7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Notları - Tüm Üniteler

Birey ve Toplum

Hayatımız boyunca sürekli birileriyle iletişim halindeyiz. Konuştuğumuzda, sustuğumuzda, hatta yüz ifadelerimizle bile mesajlar veririz.

İletişim, duygu ve düşüncelerimizi başkalarına aktarmak için yaptığımız her türlü davranıştır. İnsanların olduğu her yerde iletişim vardır. Sadece konuşarak değil, beden dilimizle de iletişim kurarız.

Etkili iletişim için bazı kurallara dikkat etmek gerekir. Mesajımız kısa ve anlaşılır olmalı, karşımızdakini dinlemeliyiz. Göz teması kurmak ve gülümseyen bir yüzle konuşmak da iletişimde çok önemlidir.

İletişimin olabilmesi için üç önemli şey olmalı: En az iki kişi olmalı, bu kişiler birbirlerini fark etmeli ve iletilecek bir mesaj olmalı.

İletişim Çeşitleri ve Etkin Dinleme

İletişim yöntemlerimiz kullandığımız araçlara göre üçe ayrılır:

Sözlü iletişim, yüz yüze konuşmalardan telefon görüşmelerine kadar konuşarak kurduğumuz iletişimdir. Sesimizle mesaj veririz.

Yazılı iletişim, yazıyla kurduğumuz iletişimdir. Mektuplar, mesajlar, e-postalar bu iletişim türüne örnektir.

Sözsüz iletişim, konuşmadan, beden diliyle kurduğumuz iletişimdir. Yüz ifadelerimiz, duruşumuz, el hareketlerimizle mesaj veririz.

Empati kurmak, karşımızdakinin yerine kendimizi koyarak onu anlamaya çalışmaktır. Empati, iletişimimizi güçlendirir.

İyi bir dinleyici olmak da etkili iletişim için çok önemlidir. Etkin dinlemede şunları yapmalıyız:

• Konuşanı sözünü kesmeden dinlemek
• Göz teması kurmak
• Son sözü söyleme çabasında olmamak
• Yargılamadan dinlemek
• Başka işlerle meşgul olmadan dinlemek

Ben dili kullanmak, kendimizin ne hissettiğini ifade ettiğimiz konuşma şeklidir. "Sen dili" ise karşımızdakini suçlayan, iletişim engelleyen bir konuşma tarzıdır.

Medya ve Kitle İletişim

Medya, gazete, dergi, televizyon ve internet gibi kitle iletişim araçlarının tümünü ifade eden bir terimdir. Günümüzde sosyal medya ve dijital medya kavramları da hayatımıza girmiştir.

Kitle iletişim araçları, bir mesajı kısa sürede birçok kişiye ulaştıran araçlardır. Televizyon, gazete, radyo, internet ve akıllı telefonlar bunlara örnektir.

Medyanın olumlu yönleri:

• Bilgilerin hızla yayılmasını sağlar
• İnsanlar arasında etkileşimi artırır
• Eğitime katkıda bulunur
• Reklamlar sayesinde ürünlerin tanıtılmasını sağlar
• İnsanların eğlenceli vakit geçirmesine yardımcı olur

Medyanın olumsuz yönleri:

• Bağımlılık yapabilir
• Aile bağlarını zayıflatabilir
• Uzun süre kullanıldığında sağlığı bozabilir
• Kültürümüzün bozulmasına neden olabilir

İnternet, bilgiye ulaşmayı kolaylaştırmış ve e-eğitim gibi yeni eğitim modellerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

RTÜK (Radyo ve Televizyon Üst Kurulu), radyo, televizyon ve internet yayınlarını denetler. Millî Eğitim Bakanlığı ile birlikte "Medya Okuryazarlığı" projesi başlatarak insanları bilinçlendirmeye çalışmaktadır.

İletişim Özgürlüğü

İletişim özgürlüğü, insanların haber, bilgi ve düşünceleri serbestçe elde edebilmesi, açıklayabilmesi ve yayabilmesidir. Bu, kendimizi ifade etme, doğru bilgiye ulaşma ve bilgiyi paylaşma hakkımızdır.

İletişime dayalı temel hak ve özgürlüklerimiz:

1. Haberleşme Özgürlüğü: İstediğimiz kişilerle serbestçe iletişim kurabilme hakkımızdır.

2. Haber Alma Hakkı: Doğru bilgiye ulaşabilme hakkımızdır. Kitle iletişim araçlarının doğru bilgi verme sorumluluğu vardır.

3. Özel Hayatın Gizliliği: Kişilerin özel görüntüleri, telefon görüşmeleri ve mektupları izinsiz yayınlanamaz.

