Sosyal Bilgiler 7. Sınıf Ders Notlarına Giriş

Sevgili 7. sınıf öğrencileri, elinizde bulunan bu ders notları, Sosyal Bilgiler dersindeki tüm önemli konuları kapsıyor. Bu notlar, Milli Eğitim Bakanlığı ders kitapları ve EBA internet sitesindeki bilgiler dikkate alınarak Kamber EKİNCİ tarafından hazırlanmıştır.

Notları düzenli bir şekilde takip ederek sınavlarınıza kolayca hazırlanabilir, öğrendiğiniz bilgileri pekiştirebilirsiniz. Her ünite, anlaşılır bir dille hazırlanmış ve en önemli kavramlar vurgulanmıştır.

İpucu: Ders notlarını okurken önemli bilgileri renkli kalemlerle işaretleyebilir, kendi notlarınızı da ekleyebilirsiniz. Bu şekilde öğrenmeniz daha kalıcı olacaktır.

Birey ve Toplum: İletişim ve İnsan İlişkileri

İletişim, duygu, düşünce ve bilgilerin her türlü yolla başkalarına aktarılmasıdır. Sadece insanlar değil, tüm canlılar bir şekilde iletişim kurar. Örneğin hayvanlar bazen koklaşarak bazen de sesler çıkararak anlaşırlar.

İnsanlar ise konuşma ve dinleme yeteneğiyle diğer canlılardan ayrılır. Başlıca iletişim yolları şunlardır:

• Sözlü İletişim: Karşılıklı konuşmaya dayalı iletişimdir.
• Yazılı İletişim: Not, mektup, gazete, dergi ve kitaplardaki yazılar aracılığıyla yapılan iletişimdir.
• Sözsüz İletişim: Jest (el, kol ve baş hareketleri), mimik (yüz ifadeleri) ve çeşitli hareketlerle sağlanan iletişimdir.

Etkili iletişim için dikkat etmen gerekenler:

• Kendini tanı ve özelliklerinin farkında ol
• Doğal konuş ve göz teması kur
• Ses tonunu konuşma içeriğine göre ayarla
• Anlaşılır kelimeler ve cümleler kullan
• Jest ve mimiklerini konuşmanın içeriğine uygun kullan
• Konuşma süresini çok uzun tutma

Unutma: Empati kurmak, yani kendini karşındakinin yerine koymak, iletişimin gücünü artırır ve ilişkileri güçlendirir!

Etkili Dinleme ve Olumlu İletişim

Etkili dinlemek için şu noktalara dikkat etmelisin:

• Konuşmacı ile göz teması sağla
• Kendini rahat ve sakin tut
• "Evet", "gerçekten mi?" gibi tepkilerle dinlediğini belli et
• Empati kur, kendini konuşanın yerine koy
• Konuşmacının sözünü kesme
• Dikkat dağıtacak davranışlardan kaçın

Olumlu İletişim Davranışları:

• Empati kurmak
• Etkili dinlemek
• Gülümsemek
• Saygılı olmak
• Kendini ifade etmek
• Göz teması kurmak

Olumsuz İletişim Davranışları:

• Karşımızdaki insanı yönlendirmeye çalışmak
• Eleştirmek, suçlamak ve yargılamak
• Çok veya alakasız sorular sormak
• Teselli etmek, konuyu değiştirmeye çalışmak
• Argo kullanmak, lakap takmak
• Kendi düşüncelerimizi tek doğru olarak kabul etmek
• Önyargılı davranmak

"Ben dili" ve "Sen dili" arasındaki fark çok önemlidir. "Sen dili" suçlayıcıdır ve iletişimi keser. "Ben dili" ise duygularını paylaşır ve ilişkileri güçlendirir.

Örnek:

• "Sen kötü bir çocuksun!" $Sen dili - suçlayıcı$
• "Kavga etmen beni üzüyor." $Ben dili - duyguyu paylaşır$

Medya ve İletişim Özgürlüğü

Medya büyük kitlelere ulaşabilen radyo, gazete, dergi, internet (Genel Ağ) ve televizyon gibi kitle iletişim araçlarına verilen genel addır.

