Duraklama Dönemi Savaşları

Bu dönemde Osmanlı'nın genel politikası hâlâ fetihçiydi ama artık eskisi kadar başarılı olamıyordu. Özellikle doğuda İran'la, batıda Avusturya'yla yapılan savaşlar imparatorluğun geleceğini şekillendirdi.

Osmanlı-İran savaşları mezhep farkı ve toprak kazanma isteğinden kaynaklandı. 1578-1590 savaşlarında Ferhat Paşa Antlaşması'yla Azerbaycan ve Dağıstan gibi yerler alındı - bu Osmanlı'nın doğuda en geniş sınırlarına ulaştığı dönemdi. Ancak 1603-1611 savaşlarında bu toprakları geri vermek zorunda kaldık.

1622-1639 savaşları Kasr-ı Şirin Antlaşması'yla sona erdi. Bu antlaşmada Azerbaycan ve Revan İran'a bırakıldı, Bağdat Osmanlı'da kaldı. Zagros dağları iki devlet arasında sınır oldu.

Önemli Not: Osmanlı-Venedik savaşlarında 1645-1669 yılları arasında Girit Adası alındı. Bu, Osmanlı tarihinin en uzun kuşatmasıydı ve donanmanın eski gücünde olmadığını gösterdi.

Osmanlı-Lehistan ve Avusturya Savaşları

Osmanlı-Lehistan savaşları Lehistan'ın Eflak, Boğdan ve Erdel işlerine karışması yüzünden başladı. 1620 Hotin Seferi'yle Lehistan, Kırım Hanlığı'na vergi vermeye devam etti. IV. Mehmet döneminde Podolya alındı ve 1676 Zuravna Antlaşması imzalandı - bu Osmanlı'nın batıda toprak kazandığı son antlaşmaydı.

Osmanlı-Avusturya savaşları Macaristan toprakları yüzünden yaşandı. 1593-1606 savaşlarında 1596 Haçova Savaşı'nda Avusturya bozguna uğradı. 1606 Zitvatoruk Antlaşması'yla Eğri, Kanija, Estergon kaleleri alındı ama Avusturya artık yıllık vergi ödemeyecek, sadece savaş tazminatı verecekti.

1683'te II. Viyana Kuşatması başarısız oldu ve Osmanlı geri çekilmeye başladı. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın başarısızlığı, Osmanlı'nın Avrupa'daki gücünün kırılmasına neden oldu.

Dikkat: 1683-1699 Kutsal İttifak Savaşları'nda Lehistan, Malta, Venedik, Avusturya ve Rusya mezhep ayrımı yapmadan Osmanlı'ya karşı birleşti.

Karlofça ve İstanbul Antlaşmaları ile Islahatlar

1699 Karlofça Antlaşması Osmanlı tarihi için bir dönüm noktasıydı. İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğuyla imzalanan bu antlaşmayla Temesvar dışındaki tüm Macaristan ve Erdel Avusturya'ya, Mora ve Dalmaçya kıyıları Venedik'e, Ukrayna ve Podolya Lehistan'a verildi. Bu, Osmanlı'nın batıda toprak kaybettiği ilk antlaşmaydı.

1700 İstanbul Antlaşması'yla Azak kalesi Rusya'ya verildi ve Rusya İstanbul'da elçi bulundurabilecekti. Böylece Rusya ilk kez Karadeniz kıyısı bulunan bir devlet olma özelliği kazandı.

XVII. yüzyıl ıslahatları geleneklere bağlı kalarak yapıldı. Amaç yükselme devri servetine ulaşmaktı. Fatih ve Kanuni örnek alınarak "kanun-u kadim" anlayışıyla hareket edildi.

Önemli: Bu dönemdeki ıslahatlar köklü değişiklikler yapmadı, sadece eski sistemin onarılmasını hedefledi. Avrupa örnek alınmadı ve çoğu zaman sivil, ulema ve askerin karşı çıkmasıyla sonuçsuz kaldı.

Reform Yapan Padişahlar ve Sadrazamlar

I. Ahmet Osmanlı tarihinde veraset sisteminde son değişikliği yapan padişahtı. Ekber-erşed sistemini getirdi ve kafesten çıkıp padişah olan ilk devlet adamıydı. İlk defa içki yasağını getirdi ve Sultan Ahmet Camii'ni yaptırdı.

II. Osman ilk ıslahat yapan padişahtı. Saraydan dışarı evlendi, şeyhülislamın yetkilerini kısıtladı ve Yeniçeri ocağını kaldırmayı düşündü. Başkenti Anadolu'ya taşımayı planladı ama bu radikal fikirleri yüzünden öldürüldü.

IV. Murat baskı ve şiddetle isyanları bastırdı. Kahvehaneleri kapattı, saray kadınlarını devlet yönetiminden uzaklaştırdı. Gece sokağa çıkma yasağı, içki ve tütün yasağı getirdi. İlk defa şeyhülislamı idam ettirdi.

Sadrazamlardan Fazıl Ahmet Paşa bütçe açığını azalttı ve topçu sınıfını güçlendirdi. Siget kuşatmasını tamamladı. Köprülü Mehmet Paşa sefirlerini saraya kabul ettiren ilk Osmanlı sadrazamıydı ve Çanakkale Boğazı'ndaki Venedik ablukasını kaldırdı.

Not: Köprülüler dönemi (1656-1691) duraklama içinde bir yükselme devriydi ve önemli başarılar elde edildi.