1595-1700 Arası Osmanlı Siyasi Gelişmeleri

Bu dönemde Osmanlı'nın başına gelen olayları kronolojik sırayla ezberlemen gerekiyor. En önemli beş olay şu sırayla gelişti: Haçova Muharebesi (1596), Zitvatorok Antlaşması (1606), Girit'in Fethi (1669), II. Viyana Kuşatması (1683) ve Karlofça Antlaşması (1699).

XVI-XVII. yüzyıllarda Osmanlı'nın imzaladığı antlaşmalara bakınca bir şey göze çarpıyor: Her düşman devletle ayrı ayrı antlaşma yapılıyor. Avusturya, İran, Lehistan, Venedik, Rusya - hepsiyle farklı zamanlarda, farklı şartlarda anlaşmalar imzalanıyor.

Zitvatorok Antlaşması (1606) özellikle kritik. Bu antlaşmayla Avusturya arşidükü Osmanlı padişahına eşit sayıldı ve Osmanlı'nın siyasi üstünlüğü sona erdi. Artık diplomatik ilişkilerde mütekabiliyet prensibi geçerli olacaktı.

💡 Önemli İpucu: Sınavda size 5 tane olay karışık verilecek ve kronolojik sıralamanızı isteyecekler. Tarihleri ezberlemeye odaklan!

XVII. Yüzyılda Osmanlı Politikaları ve Önemli Gelişmeler

XVII. yüzyılda Osmanlı'nın stratejik rakipleri artık belli: Avusturya, Safeviler (İran), Rusya, Venedik, Lehistan ve Malta. Bu devletlerle mücadele ederken Osmanlı bazı başarılar elde etse de genel tablo pek iç açıcı değil.

Girit'in fethi (1669) son büyük zaferlerden biri oldu. Doğu Akdeniz'deki hakimiyeti pekiştirdi ama çok yorucu bir süreç oldu. Bucaş Antlaşması (1672) da Osmanlı'nın batıda toprak kazandığı son antlaşma olarak tarihe geçti.

II. Viyana Kuşatması (1683) tam bir fiyasko oldu. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın başlattığı bu sefer, Osmanlı'nın gerilemesini hızlandıran olayların başlangıcı sayılabilir. Avrupa devletleri Kutsal İttifak kurarak birleşti: Avusturya, Malta, Lehistan, Venedik ve Rusya.

Karlofça Antlaşması (1699) gerçek dönüm noktası oldu. Osmanlı ilk kez masabaşı diplomasi ile tanıştı, arabulucu kullanmak zorunda kaldı ve büyük toprak kayıpları yaşadı. Bu tarihten sonra "ehl-i kalem" yani diplomatlar, "ehl-i silah" yani askerlerden daha önemli hale gelmeye başladı.

💡 Önemli İpucu: Karlofça Antlaşması'nın getirdiği yenilikleri mutlaka ezberle - sınavda kesin çıkacak!

Denizcilik ve Coğrafi Keşiflerin Etkileri

Coğrafi Keşifler dünya dengesini tamamen değiştirdi. İspanya ve Portekiz'in ardından İngiltere, Hollanda ve Fransa Doğu Hindistan Şirketleri kurarak sömürgecilik yarışına girdi. Ticaret artık iç denizlerden okyanuslara taşındı.

Osmanlı denizciliği de bu değişimden etkilendi. Kadırgalardan kalyonlara geçiş süreci başladı. Barbaros zamanında kadırgalar yeterliydi ama artık büyük, güçlü kalyonlar gerekiyordu. Bu değişimin en büyük nedeni 24 yıl süren Girit Kuşatması (1645-1669) oldu.

İnebahtı Deniz Savaşı (1571) yenilgisi Osmanlı'nın Akdeniz'deki üstünlüğünü sarsmıştı. Artık İngiliz ve Hollanda kalyonları Akdeniz'e girmeye başlamıştı. Osmanlı da ayak uydurmak zorundaydı.

Karadeniz'deki durum da iç açıcı değildi. 1700 İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi Rusya'ya bırakılınca, Rusya ilk kez Karadeniz'e inmişti. 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile de Kırım elden çıkacaktı.

💡 Önemli İpucu: Kadırgadan kalyona geçişin nedenlerini ve Karadeniz'deki Osmanlı hakimiyetinin zayıflama sürecini net bir şekilde açıklayabilmelisin.

1700-1774: Savunma Dönemi ve Küçük Kaynarca

XVIII. yüzyılda Osmanlı'nın ana stratejisi kaybedilen toprakları geri almak oldu. Ama Avusturya, Rusya ve Venedik'e karşı yapılan savaşlar başarısızlıkla sonuçlandı. Pasarofça Antlaşması (1718) ile Osmanlı büyük devlet olma özelliğini kaybetmeye başladı.

Bu durumda yeni bir strateji gerekiyordu: Konjonktürel ittifaklar kurmak. Artık fetih değil, diplomasi ağırlıklı savunma politikası uygulanacaktı. Avrupalı devletlere ekonomik imtiyazlar tanımak da bu politikanın parçasıydı.

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) tam bir felaketti. Kırım bağımsız oldu (sonra Rusya alacaktı), Karadeniz'in Türk gölü olma özelliği sona erdi, Rusya kapitülasyonlardan faydalanmaya başladı. En kötüsü, Rusya Ortodoksları himaye bahanesiyle Osmanlı iç işlerine karışma hakkı elde etti.

Bu antlaşmayla Osmanlı ilk kez halifelik makamını siyasi amaçla kullandı. Kırım hanları sadece dini konularda padişaha bağlı kalacaktı. Ama bu da işe yaramadı - Kırım sonunda Rusya'ya katıldı.

İstanbul ve Boğazlar artık Rus tehdidi altındaydı. Osmanlı'daki Müslüman nüfus oranı da azalmaya başlamıştı.

💡 Önemli İpucu: Küçük Kaynarca Antlaşması'nın maddelerini ve sonuçlarını ezberle - bu antlaşma sınavın favorisi!