7. Sınıf 2. Ünite

Bu ünite, Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan Cihan Devleti olma sürecine kadar uzanan heyecan verici tarih yolculuğunu anlatıyor. Osmanlı hanedanı, Oğuzların Kayı boyuna mensuptu.

Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesi sonucu Türkmen boyları bağımsızlıklarını ilan ettiler. Bu süreçte Osmanlı Beyliği de kuruldu.

Not: Osmanlı Beyliği'nin kısa sürede büyümesinde jeopolitik konumu, adaletli yönetimi ve gaza-cihat anlayışı çok etkili olmuştur!

Beylikten Cihan Devletine

Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemindeki (1299-1453) padişahları sırayla Osman Bey, Orhan Bey, I. Murat, Yıldırım Bayezit, Çelebi Mehmet ve II. Murat'tır. Bu padişahlar sayesinde küçük bir beylik hızla büyüdü!

Osmanlı Beyliği'nin çabuk büyümesinin nedenleri şunlardı:

• Bizans ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıf olması
• Balkanlarda siyasi birliğin olmaması
• Fethedilen yerlerde hoşgörü politikası uygulanması
• Avrupa'da Yüzyıl Savaşları'nın yaşanması

Osmanlı Beyliği kurulduğunda Anadolu'da Bizans, Trabzon Rum Devleti, Moğollar ve diğer Türk beylikleri vardı.

Osman Gazi ve Orhan Bey Dönemi

Osman Gazi (1281-1324), beyliğin kurucusudur. Ahi şeyhi Edebali'nin kızıyla evlenerek bu teşkilatın desteğini aldı. Karacahisar, Bilecik, İnegöl gibi önemli yerleri fethetti. Bizans'la ilk savaşı olan Koyunhisar Savaşı'nı kazandı ve ilk bakır parayı bastırdı. Bursa'nın kuşatılması sırasında vefat etti.

Orhan Bey (1326-1362) döneminde:

• Bursa fethedilip başkent yapıldı
• İznik ve İzmit alındı
• Karesioğulları Beyliği'nin alınmasıyla denizcilik başladı
• İlk düzenli ordu kuruldu (Yaya ve müsellem ordusu)
• İlk medrese İznik'te açıldı
• İlk vezirlik ve divan kuruldu
• İlk Osmanlı tersanesi Karamürsel'de kuruldu

Önemli: İlk gümüş para Orhan Bey döneminde basıldı!

I. Murat Dönemi

I. Murat (Hüdavendigar) döneminde (1362-1384) önemli gelişmeler yaşandı:

• Edirne 1363'te fethedilip başkent yapıldı
• İlk Osmanlı-Haçlı savaşı olan Sırpsındığı Savaşı kazanıldı
• I. Kosova Savaşı'nda Haçlılar yenildi
• İlk defa "sultan" unvanını aldı
• Tımar Sistemi uygulamaya konuldu
• Yeniçeri Ocağı kuruldu
• Germiyan ve Hamit beyliklerinden topraklar alındı

I. Murat döneminde Balkanlardaki fetihler hızlandı. Sırpsındığı Savaşı'ndan sonra Osmanlılar Balkanlar'da kalıcı olduklarını gösterdi.

Bilmesi eğlenceli: Hacivat ve Karagöz'ün Orhan Gazi döneminde Bursa'da yaşayan ve camii yapımında çalışan iki işçi olduklarına dair rivayetler vardır!

Yıldırım Bayezit Dönemi ve Fetret Devri

Yıldırım Bayezit (1389-1402):

• İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır
• 1396'da Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları yendi
• Anadolu'da Osmanlı siyasi birliğini sağladı
• Anadolu Hisarı'nı yaptırdı
• Ancak 1402'de Ankara Savaşı'nda Timur'a yenildi ve esir düştü

Ankara Savaşı sonrası Osmanlı Devleti, "Fetret Devri" olarak bilinen 11 yıllık bir karışıklık dönemine girdi. Bu dönemde Yıldırım Bayezit'in oğulları arasında taht kavgaları yaşandı.

İlginç Bilgi: Timur'un Ankara Savaşı'nda fil kullanması, savaşın kaderini değiştiren faktörlerden biriydi!

I. Mehmet ve II. Murat Dönemi

I. Mehmet (Çelebi) dönemi (1413-1421):

• Kardeşleriyle taht kavgalarını bitirerek Fetret Devri'ne son verdi
• Bu nedenle "Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu" sayılır
• Ülkede siyasi birliği yeniden sağlamak için çalıştı
• Venediklilerle yapılan ilk deniz savaşında yenildi

II. Murat dönemi (1421-1451):

• 1422'de İstanbul'u kuşattı
• 1444'te Varna Savaşı'nda Haçlıları yendi
• II. Kosova Savaşı (1448) ile Haçlıları yenip Avrupalıların Türkleri Balkanlar'dan atma ümidini yok etti
• Balkanlarda ilk antlaşmayı $Edirne-Segedin$ imzaladı

Önemli Not: II. Kosova Savaşı, Osmanlıların Balkanlar'daki hakimiyetini kesinleştiren savaş olmuştur!

