Türklerin Ana Yurdu ve Kültürü

Türklerin ilk yurdu Orta Asya olup kuzeyde Sibirya, güneyde Hindukuş Dağları, batıda Hazar Denizi ve doğuda Kingan Dağları ile çevrilidir. Bu bölgede İslamiyet'ten önce Hun, Kök Türk ve Uygur gibi önemli devletler kurdular.

Orta Asya'daki karasal iklim nedeniyle temel geçim kaynağı hayvancılıktı. Bu yüzden çoğu Türk devleti göçebe yaşam sürdü. Zamanla bazı Türk boyları siyasi ve ekonomik nedenlerle dünyanın farklı yerlerine göç ettiler.

Türkler ana yurtlarından çeşitli sebeplerle göç etmişlerdir: Kuraklık, hayvan hastalıkları, otlakların yetersizliği, nüfus artışı, Çin baskısı ve boylar arasındaki mücadeleler. Gittikleri yerlerde yeni devletler kurdular ve oradaki kültürlerle etkileşime geçtiler.

İlk Türk devletlerinde töre adı verilen yazılı olmayan kurallara göre yönetim vardı. Devleti kağan unvanı taşıyan hükümdarlar yönetir, kurultay adı verilen mecliste devlet işleri görüşülürdü. Kurultaya kağanın eşi hatun ve boy beyleri de katılırdı.

Dikkat! Türk kültüründe kadınlar toplumda önemli bir yere sahipti. Hatunun kurultayda yer alması, kadınların yönetimde söz hakkı olduğunu gösterir.

Türklerin dini yaşamında Gök Tanrı inancı hakimdi. Ölen kişileri eşyalarıyla birlikte yuğ adı verilen törenle gömerler, mezarların başına öldürülen düşman sayısınca balbal dikerlerdi. Ekonomik hayatta ise hayvancılığın yanı sıra ticaret, dericilik ve madencilik de önemli geçim kaynaklarıydı.

Türk kültüründe yazı da önemliydi. Kök Türkler ve Uygurlar kendi alfabelerini kullandılar. Türk tarihinin ilk yazılı eserleri olan Orhun Kitabeleri, Kök Türk alfabesiyle yazılmıştır.

İlk Türk Devletleri

Tarihte bilinen ilk Türk devleti Teoman tarafından kurulan Asya Hun Devleti'dir. Hunlar hayvancılıkla uğraşan göçebe bir toplumdu. İpek Yolu'nu ele geçirmek için Çinlilerle mücadele ettiler ve Çinliler, Hun akınlarından korunmak için Çin Seddi'ni inşa ettiler.

Hunların en parlak dönemi Mete Han zamanında yaşandı. Mete Han, orduyu yönetmek için "onlu sistemi", devlet yönetimi için "ikili sistemi" geliştirdi. Hunlar zamanla Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı. Batı Hunları batıya göç ederek Kavimler Göçü'nü başlattı.

MS 375'te başlayan Kavimler Göçü, dünya tarihinde önemli değişimlere yol açtı. Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldı, Avrupa'da derebeylik rejimi ortaya çıktı, İlk Çağ kapanıp Orta Çağ başladı. Ayrıca Türk kültürü Avrupa'ya taşındı.

İlginç Bilgi: Kavimler Göçü sadece bir göç hareketi değil, tüm dünya tarihinin akışını değiştiren büyük bir olaydır. Bu göç olmasaydı, bugünkü Avrupa ülkeleri belki de hiç oluşmayacaktı!

Kök Türk Devleti, Türk adıyla kurulan ilk Türk devletidir. Bumin Kağan ve kardeşi İstemi Yabgu tarafından doğu ve batı olmak üzere yönetildi. Zamanla ikiye ayrılan devlet, daha sonra Kutluk Kağan önderliğinde II. Kök Türk Devleti olarak yeniden kuruldu.

Kök Türklere ait Orhun Yazıtları, Türk tarihinin ilk yazılı belgeleridir. Bu yazıtlarda "Türk" adı ilk kez millet adı olarak kullanılmıştır.

Uygur Devleti ise yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Uygurlar, 18 harfli kendi alfabelerini kullandılar ve Manihaizm ile Budizm dinlerini benimsediler. Kâğıt ve matbaa gibi icatları Çinlilerden öğrendiler.

Uygurların Mani dinini benimsemesiyle hayatlarında önemli değişimler oldu. Hayvancılık yerini tarıma bıraktı, göçebe yaşam tarzından yerleşik yaşama geçtiler. Böylece tarım, mimari ve şehirleşmede ilerleme kaydettiler. 840 yılında Kırgızlar tarafından yıkıldılar.