Güçlü Avrupa'nın Doğuşu ve Osmanlı Devleti

Modern Avrupa'nın ortaya çıkışında Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali büyük rol oynadı. Özellikle 18. yüzyılda gerçekleşen Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali, tüm dünyayı derinden etkiledi.

Sanayi İnkılabı ekonomik alanda büyük değişimler yarattı. Makineleşme ve seri üretim başladı, hammadde ve pazar arayışı arttı ve sömürgecilik yarışı hızlandı. Bu gelişmeler sonunda I. Dünya Savaşı'nın temellerini attı.

Fransız İhtilali ise siyasi ve toplumsal değişimler getirdi. Krallık yıkılıp cumhuriyet kuruldu, eşitlik, özgürlük, adalet, demokrasi ve milliyetçilik düşünceleri yayıldı. Büyük imparatorluklar yıkılmaya başlayıp ulus devletler yaygınlaşmaya başladı.

Dikkat! Bu iki gelişme Osmanlı Devleti'ni de derinden etkiledi. Sanayi İnkılabı Osmanlı ekonomisini çökertti, dışa bağımlı hale getirdi ve devleti borçlanmaya itti. Fransız İhtilali ise Tanzimat ve Islahat Fermanları, I. ve II. Meşrutiyet gibi önemli siyasi değişimlere yol açtı.

Osmanlı Devleti'ni dağılmaktan kurtarmak için dört fikir akımı ortaya çıktı:

• Osmanlıcılık: Osmanlı topraklarında yaşayan herkesin eşit haklara sahip olması fikriydi. Balkan Savaşları sonrası etkisini kaybetti.
• İslamcılık (Ümmetçilik): Müslümanları halifenin etrafında toplamayı amaçladı. I. Dünya Savaşı'nda Arapların İngilizlerle işbirliği yapmasıyla önemini kaybetti.
• Batıcılık: Osmanlı Devleti'ni kurtarmak için Batı medeniyetinin örnek alınması gerektiğini savundu. Cumhuriyet dönemindeki inkılaplarda etkisini gösterdi.
• Türkçülük: Türkleri ortak duygu ve amaç etrafında birleştirmeyi hedefledi. Kurtuluş Savaşı ve yeni Türk devletinin kuruluşunda etkili oldu.

Mustafa Kemal'in Çocukluk ve Öğrenim Hayatı

Mustafa Kemal 1881 yılında Selanik'te doğdu. Babası Ali Rıza Bey, annesi Zübeyde Hanım'dı. Ailesi, Osmanlı Devleti'nin iskân politikası ile Rumeli'ye yerleştirilen Türkmenlerden geliyordu. Farklı kültürlerin bir arada yaşadığı Selanik, Mustafa Kemal'in hoşgörülü ve insan sevgisi dolu bir kişi olmasında önemli rol oynadı.

Babası önce gönüllü subaylık yapmış, sonra gümrük memuru olarak çalışmış, daha sonra da ticaretle uğraşmıştı. Annesi Zübeyde Hanım dönemine göre okuryazar olan nadir kadınlardandı. Mustafa Kemal'in beş kardeşi olmasına rağmen, yalnızca Makbule hayatta kalmıştır.

Unutma! Mustafa Kemal'in yetiştiği aile ortamı, küçük yaşta babasını kaybetmesi ve Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu zor şartlar, onun güçlü bir asker ve devlet adamı olarak yetişmesinde önemli rol oynadı.

Mustafa Kemal'in eğitim hayatı çok çeşitli okullarda geçti:

İlk olarak annesinin isteğiyle Mahalle Mektebi'ne başlayan Mustafa, daha sonra babasının isteğiyle Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Ardından Mülkiye Rüştiyesi'nde okurken asker olmaya karar verdi ve gizlice askeri okulun sınavlarına girip kazandı.

Askeri Rüştiye'de liderlik özellikleri göstermeye başladı. Manastır Askeri İdadisi'nde edebiyata ve hitabete ilgi duymaya başladı, Fransızca öğrendi ve tarih bilinci kazandı. Bu dönemde Fransız düşünürlerden ve vatan şairlerinden etkilendi.

İstanbul'daki Harp Okulu ve Harp Akademisi yıllarında ise ülkenin siyasi sorunlarıyla yakından ilgilendi, arkadaşlarıyla dergi çıkardı. 1905'te Kurmay Yüzbaşı olarak mezun oldu ve ilk görev yeri olan Şam'a atandı.

