Osmanlı Duraklama Dönemi: Sebepler ve Padişahlar

17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu ciddi sorunlarla karşılaşmaya başladı. Duraklama Dönemi'nin iç sebepleri arasında küçük yaştaki şehzadelerin tahta çıkması ve saray kadınlarının yönetime dahil olması yer alır. Bu dönemde sancak sistemi kaldırıldı ve Kafes Sistemi getirildi.

Devlet yönetiminde önemli bozulmalar yaşandı. Ocak sisteminin bozulması, rüşvetin artması, üretimin düşmesi ve köylünün toprağı terk etmesi ekonomiyi olumsuz etkiledi. Medreselerde pozitif ilimlerin çıkarılması da bilimsel gerilemenin başlangıcı oldu.

Duraklama Dönemi'nin dış sebepleri arasında Coğrafi Keşifler, Akdeniz ticaretinin önem kaybetmesi ve kapitülasyonların genişletilmesi bulunur. Ayrıca İran, Avusturya ve Rusya gibi güçlü devletlerle komşu olmak, Osmanlı'yı zorladı.

Not: Bu dönemin önemli padişahları arasında III. Mehmet (1595-1603), I. Ahmet (1603-1617), II. Osman (1618-1622) ve IV. Murat (1623-1640) bulunur. III. Mehmet, "Eğri Fatihi" olarak bilinir ve sancağa çıkan son padişahtır.

Duraklama Dönemi Padişahları ve Önemli Gelişmeler

II. Osman (Genç Osman), disiplinsiz yeniçeri ocağını kaldırmak istediği için ocak tarafından şehit edilen ilk padişahtır. Saray dışından evlenen ilk padişah olma özelliğini de taşır.

IV. Murat döneminde (1623-1640) önemli tedbirler alındı. Alkol, tütün ve fal bakma yasaklandı. Tebdil-i kıyafet ile halkı bizzat denetledi. Bu dönemde Koçi Bey Risalesi ile ilk kez devletteki bozulma sebepleri yazılı olarak sunuldu.

IV. Mehmet (Avcı) döneminde (1648-1687) Köprülüler Dönemi başladı ve duraksama bir süre durduruldu. Köprülü Mehmet Paşa şartlı olarak sadrazam olan ilk kişidir. 1683'te II. Viyana Kuşatması'ndan sonra Hristiyan devletler kutsal ittifak kurdular.

1699 Karlofça Antlaşması, Osmanlı'nın batıda ilk kez büyük oranda toprak kaybettiği antlaşmadır. Bu antlaşma ile Osmanlı İmparatorluğu'nun gerileme süreci resmen başlamış oldu.

Bilgi Notu: 17. yüzyıl ıslahatları askeri alanı kapsamıyor, Avrupa örnek alınmıyor ve sorunların kökenine inilmiyordu. Bu nedenle sorunlar çözülmek yerine daha da derinleşti.

Gerileme Dönemi ve Lale Devri

18. yüzyıl Osmanlı için Gerileme Dönemi'dir. 1699 Karlofça Antlaşması ile başlayan bu dönem, 1792 Yaş Antlaşması'na kadar devam eder. II. Mustafa (1695-1703) Edirne Vakası ile tahttan indirilmiş, III. Ahmet (1703-1730) ise aynı olayla tahta çıkmıştır.

III. Ahmet döneminde Lale Devri (1718-1730) yaşandı. 1718 Pasarofça Antlaşması ile Avrupa'nın üstünlüğü kabul edildi ve ilk defa Avrupa örnek alındı. İstanbul lale çiçekleriyle süslendi, Sultan Ahmet Çeşmesi yapıldı ve barok-rokoko tarzı süsleme kullanıldı.

Lale Devri'nde ilk özel matbaa İbrahim Müteferrika tarafından kuruldu. Dini kitapların basımı hattatları ve cilcileri korumak amacıyla yasaktı. İlk basılan eser Van Kulu Lügati'dir. Ayrıca ilk geçici elçilikler Paris ve Viyana'ya gönderildi.

Dikkat: Lale Devri'nde önemli kültürel atılımlar yapılmasına rağmen askeri ıslahat yapılmamıştır. Bu dönem, 1730'da Patrona Halil İsyanı ile son buldu.

Gerileme Dönemi Islahatları ve Küçük Kaynarca

I. Mahmut döneminde (1730-1754) ilk ciddi askeri ıslahatlar başlatıldı. Humbaracı Ahmet Paşa tarafından el bombası ve havan topu ıslah edildi. Hendesehane (ilk subay okulu) açıldı. Avusturya ve Rusya ile 1739'da imzalanan Belgrad Antlaşması, gerileme döneminin son kazançlı antlaşması oldu.

III. Mustafa döneminde (1757-1774) denizcilik alanında ıslahatlar yapıldı. Mühendishane-i Bahri Hümayun (Deniz Subay Okulu) açıldı ve Baron dö Tot getirildi. Ayrıca Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.

I. Abdülhamit döneminde (1774-1789) cülus bahşişi kaldırıldı ve ulufe alım-satımı yasaklandı. 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması, Osmanlı için büyük bir yıkım oldu. Bu antlaşmayla Kırım bağımsız oldu ve halkı Türk ve Müslüman olan bir bölge ilk defa kaybedildi.

Unutma: Küçük Kaynarca Antlaşması'yla halifelik ilk defa siyasi olarak kullanıldı. Rusya Ortodoks Hristiyanların koruyucusu oldu ve Balkanlar'da istediği yere konsolosluk açma hakkı elde etti. Bu, Osmanlı'nın iç işlerine karışma kapısını açtı.