Beylikten Cihan Devletine

Osmanlı hanedanı, Oğuzların Kayı boyuna mensuptur. Ertuğrul Bey yönetimindeki Kayılar, Anadolu Selçukluları tarafından önce Ankara çevresine, sonra da Söğüt ve Domaniç'e yerleştirildi.

Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1243 Kösedağ Savaşı'ndaki yenilgisiyle başlayan yıkılış süreci, Türkmen boylarının bağımsızlıklarını ilan etmelerine fırsat verdi. Böylece İkinci Beylikler Dönemi başladı ve Osmanlı Beyliği de bu dönemde kuruldu.

Osmanlı Beyliği'nin kısa sürede gelişmesinin birçok nedeni vardı: Bizans ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflaması, jeopolitik konum avantajı, hoşgörü ve adalete dayalı iskân politikası, gaza ve cihat anlayışıyla yapılan fetihler bu nedenlerin başında geliyordu.

Not: Osmanlı Beyliği kurulduğunda Anadolu'da başka güçler de vardı: Bizans İmparatorluğu, Moğollar, Trabzon Rum Devleti ve diğer Anadolu Türk Beylikleri.

Kuruluş Dönemi (1299-1453)

Osman Gazi Dönemi (1281-1324) Osman Bey, Ahi Şeyhlerinden Edebali'nin kızıyla evlenerek bu teşkilatın desteğini kazandı. Karacahisar, Bilecik, Yenişehir gibi birçok yeri Bizans tekfurlarından aldı. 1302'de ilk Osmanlı-Bizans savaşı olan Koyunhisar Savaşı'nı kazandı. İlk bakır parayı bastırdı ve Bursa kuşatması sırasında vefat etti.

Orhan Bey Dönemi (1326-1362) Bursa'yı fethederek başkent yaptı. İznik ve İzmit'i alarak Kocaeli Yarımadası'nın fethini tamamladı. Karesi Beyliği'ni topraklarına katarak ilk Osmanlı donanmasını kurdu. İlk düzenli orduyu (yaya ve müsellem) kurdu ve ilk gümüş parayı bastırdı. İznik'te ilk medreseyi açtı.

Biliyor muydun? Hacivat ve Karagöz'ün Orhan Bey döneminde Bursa'da yaşayan ve cami yapımında çalışan iki işçi olduğu rivayet edilir. Onları çok seven Şeyh Küşteri, ölümlerinden sonra kuklalarını yaparak perdede yaşatmıştır.

I. Murat (Hüdavendigar) Dönemi (1362-1389)

I. Murat, 1363'te Edirne'yi alarak başkent yaptı. İlk Osmanlı-Haçlı savaşı olan Sırpsındığı Savaşı'nı kazandı. I. Kosova Savaşı'nda da Haçlıları yenmeyi başardı.

Onun döneminde ilk kez "sultan" unvanı kullanıldı, Tımar Sistemi uygulandı ve Yeniçeri Ocağı kuruldu. Germiyan ve Hamit beyliklerinden toprak kazanımları oldu.

I. Bayezid (Yıldırım) Dönemi (1389-1402)

İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır. 1396 Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları yendi ve Anadolu'da Osmanlı siyasi birliğini büyük ölçüde sağladı. Anadolu Hisarı'nı yaptırdı.

1402'de Ankara Savaşı'nda Timur'a yenildi ve esir düştü. Bu yenilgi sonrasında 11 yıl süren Fetret Devri başladı ve padişahın oğulları arasında taht kavgaları yaşandı.

I. Mehmed (Çelebi) Dönemi (1413-1421)

Taht kavgalarını bitirerek Fetret Devri'ne son verdi. Bu nedenle Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu sayılır. Döneminde Venediklilerle ilk deniz savaşı yapıldı.

II. Murat Dönemi (1421-1451)

1422'de İstanbul'u kuşattı. 1444'te Varna Savaşı'nda ve 1448'de II. Kosova Savaşı'nda Haçlı ordularını yenerek Avrupalıların Türkleri Balkanlardan atma ümidini yok etti. Balkanlarda ilk antlaşmayı $Edirne-Segedin$ imzaladı.