Kitle İletişim Araçları ve Medyanın Olumlu Yönleri:

• Eşitlik, özgürlük, demokrasi gibi kavramlar yaygınlaşır
• İnsanların eğlenmesini, bilgi edinmesini sağlar
• Bilinçli ve saygılı olmayı destekler
• Kamuoyu oluşmasını sağlar

Kitle İletişim Araçları ve Medyanın Olumsuz Yönleri:

• Kişiler arası yüz yüze iletişimi azaltarak sosyalleşmeyi engelleyebilir
• Uzun süre takip edildiğinde sağlık sorunlarına yol açabilir (göz bozukluğu gibi)
• Kontrolsüz kullanıldığında zaman kaybına yol açabilir
• Şiddet, cinsellik gibi içerikler özellikle küçük yaştakilerde ruhsal sorunlara neden olabilir

İletişim Özgürlüğü: Düşüncelerin, olayların ve bilginin kitle iletişim araçları ile serbestçe paylaşılmasıdır. Anayasamız bu özgürlüğü güvence altına alır:

• Özel hayatın gizliliği (20. madde)
• Haberleşme özgürlüğü (22. madde)
• Düşünce özgürlüğü (26. madde)

RTÜK (Radyo Televizyon Üst Kurulu), yayın kuruluşlarının ilkeler doğrultusunda yayın yapmalarını denetler.

Biliyor musun? Tekzip, gerçeğe aykırı yayın yapıldığında ilgili kişinin isteğiyle yayınlanan düzeltme metnidir. Bu hak, yanlış bilgilerin düzeltilmesini sağlar.

Türk Tarihine Yolculuk: Beylikten Cihan Devletine

Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemi (1299-1453) şu padişahlarla şekillenmiştir:

Osman Bey Dönemi (1281-1324):

• Bizans'tan İnegöl, Yarhisar, Karacahisar, Bilecik, Mudurnu ve Yenişehir'i aldı
• Başkenti Bilecik'e taşıdı
• İlk Osmanlı-Bizans savaşı olan Koyunhisar Savaşı'nı (1302) kazandı
• İlk Osmanlı parasını bastırdı

Orhan Bey Dönemi (1324-1362):

• Bursa'yı fethederek başkent yaptı (1326)
• Palekanon Savaşı'nı kazanarak İznik'i aldı (1330)
• Karesioğulları Beyliği'ni topraklarına kattı ve Ege Denizi'ne ulaştı
• Çimpe Kalesi'ni alarak Rumeli'ye ilk kez geçildi
• İlk düzenli ordu (yaya ve müsellem), ilk divan teşkilatı ve ilk medrese kuruldu

I. Murat (Hüdavendigar) Dönemi (1362-1389):

• Edirne'yi fethederek başkent yaptı (1363)
• İlk Haçlı Savaşı olan Sırpsındığı Savaşı'nı kazandı (1364)
• I. Kosova Savaşı'nı kazandı (1389) ancak savaş sonrası şehit edildi
• İlk kez Acemi Oğlanlar Ocağı, Yeniçeri Ocağı ve Tımar Sistemi kuruldu

İlginç Bilgi: I. Murat döneminde kurulan Tımar Sistemi, Osmanlı'nın askeri ve ekonomik gücünün temelini oluşturmuştur. Tımarlı sipahiler hem vergi toplar hem de savaş zamanında orduya katılırlardı.

Osmanlı Devleti'nin Yükselişe Geçişi

I. Beyazıt (Yıldırım) Dönemi (1389-1402):

• İstanbul'u ilk kez kuşattı ancak alamadı
• Niğbolu Savaşı'nda (1396) Haçlıları yendi
• Osmanlı sınırları Tuna Nehri'ne ulaştı
• Ankara Savaşı'nda (1402) Timur'a yenildi ve esir düştü
• Ankara Savaşı'ndan sonra Fetret Devri (1402-1413) başladı

I. Mehmet (Çelebi) Dönemi (1413-1421):

• Kardeşler arasındaki taht mücadelesine son verdi
• Devleti yeniden toparladığı için "ikinci kurucu" sayılır
• İlk Osmanlı deniz savaşını Venediklilerle yaptı

II. Murat Dönemi (1421-1451):

• İstanbul'u kuşattı ama alamadı
• Haçlılarla Varna (1444) ve II. Kosova (1448) savaşlarını kazandı
• Balkanlarda Türk hakimiyeti kesinleşti

Fatih Sultan Mehmet ve İstanbul'un Fethi (1453):

• 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethetti
• Fethin sebepleri arasında İstanbul'un Osmanlı topraklarının ortasında olması, Bizans'ın Haçlı Seferleri düzenletmesi ve şehrin ticaret yolları üzerindeki önemli konumu vardı
• Hazırlık olarak Rumeli Hisarı inşa edildi, büyük toplar döktürüldü ve 400 parçalık donanma hazırlandı
• 53 günlük kuşatma sonunda şehir fethedildi

