nedenleri arasında Viyana'nın çok geniş olması, yeniçerilerin disiplinsiz davranması ve Lehistan ile diğer Hristiyan ordularının Osmanlı'ya saldırması yer alıyordu.

Bu yenilgi, Avrupa devletlerini cesaretlendirdi ve Osmanlı'ya karşı "Kutsal İttifak" oluşturuldu. Avusturya, Venedik, Rusya, Lehistan ve Malta'nın yer aldığı bu ittifak karşısında Osmanlı yenildi ve 1699'da Karlofça Antlaşması imzalandı.

Bilgi: Karlofça Antlaşması'nın imzalanmasında arabuluculuk yapan devletler İngiltere ve Hollanda'ydı. Bu antlaşmayla Osmanlı'nın duraklama dönemi bitip gerileme dönemi başladı.

Osmanlı-İran İlişkileri

Osmanlı-İran savaşlarının birçok nedeni vardı: Sünni Osmanlı ile Şii İran arasındaki mezhep çatışması, İpek Yolu'nu ele geçirme isteği, karşılıklı toprak kazanma hırsı ve İran'ın Osmanlı şehzadelerini kışkırtması bunların başındaydı.

İlk savaşta 1583'te Metaler Savaşı yapıldı ve Osmanlı kazandı. Ferhat Paşa Antlaşması (1590) ile Tebriz, Karabağ, Nahcivan ve Dağıstan Osmanlı'ya verildi. Bu antlaşmayla Osmanlı doğuda en geniş sınırlara ulaştı.

İran, Osmanlı'nın Avusturya ile savaştığı ve Celali isyanlarıyla uğraştığı dönemi fırsat bilerek saldırdı. Bu ikinci savaşta Osmanlı yenildi ve Nasuh Paşa Antlaşması imzalandı. İran kaybettiği yerleri geri aldı ve Osmanlı'ya vergi vermeyi kabul etti.

Unutma: IV. Murat dönemindeki dördüncü savaşta Revan ve Bağdat ele geçirildi. Bu başarısından dolayı IV. Murat'a "Bağdat Fatihi" denmiştir. 1639'da imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen sınır, günümüzdeki Türkiye-İran sınırını oluşturmuştur.

Osmanlı'nın Diğer Devletlerle İlişkileri

Osmanlı-Venedik İlişkileri Venedikli korsanların Osmanlı ticaret gemilerine saldırması üzerine 1645'te Girit Adası kuşatıldı ve 1669'da ada ele geçirildi. Girit'in alınmasıyla Akdeniz'deki Osmanlı hakimiyeti pekişti. Ancak kuşatmanın 24 yıl sürmesi, Osmanlı donanmasının eski gücünde olmadığını gösterdi.

Osmanlı-Lehistan İlişkileri Lehistan (Polonya), Osmanlı, Almanya ve Rusya arasında tampon bölge durumundaydı. Osmanlı'nın Baltık Denizi'ne açılması için stratejik öneme sahipti. İki ülke arasındaki savaşın nedenleri Kırım Hanı'nın Lehistan'a sefer düzenlemesi ve Lehistan denetimindeki Kazakların Osmanlı'ya saldırmasıydı.

II. Osman (Genç Osman) Hotin seferini düzenledi fakat yeniçerilerin disiplinsizliği nedeniyle başarısız oldu. Genç Osman, bu seferden sonra Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak istedi ancak yeniçeriler tarafından öldürüldü.

İlginç bilgi: IV. Mehmet döneminde imzalanan Bucaş Antlaşması (1672) ile Podolya ve Ukrayna Osmanlı'ya verildi. Bu antlaşmayla Osmanlı, batıda en geniş sınırlara ulaştı.

Osmanlı-Rus İlişkileri ve Karlofça Antlaşması

Osmanlı-Rus İlişkileri Rusya'nın güneye inme isteği, Osmanlı himayesindeki Kazakların karışıklık çıkarması ve Osmanlı'nın iç işlerine karışması savaşın temel nedenleriydi. Bahçesaray Antlaşması imzalandı ve Özi (Dinyeper) Nehri iki devlet arasında doğal sınır olarak kabul edildi. Bu, Osmanlı'nın Rusya ile imzaladığı ilk resmi antlaşmaydı.

Karlofça Antlaşması (1699) Bu antlaşmayla:

• Banat ve Temeşvar yaylaları hariç bütün Macaristan Avusturya'ya bırakıldı
• Podolya ve Ukrayna Lehistan'a verildi
• Mora, Dalmaçya kıyıları ve diğer bazı yerler Venedik'e bırakıldı
• Antlaşmanın süresi 25 yıl olarak belirlendi ve garantör devlet Avusturya oldu

Karlofça Antlaşması'nın önemi büyüktü: Osmanlı ilk kez batıda büyük oranda toprak kaybetti ve bu antlaşmayla duraklama dönemi bitip gerileme dönemi başladı. Türklerin batıya ilerleyişi yavaşladı ve Osmanlı konjonktürel ittifaklara yöneldi.

Önemli: 1700'de imzalanan İstanbul Antlaşması'yla Azak Kalesi Rusya'ya verildi ve böylece Rusya Karadeniz'e inme fırsatı yakaladı. Ayrıca Rusya, İstanbul'da elçi bulundurabilecek ve kutsal yerleri ziyaret edebilecekti.