4. Düşünce ve İfade Özgürlüğü: Herkes düşüncelerini özgürce ifade etme ve yayma hakkına sahiptir.

5. Bilgi Edinme Hakkı: Vatandaşlar, devlet kurumlarının bilgilerine erişebilirler.

6. Tekzip ve Düzeltme Hakkı: Yayın organları, yanlış haber ve bilgileri düzeltmek zorundadır.

Bu hak ve özgürlüklerimiz Anayasamızın 20, 22 ve 26. maddeleriyle güvence altına alınmıştır.

İletişim özgürlüğümüzü kullanırken, sosyal medyada paylaştığımız bilgilerin kötü amaçlı kişilerin eline geçebileceğini unutmamalıyız. Bu durum bilişim suçu kapsamına girer ve özel hayatın gizliliğini ihlal eder.

Beylikten Cihan Devletine

Osmanlı Devleti, Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesinden sonra ortaya çıkan otorite boşluğunda kurulmuş bir beylikti.

Ertuğrul Gazi ve oğlu Osman Bey önderliğinde, Söğüt ve Domaniç'te küçük bir beylik olarak başlayan Osmanlı, kısa sürede güçlü bir devlete dönüşmüştür.

Osmanlı Devleti'nin hızla büyümesinin nedenleri:

• Bizans sınırında kurulması ve coğrafi konumunun avantajları
• Yönetimi altındaki milletlere karşı adil ve hoşgörülü davranması
• Balkanlarda güçlü bir devletin olmaması
• Yeni fethedilen yerlere Türkmenleri yerleştirmesi (İskan politikası)
• Yetenekli padişahların yetişmiş olması
• Ahilerin desteğini alması

Osmanlı Devleti, izlediği iskân politikasıyla hem Anadolu'daki göçebe Türkmenleri düzene sokmuş hem de fethedilen Rumeli topraklarının Türkleşmesini sağlamıştır.

İskân politikası, Anadolu'daki başıboş göçebe Türkmenlerin yeni fethedilen yerlere yerleştirilmesi ve bu sayede hem Anadolu'da huzurun sağlanması hem de yeni toprakların Türkleşmesini sağlayan önemli bir politikaydı.

Osmanlı'da Devlet Yapısı

Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde önemli padişahları sırayla görev yaptı: Osman Bey, Orhan Bey, I. Murad, Yıldırım Beyazid ve Çelebi Mehmed.

Orhan Bey döneminde önemli gelişmeler yaşandı:

• Bursa fethedilip başkent yapıldı
• İznik ve İzmit alındı
• Karesi Beyliği alınarak ilk donanma oluşturuldu
• Gelibolu'daki Çimpe Kalesi alındı ve Rumeli'ye geçildi
• İlk düzenli ordu kuruldu
• İlk medrese açıldı

Osmanlı toplumu, yönetenler ve yönetilenler olmak üzere ikiye ayrılmıştı. Yönetilenler (reaya) kasabalarda ve köylerde yaşayan tüccarlar, esnaflar, köylüler ve göçebelerdi.

Osmanlı'da askeri yapı çok önemliydi:

• Tımar sistemi: Devlet toprakları belli kişilere verirdi. Tımar sahibi elde ettiği gelirle devlete asker yetiştirirdi.
• Devşirme sistemi: Hristiyan ailelerin erkek çocukları alınıp Türk aileler yanında yetiştirilirdi. Yeteneklerine göre asker veya devlet adamı olurlardı.

Divan Teşkilatı, devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Üyeleri arasında sadrazam, vezirler, kazasker, defterdar ve nişancı bulunurdu.

Osmanlı'nın büyük bir güç haline gelmesinde Ahi teşkilatının sağladığı sosyal ve ekonomik desteğin büyük katkısı olmuştur.

Osmanlı'nın İlerleyişi

I. Murad Dönemi önemli gelişmeler yaşandı:

• Edirne'yi fethederek başkent yaptı
• İlk Haçlı savaşı olan Sırpsındığı Savaşı'nı kazandı
• Devşirme sistemi ve Yeniçeri Ocağı'nı kurdu
• İlk kez "sultan" unvanını kullandı
• I. Kosova Savaşı'nda Haçlıları yendi (1389)

I. Beyazid (Yıldırım) döneminde:

• İstanbul'u kuşattı
• Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları yendi (1396)
• Anadolu Türk beyliklerini alarak Türk birliğini büyük oranda sağladı
• İstanbul kuşatması sırasında Anadolu Hisarı'nı yaptırdı
• Ankara Savaşı'nda Timur'a yenildi ve Fetret Devri başladı

I. Mehmed (Çelebi) kardeşlerini yenerek Fetret Devri'ne son verdi ve devletteki düzeni sağladı.

II. Murad döneminde:

• İstanbul'u kuşattı ama alamadı
• Varna (1444) ve II. Kosova (1448) savaşlarında Haçlıları yendi
• Bu savaşlarla Avrupalıların Türkleri Balkanlardan çıkarma ümidi kalmadı

II. Murad, Fetret Devri'ne son verdiği ve devleti yıkılmaktan kurtardığı için Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu olarak kabul edilir.

