7. Sınıf 2. Ünite - Konu Anlatımı ve Örnekler

İkinci Anadolu Beylikleri ve Osmanlı'nın Kuruluşu

Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesi sonrasında Anadolu'da otorite boşluğu oluştu. Bu boşluktan yararlanan çeşitli Türk boyları kendi beyliklerini kurdular. Osmanoğulları (Söğüt, Bilecik), Karesioğulları (Balıkesir), Karamanoğulları (Konya) gibi birçok beylik ortaya çıktı.

13. yüzyılda Moğol baskısından kaçan Ertuğrul Gazi ve Kayı boyu Anadolu'ya geldi. Önce Karacadağ bölgesine, sonra Bizans sınırındaki Söğüt ve Domaniç'e yerleştiler. Ertuğrul Gazi'nin oğlu Osman Bey, Türkiye Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla 1299'da bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı Devleti'ni kurdu.

Osmanlı Devleti kuruluşundan itibaren hızla büyüdü. Bunun en önemli nedenleri arasında coğrafi konumun avantajı, Bizans'ın zayıflığı ve yeni fethedilen yerlere Türkleri yerleştiren iskân politikası vardı. Ayrıca Osmanlı'nın farklı milletlere karşı hoşgörülü davranması ve Ahilerin desteğini alması da hızla büyümesinde etkili oldu.

Önemli Not: İskân politikası sayesinde göçebe Türkmenler yeni fethedilen Rumeli topraklarına yerleştirildi. Böylece hem Anadolu'da huzur sağlandı hem de yeni fethedilen yerler hızla Türkleşti.

İlk Padişahlar ve Osmanlı Devlet Teşkilatı

Osman Bey döneminde $1299-1326$ Karacahisar fethedildi ve beylik bağımsızlığını kazandı. Osman Bey, Bizans'tan İnegöl, Bilecik, Yarhisar ve Yenişehir'i aldı. 1302'de Bizans'la ilk savaş olan Koyunhisar Savaşı'nı kazandı ve ilk Osmanlı parasını bastırdı.

Orhan Bey döneminde $1326-1359$ Bursa fethedilip başkent yapıldı. Karesioğulları Beyliği'nin alınmasıyla Osmanlı ilk deniz gücüne kavuştu. Gelibolu'daki Çimpe Kalesi'yle Rumeli'ye ilk geçiş gerçekleşti. Orhan Bey ayrıca ilk düzenli orduyu (yaya ve müsellem) kurdu, divan teşkilatını oluşturdu ve İznik'te ilk medreseyi açtı.

Osmanlı toplumu yönetenler ve yönetilenler (reaya) olarak ikiye ayrılırdı. Köylüler tarımla, konargöçerler hayvancılıkla uğraşırdı. Tımar sistemi sayesinde boş topraklar ekonomiye kazandırıldı. Ticaret yollarından alınan vergiler ve Ahi teşkilatının desteği de ekonomiyi güçlendirdi.

İyi bilmen gerek: Devşirme sistemiyle Hıristiyan ailelerden alınan çocuklar Türk aileler yanında yetiştirilip ya Yeniçeri Ocağı'na (asker) ya da Enderun Mektebi'ne (devlet adamı) gönderilirdi.

Kuruluş Dönemi Padişahları

I. Murad $1359-1389$ döneminde Edirne fethedilerek başkent yapıldı. Sırpsındığı Savaşı'nda Haçlılara karşı ilk zafer kazanıldı. Devşirme sistemi ve Yeniçeri Ocağı kuruldu, tımar sistemi uygulandı. I. Murad, I. Kosova Savaşı'nı kazandı ancak savaş alanını gezerken şehit edildi.

Yıldırım Bayezid $1389-1402$ İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır. Haçlıları Niğbolu Savaşı'nda yendi. Anadolu'daki Türk beyliklerini alarak Türk siyasi birliğini büyük oranda sağladı. Ancak 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilip esir düştü ve 11 yıl sürecek Fetret Devri başladı.

I. Mehmed (Çelebi) kardeşleri arasındaki taht kavgasından galip çıkarak Fetret Devri'ne son verdi. Bu nedenle "devletin ikinci kurucusu" olarak anılır. II. Murad döneminde ise Varna (1444) ve II. Kosova (1448) Savaşları'nda Haçlılar yenildi. Bu zaferlerle Avrupalıların Türkleri Balkanlardan çıkarma ümidi kalmadı.

Haydi düşünelim: Fetret Devri, Osmanlı'yı neredeyse yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştı. Peki Çelebi Mehmed bu krizi nasıl fırsata çevirdi ve devleti yeniden toparlayabildi?