Mustafa Kemal'in Fikir Hayatını Etkileyen Olaylar ve Kişiler

Mustafa Kemal'in düşünce dünyasını şekillendiren birçok öğretmen, olay ve şehir olmuştur. Selanik Askeri Rüştiyesi'ndeki Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey ona "Kemal" adını vermiş, Fransızca öğretmeni Nakiyüddin Yücekök bilinçli bir insan olarak yetişmesini sağlamış, Tarih Öğretmeni Mehmet Tevfik Bey ise milli tarih bilincini aşılamıştır.

Fransız İhtilali'nin getirdiği eşitlik, özgürlük ve milliyetçilik fikirleri Mustafa Kemal'i derinden etkilemiştir. Bu fikirleri daha sonra yeni Türk devletinin temellerine yerleştirmiştir.

1897 Türk-Yunan Savaşı da genç Mustafa Kemal'in hayatında önemli bir dönüm noktasıdır. Savaşa gönüllü olarak katılmak istemesine rağmen yaşı küçük olduğu için kabul edilmemiştir. Savaşta kazanılan zaferin barış masasında kaybedilmesi, onda sadece askeri değil, diplomatik açıdan da güçlü olma fikrini oluşturmuştur.

Bunu bilmelisin! Mustafa Kemal'in yaşadığı şehirler onun kişiliğinin şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Selanik'teki çok kültürlü ortam hoşgörüsünü, Manastır'daki çekişmeler milliyetçi duygularını, İstanbul'daki siyasi ortam çağdaş fikirlerini, Sofya'daki diplomatik görevleri ise uluslararası ilişkiler anlayışını geliştirmiştir.

Mustafa Kemal'in düşünce dünyasını şekillendiren yerli ve yabancı düşünürler de vardı:

Yerli düşünürler arasında Mehmet Emin Yurdakul (Türkçülük ve milliyetçilik), Tevfik Fikret (insan hakları ve özgürlük) ve Ziya Gökalp (milliyetçilik ve dayanışma) öne çıkmaktadır.

Yabancı düşünürler arasında ise Jean Jacques Rousseau (milli egemenlik), Montesquieu (cumhuriyet ve demokrasi), Voltaire ve Descartes (akılcılık ve bilimsellik) Mustafa Kemal'i etkileyen isimlerdir.

Mustafa Kemal'in Askerlik Hayatı

Mustafa Kemal, 1905 yılında Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle Şam'daki 5. Ordu'ya atandı. Burada yakın arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu ve Selanik'te de şubeler açtı. Bu girişim, onun liderlik özelliklerini ve vatanseverliğini gösteriyordu.

1909 yılında İstanbul'da meşrutiyet karşıtı bir ayaklanma olan 31 Mart Olayı'nı bastırmak için kurulan Hareket Ordusu'nun Kurmay Başkanı olarak görev yaptı. Bu görev, onun yenilikçi ve demokratik düşüncelere bağlılığını gösteriyordu.

Önemli not! 1910 yılındaki Pikardi Manevraları'na gözlemci olarak katılan Mustafa Kemal, gelecekte hava kuvvetlerinin önemine dikkat çekmiştir. Bu durum, onun ileri görüşlü kişiliğini göstermektedir.

1911'de başlayan Trablusgarp Savaşı, Mustafa Kemal'in ilk askeri başarısı oldu. Gönüllü olarak gittiği bu savaşta yerli halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı başarılı savunma savaşları yaptı. Bu başarılarından dolayı binbaşılığa terfi ettirildi. Trablusgarp'a gönüllü gitmesi vatanseverliğini, halkı örgütlemesi ise liderlik ve teşkilatçılık özelliklerini gösteriyordu.

Balkan Savaşları (1912-1913) sırasında Gelibolu Yarımadası'nda Çanakkale Boğazı'nın korunmasında görev aldı. Bu görevi, daha sonra Çanakkale Savaşı'nda başarılı olmasında önemli bir etken olacaktı. II. Balkan Savaşı'nda ise Bolayır Kolordusu kurmay başkanı olarak görev yaptı ve Edirne'nin geri alınmasında etkili oldu.

Mustafa Kemal'in askeri hayatındaki görevleri, onun sadece iyi bir asker değil, aynı zamanda vatansever, yenilikçi, teşkilatçı ve ileri görüşlü bir lider olduğunu da göstermektedir.