10. Sınıf Tarih: 2. Dönem 2. Yazılı Notları 2024-2025

Divan-ı Hümayun ve Devlet Yönetimi

Osmanlı devletinin kalbi Divan-ı Hümayun'da atıyordu! Bu danışma meclisi, günümüzün bakanlar kurulu gibi çalışarak önemli kararları alırdı. Toplantılar Topkapı Sarayı'nın "kubbe altı" denilen yerinde yapılır, padişah isterse kararlara uyardı.

Sadrazam padişahın sağ koluydu ve onun mührünü taşırdı. Defterdar devletin kasasından, Kazasker adaletten sorumluydu. Nişancı padişahın tuğrasını çeker ve toprak dağıtımını yapardı.

Pratik Not: Sınavlarda divan üyelerinin görevlerini karıştırmamak için her birini bir kelimeyle hatırla: Sadrazam-yönetim, Defterdar-para, Kazasker-adalet!

Divan üyeleri üç sınıfa ayrılırdı: Seyfiye (askeri görevler), Kalemiye (bürokrasi işleri) ve İlmiye (din ve eğitim). Bu sistem Osmanlı'nın düzenli işlemesini sağlardı.

Yavuz Sultan Selim ve Doğu Fethleri

Yavuz Sultan Selim sadece 8 yıl hüküm sürdü ama Osmanlı'yı bambaşka bir boyuta taşıdı! Çaldıran Savaşı (1514) ile Safevilerı yenerken, Mercidabık ve Ridaniye savaşlarıyla Memlükleri tarihe gömdü.

Mısır Seferi'nin sonuçları inanılmazdı. Mısır, Suriye, Irak ve Arap Yarımadası Osmanlı toprakları oldu. Hac yolu güvende, halifelik Osmanlı'ya geçti ve kutsal emanetler İstanbul'a geldi.

Sınav İpucu: Yavuz'un fetihlerini kronolojik sırayla öğren: 1514 Çaldıran, 1516 Mercidabık, 1517 Ridaniye!

Bu başarılar Osmanlı'yı dünyanın en zengin devleti yaptı. Doğu Akdeniz artık "Osmanlı Gölü" haline geldi ve Avrupa devletleri bu güçten korkucıya başladı.

Kanuni Dönemi ve Kapitülasyonlar

Kanuni Sultan Süleyman babasının başarılarına devasa eklemeler yaptı! Belgrad Fethi (1521) ve Mohaç Savaşı (1526) ile Orta Avrupa'ya kadar ilerledi. Viyana Kuşatması tüm Avrupa'yı korkuttu.

Kapitülasyonlar başlangıçta Osmanlı'nın diplomatik zekâsını gösteriyordu. Fransa'ya verilen bu ayrıcalıklar, Avrupa'daki ittifakları parçalamayı amaçlıyordu. Fransız tüccarlar az gümrük öder, özgürce ticaret yaparlardı.

Reform hareketi Avrupa'da Hristiyanlık dünyasını altüst etti. Martin Luther'in başlattığı bu hareket, matbaanın da etkisiyle hızla yayıldı ve Avrupa'da mezhep savaşları çıkardı.

Tarih Bağlantısı: Avrupa'daki bu karışıklıklar Osmanlı'nın işine geldi çünkü rakipleri birbirleriyle uğraşıyordu!

Müsadere sistemi ve kardeş katli gibi uygulamalar merkezi otoriteyi güçlendirirken, şehzadelerin sancağa çıkması gelecekteki padişahları yetiştiriyordu.