Kapak Sayfası

Bu sayfa 7. sınıf 2. ünite Sosyal Bilgiler ders notlarının kapağıdır. "Beylikten Cihan Devletine" konusunu ele alacağız.

Bu ünitede Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan İstanbul'un fethine kadar geçen süreci öğreneceğiz. Küçük bir Türkmen beyliğinin nasıl büyük bir imparatorluğa dönüştüğünü anlayacağız.

Önemli: Bu dönem yaklaşık 150 yıl sürmüş ve Osmanlı'nın temellerini atmıştır.

Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu

Kayı boyu Oğuz Türklerinin Bozoklar koluna mensuptu ve Ertuğrul Bey önderliğinde Anadolu'ya geldi. 1071 Malazgirt Zaferi'nden sonra Selçuklular tarafından Söğüt ve Domaniç'e yerleştirildiler.

Anadolu Selçuklu Devleti 1243'te Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilince güçsüzleşti. Bu durumu fırsat bilen Türkmen boyları bağımsızlığını ilan etti ve İkinci Beylikler Dönemi başladı.

Osmanlı Beyliği bu dönemde kurulmuş ve çevresindeki güçlerle rekabet halindeydi. Anadolu'da Bizans, Moğollar, Trabzon Rum Devleti ve diğer Türk beylikleri bulunuyordu.

Beyliğin hızla gelişme nedenleri arasında hoşgörülü politikaları, stratejik konumu, gaza ve cihat anlayışı ile diğer beyliklerin desteğini alması yer alıyordu.

İlginç Bilgi: Osmanlı'nın başarısında Avrupa'daki Yüzyıl Savaşları'nın da etkisi oldu!

Osman Bey ve Orhan Bey Dönemi

Osman Gazi (1281-1324) Ahi teşkilatının desteğini alarak güçlendi. Bizans'tan Karacahisar, Bilecik ve İnegöl'ü aldı. Koyunhisar Savaşı (1302) Osmanlı-Bizans arasındaki ilk büyük savaştı.

Osman Bey Mudanya'yı alarak Marmara'ya ulaştı ve Bursa'nın bağlantısını kesti. İlk bakır parayı bastırdı ve Bursa kuşatması sırasında vefat etti.

Orhan Bey (1326-1362) döneminde Bursa başkent yapıldı. Maltepe Savaşı yapılarak İznik ve İzmit alındı. Karesioğulları beyliğini alarak ilk donanmaya sahip oldu.

Bu dönemde ilk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem), ilk medrese, vezirlik ve divan kurumu kuruldu. Karamürsel'de ilk tersane yapıldı ve gümüş para basıldı.

Eğlenceli Bilgi: Karagöz ve Hacivat'ın Orhan Bey döneminde Bursa'da yaşadığı rivayet edilir!

I. Murat ve Yıldırım Bayezid Dönemi

I. Murat $Hüdavendigar, 1362-1384$ 1363'te Edirne'yi alarak başkent yaptı. Sırpsındığı Savaşı ile Haçlılara karşı ilk zaferini kazandı ve I. Kosova Savaşı'nda da galip geldi.

Bu dönemde "Sultan" unvanı ilk kez kullanıldı. Tımar Sistemi uygulandı ve Yeniçeri Ocağı kuruldu. Germiyanoğulları'ndan çeyiz yoluyla toprak kazanıldı.

Yıldırım Bayezid (1389-1402) İstanbul'u kuşatan ilk padişah oldu. 1396 Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları yendi ve Anadolu'da siyasi birlik sağladı.

Ancak 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenildi ve esir düştü. Bu yenilgi sonrası 1402-1413 yılları arasında Fetret Devri yaşandı.

Dikkat: Fetret Devri'nde 11 yıl boyunca şehzadeler arasında taht kavgası yaşandı!

I. Mehmed ve II. Murat Dönemi

I. Mehmed Çelebi (1413-1421) kardeşleri arasındaki taht kavgalarını bitirerek Fetret Devri'ne son verdi. Bu nedenle "Osmanlı'nın ikinci kurucusu" sayılır.

Devlette siyasi birliği yeniden kurdu ancak Venediklilerle yapılan ilk deniz savaşını kaybetti. Osmanlı deniz kuvvetleri henüz tam güçlenmemişti.

II. Murat (1421-1451) 1422'de İstanbul'u ikinci kez kuşattı. 1444 Varna Savaşı'nda ve 1448 II. Kosova Savaşı'nda Haçlı ordularını yendi.