Fetihlerin Kalıcı Olması

Osmanlı Devleti, fethettiği yerlerde kalıcı olmak için sadece silah gücüne değil, çeşitli teşkilatlara da güvendi:

1. Abdalan-ı Rum (Dervişler): Fethedilecek bölgelere önceden gidip halkın gönlünü kazanırlardı.

2. Ahiyan-ı Rum (Ahiler): Esnaf birlikleri olarak toplumun ekonomik düzenini sağlarlardı.

3. Baciyan-ı Rum (Kadınlar): Anadolu kadınlarını organize ederek onların sosyal ve ekonomik kalkınmalarını sağlarlardı.

4. Gaziyan-ı Rum (Gaziler): Vatan uğruna canını feda eden kahramanlardı.

Osmanlı Devleti, farklı milletleri altı asırdan fazla bir süre başarıyla yönetti. Bunu sağlayan önemli politikalar:

• Gaza ve cihat anlayışı: İslam dinini koruma ve yayma amacıyla yapılan kutsal savaşlar.
• İstimlalet politikası: Fethedilen yerlerdeki halkın din ve yaşam biçimine saygı gösterilmesi.
• Millet sistemi: Farklı dinlere mensup toplulukların kendi örf ve adetlerini koruyarak yaşamasının sağlanması.

"İnsanı yaşat ki devlet yaşasın" anlayışı, Osmanlı Devleti'nin yönetim felsefesini en iyi anlatan sözdür. Osmanlı, insanları mutlu etmeyi devletin asıl amacı olarak görmüştür.

İstanbul'un Fethi ve Sonrası

Fatih Sultan Mehmed, 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek tarihte yeni bir dönem başlattı.

İstanbul'un fethi için yapılan hazırlıklar:

• Rumeli Hisarı yapıldı
• Surları yıkmak için büyük toplar döktürüldü
• Büyük bir donanma hazırlandı
• 72 gemi karadan yürütülerek Haliç'e indirildi

Fethin Türk tarihi açısından sonuçları:

• Osmanlı'nın Anadolu ve Rumeli toprak bütünlüğü sağlandı
• Karadeniz-Akdeniz ticaret yolu denetim altına alındı
• İstanbul başkent oldu
• II. Mehmed "Fatih" unvanını aldı

Fethin dünya tarihi açısından sonuçları:

• Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı
• Avrupa'da Coğrafi Keşifler başladı
• Derebeylik sistemi yıkılmaya başladı
• İtalya'ya giden bilim insanlarıyla Rönesans hareketi başladı

Fetih sonrasında Fatih, Hristiyan halka can, mal ve inanç güvenliği garantisi vererek hoşgörüsünü kanıtlamıştır.

Fatih Sultan Mehmed daha sonra Trabzon, Sinop, Mora, Arnavutluk, Sırbistan, Bosna-Hersek gibi birçok yeri fethetti.

Fatih Sultan Mehmed, fetihten sonra İstanbul'u korkuyla bekleyen Hristiyan halka "Bundan sonra canınıza, malınıza ve inancınıza dokunulmayacak" diyerek güvence vermiştir.

Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Dönemi

Yavuz Sultan Selim, çevik ve cesur kişiliği nedeniyle "Yavuz" unvanı almıştır:

• 1514'te Çaldıran Savaşı'nda Şah İsmail'i yendi
• 1515'te Turnadağ Savaşı ile Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verdi ve Anadolu'da Türk siyasi birliğini sağladı
• Mısır Seferi ile Suriye, Filistin ve Mısır'ı aldı
• Halifeliği alarak devleti teokratik yapıya dönüştürdü
• Baharat Yolu'nun kontrolünü ele geçirdi

Kanuni Sultan Süleyman Osmanlı'nın en uzun süre tahtta kalan padişahıdır (46 yıl):

• Adaleti ve yaptığı kanunlar nedeniyle "Kanuni" unvanını aldı
• 1521'de Orta Avrupa'nın kilidi Belgrat'ı aldı
• 1526'da Mohaç Savaşı'nda Macarları yenerek Macaristan'ı aldı
• Rodos Adası'nı aldı
• Preveze Deniz Savaşı'nı kazanarak Akdeniz'in kontrolünü ele geçirdi
• I. Viyana Kuşatması'nı gerçekleştirdi ama başarılı olamadı

Denizlerdeki fetihler, Osmanlı'nın gücünü artırdı:

• Fatih döneminde Karadeniz Türk gölü haline geldi
• Kanuni döneminde Barbaros Hayrettin Paşa, Preveze Deniz Savaşı'yla (1538) Akdeniz'de üstünlüğü sağladı
• II. Selim Kıbrıs'ı fethetti

Kanuni Sultan Süleyman, hem doğuda hem de batıda güçlü bir devlet kurarak Osmanlı'nın altın çağını yaşatmıştır.