Fethin sonuçları:

• Anadolu ve Rumeli arasındaki toprak bütünlüğü sağlandı
• Başkent İstanbul'a taşındı
• Kuruluş Dönemi tamamlanıp Yükselme Dönemi başladı
• Karadeniz ticareti Osmanlıların eline geçti
• Ortaçağ sona erip Yeniçağ başladı

İlginç Not: Fatih Sultan Mehmet 72 parça gemiyi karadan yürüterek Haliç'e indirerek Bizans'ın savunmasını şaşırtmış ve fethi kolaylaştırmıştır.

Osmanlı Devleti'nde Toplumsal Yapı ve Yönetim

Osmanlı toplum yapısı üç açıdan incelenebilir:

İdari Açıdan:

• Yönetenler: Saray halkı (padişah ve ailesi), beyler (yönetim görevini üstlenenler), kalemiye (devletin yazışma, maliye işlerini yapanlar) ve ilmiye (eğitim, adalet işlerini yapanlar) sınıflarından oluşurdu
• Yönetilenler (Reaya): Halkın büyük çoğunluğunu oluştururdu

Dini Açıdan:

• Müslümanlar
• Gayrimüslimler (zimmîler)

Meslek Açısından:

• Esnaflar
• Tüccarlar
• Köylüler

Divan-ı Hümayun (Osmanlı Devlet Meclisi):

• Orhan Bey zamanında kurulmuş, II. Mahmut döneminde kaldırılmıştır
• Hem yönetim kurumu hem de en yüksek mahkemeydi
• Üyeleri: Sadrazam (padişahın mutlak vekili), Kubbealtı Vezirleri, Nişancı, Defterdar, Kazasker, Kaptanıderya ve Yeniçeri Ağası

Osmanlı Ordusu:

• Kapıkulu Askerleri: Pençik ve devşirme kaynaklı, padişaha bağlı ve hazineden maaş alan askerlerdir

  • Kapıkulu Piyadeleri: Acemi Oğlanlar, Yeniçeri Ocağı, Cebeci, Topçu, Top Arabacıları, Humbaracılar ve Lağımcılar Ocağı
  • Kapıkulu Süvarileri

• Eyalet Askerleri: Ordunun en kalabalık bölümüdür

  • Tımarlı Sipahiler, Akıncılar, Azaplar, Yayalar, Müsellemler, Deliler

Bilgi Kutusu: Devşirme sistemi, gayrimüslim ailelerden alınan yetenekli çocukların özel eğitimden geçirilerek Osmanlı devlet hizmetine alınmasıydı. Bu sistem sayesinde liyakat esaslı bir yönetim kadrosu oluşturulmuştur.

Osmanlı Devleti Yükseliş Dönemi (1453-1699)

Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512-1520):

• Doğuya yönelerek Çaldıran Savaşı'nda Şah İsmail'i yendi
• Dulkadiroğulları Beyliği'ni Turnadağ Savaşı ile ortadan kaldırdı
• Mercidabık ve Ridaniye savaşlarını kazanarak Memlükleri yıktı
• Mısır ve Arap Yarımadası'nı aldı, halifelik ve kutsal emanetler İstanbul'a getirildi

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520-1566):

• Belgrad'ı alarak askeri merkez yaptı
• Mohaç Savaşı'nı kazanarak Macaristan'ı ele geçirdi (1526)
• Viyana'yı kuşattı ama alamadı
• Fransa Kralı'nı kurtardı ve kapitülasyonlar (ayrıcalıklar) verdi
• Avrupa içlerine 13 defa sefer düzenledi
• İran ile Amasya Antlaşması'nı yaptı

Osmanlı Denizciliği:

• İlk donanma Karesioğulları Beyliği'nden alınmıştır
• Fatih döneminde Karadeniz bir Türk gölü haline geldi
• Kanuni döneminde Barbaros Hayrettin Paşa Kaptan-ı Derya yapıldı
• Preveze Deniz Savaşı (1538) kazanıldı ve Akdeniz bir Türk gölü haline geldi
• Kıbrıs 1571'de fethedildi
• İnebahtı Deniz Savaşı'nda (1571) Osmanlı donanması yakıldı ama kısa sürede yeniden güçlü bir donanma oluşturuldu

Sokullu Mehmet Paşa'nın Sözü: İnebahtı yenilgisinden sonra Venedik elçisine "Biz Kıbrıs'ı almakla sizin kolunuzu kestik. Siz de donanmamızı yakmakla bizim sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilen kolun yerine başkası gelmez; fakat tıraş edilen sakal daha gür çıkar." demiştir.