Osmanlı Devleti'nin Toplum ve Ekonomik Yapısı

İskân Politikası, fethedilen yerlere Türk nüfusunun yerleştirilmesi demektir. Osmanlı Devleti bu politikayla:

• Balkanlarda fethettiği toprakları Türkleştirdi ve İslamlaştırdı
• Anadolu'daki göçebe Türkmenleri yeni fethettiği bölgelere yerleştirdi
• Fethedilen yerlerin güvenliğini sağladı

Biliyor muydun? Mustafa Kemal Atatürk'ün anne ve babasının soyları Evlâd-ı Fâtihân'dır, yani Rumeli'nin Türkleştirilmesi için Anadolu'dan $Konya/Karaman yöresinden$ göç ettirilen Türk boylarındandır.

Osmanlı toplumu yönetenler ve yönetilenler olarak ikiye ayrılırdı. Yönetilenler dini açıdan $Müslüman-Gayrimüslim$, yaşayış biçimi açısından $Köylüler-Şehirliler-Göçebeler$ ve meslek açısından $Tüccarlar-Esnaflar$ sınıflandırılırdı.

Yönetenler Sınıfı

Osmanlı'da yönetenler üç ana sınıfa ayrılırdı:

• İlmiye: Din, adalet ve eğitim işlerinden sorumlu, medreselerde eğitim almış âlimler sınıfı
• Seyfiye: Yönetim ve askeriyede yer alan kesim
• Kalemiye: Bürokraside çalışan memurlar sınıfı

Devlet işlerinin görüşüldüğü en üst makam Divan-ı Hümayun'du. Divan üyeleri:

• Sadrazam: Padişahtan sonraki en yetkili kişi
• Şeyhülislam: Kararların dine uygunluğunu kontrol eder
• Kazasker: Adalet işlerinden sorumlu
• Defterdar: Devletin mali işlerinden sorumlu
• Reisülküttap: Devletin dış işlerinden sorumlu
• Nişancı: Belgelere padişahın mührünü basar

Osmanlı Ordu Sistemi

Osmanlı ordusu kara ve deniz kuvvetlerinden oluşurdu. Kara kuvvetleri Kapıkulu ve Eyalet askerleri olmak üzere ikiye ayrılırdı.

Kapıkulu Askerleri:

• Piyade: Acemi Ocağı, Yeniçeri Ocağı, Cebeci Ocağı, Topçu Ocağı
• Süvari: Sipahiler, Silahtarlar

Eyalet Askerleri:

• Tımarlı Sipahi: Savaş zamanı orduya katılır, barış zamanı bulundukları yerin güvenliğini sağlar
• Akıncılar: Düşman topraklarına keşif için akın yapar
• Azaplar: Bekâr Türk erkeklerinden oluşur, savaşta ilk hücumu yapar

Devşirme Sistemi ve Tımar Sistemi

Devşirme Sistemi: Hristiyan ahali arasından seçilen erkek çocukların Müslüman yapılarak asker ve yönetici olarak yetiştirilmesidir. Yeniçeri Ocağı'nın insan kaynağını sağlardı.

Tımar Sistemi: Merkezden uzak yerlerde tımar sahipleri tarafından beslenen askerlerin oluşturduğu sistemdir. Bu sayede:

• Ordunun en kalabalık gücünü oluşturan askerler masrafsız sağlanırdı
• Fethedilen toprakların korunması ve işlenmesi sağlanırdı
• Merkeze uzak yerlerin güvenliği sağlanırdı

Fetih Siyaseti ve Millet Sistemi

Osmanlı Devleti'nin fetih anlayışı dört temel üzerine kuruluydu:

Gaza ve Cihat Politikası: İslam dinini yaymak amacıyla yapılan fetihler.

Millet Sistemi: Din ve inancı aynı olan grupların bir millet kabul edilmesi ve onların huzur içinde yaşamasının sağlanması.

İstimalet Politikası: Fethedilen yerlerde yaşayan halkın dinine, örflerine ve yaşam biçimlerine saygı gösterilmesi.

Osmanlı Adaleti: Yöneten ve yönetilenler arasında adaletin sağlanması.

Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451-1481)

İstanbul'u fethettiği için "Fatih" unvanını aldı. Karadeniz'i Türk gölü haline getirdi ve Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verdi. Edebiyata ilgi duydu ve "Avni" mahlasıyla şiirler yazdı.

