Osmanlı Devleti ve Sosyal Bilgiler

İkinci Anadolu Beylikleri ve Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu

Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesiyle Anadolu'da bir otorite boşluğu oluştu. Bu durumdan yararlanan Türkmen beyleri kendi beyliklerini kurdular. Menteşeoğulları, Karesioğulları, Germiyanoğulları ve Karamanoğulları gibi pek çok beylik Anadolu'nun farklı bölgelerinde hüküm sürmeye başladı.

Ertuğrul Gazi ve Kayı boyu, Moğol baskısından kaçıp 13. yüzyılda Anadolu'ya geldi. Önce Ankara yakınlarındaki Karacadağ'a, sonra uç beyliği olarak Söğüt ve Domaniç bölgesine yerleştiler. Osman Bey, Ertuğrul Gazi'den sonra beyliğin başına geçti ve 1299 yılında bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı Devleti'ni kurdu.

Osmanlı Devleti kısa sürede büyüdü çünkü stratejik bir konumda kurulmuştu. Bizans'ın zayıf olması, yönetimi altındaki halklara hoşgörülü davranmaları ve iskân politikası uygulamaları büyümelerini kolaylaştırdı. Ayrıca Ahilerin desteğini almaları ve ilk dönemde yetenekli padişahların iş başında olması da hızlı büyümelerine katkı sağladı.

Bunu biliyor musun? İskân politikasıyla Anadolu'daki göçebe Türkmenler yeni fethedilen Rumeli'ye yerleştirilerek hem Anadolu'da huzur sağlandı hem de fethedilen yerlerin Türkleşmesi hızlandırıldı.

Osmanlı'da Yönetim ve Toplumsal Yapı

Osman Bey döneminde Karacahisar fethedildi, Bilecik başkent yapıldı ve ilk Osmanlı parası basıldı. Bizans'la yapılan ilk savaş olan Koyunhisar Savaşı kazanıldı. Orhan Bey dönemindeyse Bursa fethedilerek başkent yapıldı ve Çimpe Kalesi alınarak ilk kez Rumeli'ye geçildi.

Orhan Bey, ilk düzenli orduyu kurdu ve ilk divan teşkilatını oluşturdu. İznik'te ilk medreseyi açarak eğitime önem verdiğini gösterdi. Karesioğulları Beyliği'nin alınmasıyla Osmanlı ilk deniz kuvvetine sahip oldu.

Osmanlı toplumu yönetenler ve reaya (yönetilenler) olarak ikiye ayrılmıştı. Nüfusun çoğunluğunu oluşturan köylüler tarımla, konargöçerler ise hayvancılıkla uğraşırdı. Tımar sistemi sayesinde boş topraklar ekonomiye kazandırıldı ve üretim sürekliliği sağlandı.

Önemli not: Osmanlı Devleti'nin büyümesinde Ahi teşkilatının desteği çok önemliydi. Ahiler hem toplumsal yardımlaşmayı sağlıyor hem de esnaf ve zanaatkârların yetişmesine katkıda bulunuyordu.

Askeri yapının temelini tımar ve devşirme sistemleri oluşturuyordu. Tımar sistemiyle sipahiler, devşirme sistemiyle de yeniçeriler yetiştiriliyordu. Orhan Bey zamanında kurulan Divan Teşkilatında sadrazam, vezirler, kazasker, defterdar, nişancı, reisülküttap, şeyhülislam ve kaptan-ı derya bulunurdu.

Kuruluş Dönemindeki Diğer Padişahlar

I. Murad döneminde Edirne başkent yapıldı ve ilk kez "sultan" unvanı kullanıldı. Haçlılarla yapılan ilk savaş olan Sırpsındığı Savaşı kazanıldı. Devşirme sistemi ve Yeniçeri Ocağı kurularak askeri yapı güçlendirildi. I. Kosova Savaşı'nda (1389) Haçlılar yenildi, ancak I. Murad savaş sonrasında şehit edildi.

I. Beyazid (Yıldırım) İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır. Haçlıları Niğbolu Savaşı'nda (1396) yendi ve Anadolu'daki Türk beyliklerini alarak Türk siyasi birliğini büyük oranda sağladı. Ancak 1402'de Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilip esir düşünce devlette 11 yıl süren Fetret (Duraklama) Devri başladı.

I. Mehmed (Çelebi) kardeşleri arasındaki taht kavgasını kazanarak Fetret Devri'ne son verdi. Bu nedenle "Osmanlı'nın ikinci kurucusu" olarak anılır. Kaybedilen toprakların bir kısmını geri almayı başardı ve Osmanlı tarihinin ilk deniz savaşını Venediklilerle yaptı.

İşte başarı için ipucu: II. Murad, 1444'te Varna Savaşı'nda ve 1448'de II. Kosova Savaşı'nda Haçlıları yenerek Avrupalıların Türkleri Balkanlar'dan çıkarma umudunu tamamen yok etti. Bu savaşlar sınavlarda sıkça sorulur!

II. Murad dönemindeki Varna ve II. Kosova zaferleri, Osmanlı'nın Avrupa'daki varlığını kesinleştirdi. İstanbul'u kuşatsa da alamadı ve bir ara tahtı 12 yaşındaki oğlu II. Mehmed'e bıraktı. Ancak Haçlıların antlaşmayı bozması üzerine tekrar tahta geçti.