II. Kosova Savaşı çok önemliydi çünkü Avrupalıların Türkleri Balkanlardan atma ümidini tamamen yok etti. Balkanlarda ilk antlaşma olan Edirne-Segedin Antlaşması imzalandı.

Önemli: II. Kosova Savaşı ile Balkanlar kesin olarak Türk yurdu oldu!

Osmanlı Toplum Yapısı ve İskân Politikası

İskân politikası ile Osmanlı, Anadolu'daki Türkmenleri yeni fethettiği Balkan topraklarına yerleştirdi. Böylece bu bölgeler hem Türkleşti hem de İslamlaştı.

İskân edilen Türklerin izinsiz yerlerinden ayrılmaları yasaktı. Bu sayede fethedilen bölgelerin kalıcı olması sağlandı. Evlâd-ı Fâtihân bu göçmenlerin çocuklarına verilen isimdi.

Osmanlı toplumu yönetenler ve yönetilenler olmak üzere ikiye ayrılırdı. Yönetilenler dini açıdan Müslüman ve gayrimüslim; yaşam biçimi açısından köylü, şehirli ve göçebe olarak sınıflandırılırdı.

Meslek açısından ise tüccarlar ve esnaflar vardı. Halkın büyük çoğunluğu köylerde yaşardı ve tarımla uğraşırdı.

İlginç Bilgi: Atatürk'ün atalarının da Evlâd-ı Fâtihân'dan olduğu bilinmektedir!

Osmanlı Yönetici Sınıfı

Yönetenler üç ana gruba ayrılırdı: İlmiye (din, adalet, eğitim), Seyfiye $yönetim-askeriye$ ve Kalemiye $bürokrasi-memurlar$.

Divan-ı Hümayun Orhan Bey zamanında kurulan en üst yönetim organıydı. Sadrazam padişahtan sonra en yetkili kişiydi ve padişahın yokluğunda orduyu komuta ederdi.

Defterdar mali işlerden, Kazasker adalet işlerinden, Şeyhülislam dini işlerden sorumluydu. Reisülküttap dış işleri, Nişancı ise yazışmalar ve belge işlerinden sorumlu memurdu.

Her üyenin kendine özgü görevleri vardı ancak en son karar her zaman padişaha aitti. Bu sistem devletin düzenli işlemesini sağlıyordu.

Hatırla: Divan üyeleri farklı alanlardan sorumlu olmalarına rağmen birlikte çalışırlardı!

Osmanlı Ordu Sistemi

Osmanlı ordusu Kapıkulu askerleri ve Eyalet askerleri olmak üzere ikiye ayrılırdı. Kapıkulu piyadeleri arasında Acemi Ocağı, Yeniçeri Ocağı, Cebeci ve Topçu ocakları bulunurdu.

Yeniçeriler devşirme sistemiyle yetiştirilir, üç ayda bir maaş (ulufe) alırlardı. Evlenmeleri ve başka iş yapmaları yasaktı. Savaşta padişahın yanında yer alırlardı.

Tımarlı sipahiler ise Türklerden oluşur, maaşsızdı ancak evlenebilir ve barış zamanı başka işlerle uğraşabilirlerdi. Tımar sistemi ile beslenen bu askerler ordunun en kalabalık kesimini oluşturuyordu.

Akıncılar keşif yapar, Azaplar ilk hücuma geçerdi. Deniz kuvvetleri de mevcuttu ve Orhan Bey döneminde kurulmaya başlamıştı.

Önemli Fark: Yeniçeriler profesyonel, Tımarlı Sipahiler ise yarı-zamanlı askerdi!

Fetih Politikası ve Fatih Sultan Mehmet

Osmanlı'nın başarılı fetih politikası gaza ve cihat, millet sistemi, istimalet politikası ve Osmanlı adaleti üzerine kuruluydu. Fethettikleri yerlerdeki halka saygı gösterir ve haklarını korurdu.

Fatih Sultan Mehmet (1451-1481) İstanbul'u fethettiği için "Fatih" unvanını aldı. Karadeniz'i Türk gölü haline getirdi ve Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verdi.

İstanbul'un fethi için birçok neden vardı: toprak bütünlüğü sağlamak, Bizans'ın kışkırtıcılığına son vermek, İpek Yolu kontrolü ve dini sebeplerdi.

Hz. Muhammed'in "Kostantiniyye mutlaka fethedilecek" hadisi de Müslümanları motive ediyordu. Fatih aynı zamanda "Avni" mahlasıyla şiirler yazan kültürlü bir padişahtı.

Unutma: İstanbul'un fethi sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve dini açıdan da çok önemliydi!