Sosyal Bilimler ve Anahtar Bilgiler

Coğrafi Keşifler ve Rönesans

Yeni yerleri keşfetme merakı tüm dünyayı değiştirdi! 15-16. yüzyıllarda Avrupalılar yeni ticaret yolları bulmak için yolculuklara çıktı. Bu keşiflerin ana sebepleri, ticaret yollarının Müslümanların eline geçmesi ve doğu zenginliklerine ulaşma isteğiydi. Gemicilik ve pusula gibi teknolojik ilerlemeler de bu keşifleri mümkün kıldı.

Bartelmi Diyaz Ümit Burnu'nu, Kristof Kolomb Amerika'yı, Vasko dö Gama Hint deniz yolunu keşfetti. Bu keşifler dünyayı tamamen değiştirdi! Sömürgecilik başladı, Akdeniz limanları önemini kaybetti ve Atlas Okyanusu kıyıları değer kazandı. Bu değişim Osmanlı'yı olumsuz etkiledi.

Avrupa'da artan zenginlik, Rönesans hareketini başlattı. "Yeniden doğuş" anlamına gelen Rönesans, sanat ve bilimde büyük ilerlemeler getirdi. İlk olarak İtalya'da başlayan bu hareket, matbaanın yayılması, İstanbul'un fethinden kaçan bilginler ve İslami eserlerin çevirisiyle tüm Avrupa'ya yayıldı.

Bunu biliyorsun! Coğrafi Keşifler sayesinde Dünya'nın yuvarlak olduğu ispatlandı, bu da insanların doğa hakkındaki bilgilerini kökten değiştirdi.

Rönesans'la birlikte Leonardo da Vinci, Mikelanj ve Shakespeare gibi sanatçılar eserlerini yarattı. Rönesans sonucunda skolastik düşünce yerini bilimsel düşünceye bıraktı ve Reform hareketlerine zemin hazırladı. Tüm bu gelişmeler Avrupa'da Aydınlanma Çağı'nın kapılarını araladı.

Reform ve Aydınlanma Çağı

"Düzeltme" anlamına gelen Reform, Hristiyanlıkta büyük bir değişim başlattı! 16. yüzyılda Almanya'da Martin Luther, kilisenin bozulmuş uygulamalarına karşı çıktı. Matbaanın yayılması, İncil'in farklı dillere çevrilmesi ve kiliseye olan güvenin azalması Reform'u başlattı.

Luther'in hareketi "protesto" niteliğindeydi ve taraftarları "Protestan" olarak anıldı. Reform sonucunda Avrupa'da yeni mezhepler ortaya çıktı: Protestanlık, Kalvenizm ve Anglikanizm. Bu gelişme Avrupa'daki mezhep birliğini bozdu ve kilise gücünü kaybetti. Osmanlı Devleti bu karışıklıktan faydalanarak Orta Avrupa'da ilerleme fırsatı buldu.

17. ve 18. yüzyıllarda tüm bu değişimler Aydınlanma Çağı'nı getirdi. Bu dönemde akıl, bilim ve deney ön plana çıktı. Newton fizik ve matematik, Kopernik astronomi, Galileo bilim alanında çığır açtı. Descartes matematik ve felsefede, Rousseau siyasi düşüncede önemli fikirler geliştirdi.

Hayal et! Kiliseye göre Dünya düzdü, ama Galileo "Hayır, Dünya yuvarlak!" diyerek tüm düşünce sistemini değiştirdi ve neredeyse hayatını kaybetti!

Aydınlanma Çağı'nda insan hakları, demokrasi ve hümanizm düşünceleri yayıldı. Bu dönemdeki bilimsel gelişmeler Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali'nin temelini oluşturdu. Avrupa bilimde ilerlerken, 17. yüzyıldan itibaren Osmanlı'da tam tersi oldu. Bir zamanlar bilimde öncü olan Osmanlı, pozitif bilimlere yönelik çalışmaları azalttı ve gerilemeye başladı.

Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali

Buhar gücü dünyayı baştan yarattı! 18. yüzyılın sonlarında İngiltere'de başlayan Sanayi İnkılabı, insan ve hayvan gücü yerine makinelerin kullanılmasıyla üretimi tamamen değiştirdi. Aydınlanma Çağı'ndaki bilimsel buluşlar, üretimde devrim yarattı.

El tezgahları yerini fabrikalara bıraktı ve bu değişim toplumu derinden etkiledi. İnsanlar köylerden kentlere göç etti, işçi sınıfı ortaya çıktı. Zor çalışma koşulları ve düşük ücretler sendikalaşmaya yol açtı. Fabrikaların ham madde ve pazar ihtiyacı, sömürgeciliği hızlandırdı ve rekabet Birinci Dünya Savaşı'na zemin hazırladı.

Bu gelişmeler Osmanlı'yı olumsuz etkiledi. Atölyelerde üretim yapan Osmanlı, ucuz Avrupa mallarıyla rekabet edemedi ve Avrupa'nın ham madde kaynağı ile pazarı haline geldi.

İlginç gerçek: Sanayi İnkılabı sadece üretimi değiştirmedi, toplumsal sınıfları da dönüştürdü. Avrupa'da zenginleşen burjuva sınıfı, siyasi güç talep etmeye başladı!

1789'da gerçekleşen Fransız İhtilali, yüzyılların monarşisini yıkarak modern dünyayı şekillendirdi. Rönesans, Reform ve Aydınlanma Çağı'nın yaydığı özgür düşünce, toplumsal eşitsizliklerle birleşince büyük bir devrime dönüştü. İhtilal sonucunda Yakın Çağ başladı, cumhuriyet ilan edildi ve "özgürlük, eşitlik, adalet" gibi fikirler dünyaya yayıldı.

Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçilik düşüncesi çok uluslu imparatorlukları derinden sarstı. Osmanlı Devleti, bu etkiyle Tanzimat ve Islahat Fermanları gibi demokratikleşme adımları atmak zorunda kaldı. Özellikle Balkanlar'da çıkan azınlık isyanları, Osmanlı'nın parçalanmasına neden oldu. Bir devrim, koskoca bir imparatorluğun sonunu getirdi!