İstanbul'un Fethi'nin nedenleri:

• Devletin toprak bütünlüğünün sağlanmak istenmesi
• Bizans'ın Osmanlı şehzadelerini kışkırtması
• İstanbul'un İpek Yolu üzerinde olması
• Bizans'ın Haçlı ordularını Osmanlı'ya karşı organize etmesi

Fetih için yapılan hazırlıklar:

• Rumeli Hisarı'nı yaptırdı
• 400 parçalık donanma oluşturdu
• "Şahi" adı verilen büyük toplar döktürdü

"Ya ben İstanbul'u alırım, ya İstanbul beni." - Fatih Sultan Mehmet

Kuşatmanın en ilginç olaylarından biri, 21-22 Nisan gecesi 72 parçalık donanmanın karadan yürütülerek Haliç'e indirilmesiydi. 53 gün süren kuşatmanın ardından 29 Mayıs 1453'te İstanbul fethedildi.

İstanbul'un Fethi'nin Sonuçları

Türk Tarihi açısından sonuçları:

• II. Mehmet "Fatih" unvanını aldı
• İstanbul başkent oldu
• Boğazlar Osmanlı kontrolüne girdi
• Yükselme Dönemi başladı

Dünya Tarihi açısından sonuçları:

• Bizans İmparatorluğu yıkıldı
• Avrupa'da feodalite zayıfladı
• İpek Yolu'nun Osmanlı kontrolüne geçmesi Avrupalı devletleri Coğrafi Keşiflere yönlendirdi
• Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı

Fatih, Ayasofya'da toplanan halka şöyle seslenmiştir: "Kalkınız, ben Sultan Mehmet Han, hepinize söylüyorum ki bu andan itibaren hayatınız ve özgürlüğünüz konusunda korkmayınız."

Film Önerisi: 2012 yapımı "Fetih 1453" adlı sinema filmini izleyebilirsiniz.

Yükseliş Dönemi (1453-1579)

Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512-1520)

• Çaldıran Savaşı'nda (1514) Safevi Devleti'ni yenerek Anadolu üzerindeki İran baskısını kaldırdı
• Turnadağ Savaşı (1515) ile Dulkadiroğlu Beyliği'ni ortadan kaldırarak Anadolu'da Türk birliğini tamamladı
• Mercidabık (1516) ve Ridaniye Savaşları (1517) ile Memlük Devleti'ni yıkarak Mısır'ı aldı ve halifeliği Osmanlı soyuna geçirdi

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520-1566)

• En uzun süre (46 yıl) tahtta kalan padişahtır
• Osmanlı'nın en parlak dönemini yaşatmıştır
• Mohaç Meydan Savaşı'nda Macarları yenerek Orta Avrupa'da Osmanlı hâkimiyetini sağladı
• Fransa'ya kapitülasyonlar (ticari ayrıcalıklar) verdi

"Kanuni" unvanını yeni kanunlar çıkardığı için değil, mevcut kanunları sıkı bir şekilde uyguladığı için almıştır. Adalete önem vermiş, Mısır'dan gelen vergiyi fazla bulunca valiyi değiştirmiştir.

Denizlerde Fetih Politikası

Osmanlı'nın denizcilik faaliyetleri Karesi Beyliği'nin alınmasıyla başladı. Orhan Bey zamanında ilk donanma oluşturuldu.

Fatih Sultan Mehmet döneminde Karadeniz'de Amasra, Sinop, Trabzon ve Kırım fethedildi ve Karadeniz "Türk gölü" haline geldi. Kanuni Sultan Süleyman zamanında ise Akdeniz'de üstünlük sağlandı.

Barbaros Hayreddin Paşa (1478-1546) Asıl adı Hızır'dır. Batılıların "Barbarossa" (kırmızı sakal) dediği Barbaros, Kaptan-ı Derya olarak görev yapmış, özellikle Akdeniz'de zaferler kazanmıştır.

Preveze Deniz Savaşı (1538) Haçlı donanması ile Osmanlı donanması Preveze'de karşılaştı. Barbaros komutasındaki Osmanlı donanması, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını bozguna uğrattı. Bu zaferde Turan taktiği (hilâl taktiği) uygulandı. Zaferden sonra Akdeniz "Türk gölü" haline geldi.