Avrupa'da Uyanış ve Değişim

Coğrafi Keşifler $15-16. yy$:

• Sebepleri: Ticaret yollarının Müslümanların eline geçmesi, coğrafya bilgisinin ilerlemesi, pusula geliştirilmesi, cesur gemicilerin yetişmesi
• Önemli keşifler: Bartelmi Dias (Ümit Burnu), Kristof Kolomb (Amerika), Vasko do Gama (Hindistan yolu), Macellan (Dünya turu)
• Sonuçları: Hıristiyanlık yayıldı, yeni bitki türleri Avrupa'ya geldi, sömürgecilik başladı, ticaret yolları değişti, Avrupa'da tüccar sınıfı (burjuva) zenginleşti

Rönesans $15-16. yy$:

• Kelime anlamı "yeniden doğuş"tur
• Nedenleri: Ekonomik refah, eski eserler incelenmesi, matbaanın yaygınlaşması, İstanbul'un fethinden sonra bilginlerin İtalya'ya kaçması
• İtalya'da başlamasının nedeni: Coğrafi konumu, ekonomik refahı ve Roma antik eserlerinin burada bulunması
• Sonuçları: Skolastik düşünce yıkıldı, bilimsel düşünce gelişti, sanat ve edebiyatta yeni eserler verildi

Reform (16. yy):

• Nedenleri: Okur-yazarlık artması, İncil'in farklı dillere çevrilmesi, kilisenin zenginleşmesi
• Martin Luther Katolik kilisesinin uygulamalarına karşı çıkıp Protestanlık mezhebini kurdu
• Sonuçları: Mezhep birliği bozuldu, din adamlarına güven azaldı, eğitim laikleşti

Aydınlanma Çağı (18. yy):

• Her konuda akla öncülük tanıyan düşünce sistemidir
• Önemli düşünürler: Descartes, Rousseau, Galileo, Kepler, Newton
• Deney ve gözlem önem kazandı, doğa bilimleri gelişti

Unutma: Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform ve Aydınlanma Çağı birbirini etkileyerek Avrupa'da büyük değişimlere neden olmuştur. Bu değişimler sonucunda dünyanın geri kalanı da etkilenmiştir.

Değişen Dünyada Değişen Osmanlı

Lale Devri (1718-1730):

• III. Ahmet dönemi ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın sadrazamlığıyla başladı
• Sanat, edebiyat ve mimari alanda gelişmeler oldu (III. Ahmet Çeşmesi, Levni'nin minyatürleri)
• İlk Türk matbaası İbrahim Müteferrika tarafından kuruldu (1727)
• Avrupa'daki gelişmeleri takip için Paris, Londra, Viyana'ya elçiler gönderildi
• Patrona Halil İsyanı (1730) ile son buldu

18. yy Islahatları:

• I. Mahmut (1730-1754): Topçu ve Humbaracı ocakları ıslah edildi, Kara Mühendishanesi açıldı
• III. Mustafa (1757-1774): Tophane ıslah edildi, Sürat Topçuları birliği kuruldu, Deniz Mühendishanesi açıldı
• I. Abdülhamit (1774-1789): İstihkam Okulu açıldı, Avrupa'dan subaylar getirildi
• III. Selim (1789-1807): "Nizam-ı Cedit" (Yeni Düzen) adlı ıslahatlar yapıldı, Avrupa tarzında ordu kuruldu

19. yy Islahatları:

• II. Mahmut (1808-1839): Yeniçeri Ocağı kaldırıldı $Vaka-i Hayriye$, Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu kuruldu, Divan kaldırılıp Bakanlar Kurulu sistemi getirildi
• Abdülmecid (1839-1861): Tanzimat Fermanı (1839) ve Islahat Fermanı (1856) ilan edildi, ilk kağıt para basıldı
• II. Abdülhamit (1876-1909): I. Meşrutiyet ilan edildi (1876), Kanun-i Esasi (ilk anayasa) kabul edildi, II. Meşrutiyet ilan edildi (1908)

Merak Ediyorum: Tanzimat Fermanı ile herkesin can, mal ve namus güvenliği sağlanmış, kanun önünde eşitlik ilkesi getirilmiştir. Bu, Osmanlı'nın modernleşme yolunda attığı en önemli adımlardan biridir.