Osmanlı Devleti'nin Toplum ve Ekonomik Yapısı

Osmanlı Devleti'nin iskân politikası, fethedilen toprakları Türkleştirmek ve İslamlaştırmak amacıyla uygulanmıştır. Anadolu'daki göçebe Türkmenler yeni fethedilen bölgelere yerleştirilmiştir. Böylece hem fethedilen yerler Türkleşip İslamlaşıyor hem de o yörelerin güvenliği sağlanıyordu.

İskâna tabi tutulan Türkler, izinsiz yerlerinden ayrılamıyordu. Bu sayede fethedilen bölgelerin kalıcı Türk yurdu olması sağlanıyordu.

Osmanlı toplumu "yönetenler" ve "yönetilenler" olarak ikiye ayrılırdı:

Yönetilenler:

• Dini açıdan: Müslümanlar ve Gayrimüslimler
• Yaşayış biçimi açısından: Köylüler, şehirliler, göçebeler
• Meslek açısından: Tüccarlar ve esnaflar

Bilmesi Eğlenceli: Mustafa Kemal Atatürk'ün anne ve babasının soyları Evlâd-ı Fâtihân'dır, yani Rumeli'nin Türkleştirilmesi için Konya/Karaman'dan göç ettirilen Türk boylarındandır.

Yönetim Yapısı

Osmanlı Devleti'nde yönetenler üç sınıftan oluşurdu:

• İlmiye: Din, adalet ve eğitim işleriyle ilgilenen, medreselerde eğitim almış âlimler sınıfı
• Seyfiye: Yönetim ve askeriye işlerini yürüten kesim
• Kalemiye: Devlet dairelerinde çalışan memurlar

Devletin en üst yönetim organı olan Divan-ı Hümayun'da şu önemli görevliler bulunurdu:

• Sadrazam: Padişahtan sonra en yetkili kişi, orduyu komuta eder
• Defterdar: Devletin mali işlerinden sorumlu
• Kazasker: Adalet işlerinden sorumlu
• Şeyhülislam: Kararların dine uygun olup olmadığını denetler
• Reisülküttap: Dış işlerinden sorumlu
• Nişancı: Padişahın mührünü kullanır, belge ve evraklardan sorumludur

Bu görevliler devlet işlerini yürütürken son söz her zaman padişaha aitti.

Osmanlı Devleti Ordu Sistemi

Osmanlı ordusu kara kuvvetleri ve deniz kuvvetleri olarak ikiye ayrılırdı. Kara kuvvetleri de kendi içinde Kapıkulu Askerleri ve Eyalet Askerleri olarak ikiye ayrılırdı.

Kapıkulu Askerleri:

• Kapıkulu Piyadeleri: Acemi Ocağı, Yeniçeri Ocağı, Cebeci Ocağı, Topçu Ocağı
• Kapıkulu Süvarileri: Sipahiler, Silahtarlar

Eyalet Askerleri:

• Tımarlı Sipahi
• Akıncılar
• Azaplar

Osmanlı ordusundaki önemli asker grupları:

• Acemi Oğlanlar: Kapıkulu ocaklarına asker yetiştiren okul
• Yeniçeri Ocağı: Padişahın yanında savaşır, İstanbul'un güvenliğini sağlar
• Cebeci Ocağı: Ordunun silahlarını temin eder, bakım ve tamir yapar
• Tımarlı Sipahiler: Eyaletlerde tımar sahiplerinin beslediği atlı askerler
• Azaplar: Bekâr Türk erkeklerinden oluşur, savaşta ilk hücum ederler
• Akıncılar: Düşman topraklarına akınlar yaparak keşif yaparlar

İlgi Çekici Bilgi: Yeniçerilerin evlenmeleri yasaktı, ama Tımarlı Sipahiler evlenebilir ve savaş zamanı dışında başka işler yapabilirlerdi!

Osmanlı Devleti'nin Fetih Siyaseti

Osmanlı Devleti'nin büyümesinde etkili olan fetih siyasetinin temelleri şunlardır:

• Gaza ve Cihat Politikası: İslam dinini yaymak amacıyla Müslüman olmayanlara karşı yapılan savaşlar
• Millet Sistemi: Din ve inancı aynı olan grupların bir millet sayıldığı ve huzur içinde yaşamasının hedeflendiği sistem
• İstimalet Politikası: Fethedilen topraklardaki halkın din, örf ve adetlerine saygı gösterilmesi
• Osmanlı Adaleti: Hem yönetenler hem de yönetilenler arasında adaleti sağlayan yönetim anlayışı

Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451-1481)

• İstanbul'u fethettiği için "Fatih" unvanını aldı
• Karadeniz'i Türk gölü haline getirdi
• Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verdi
• Edebiyata ilgi duydu, "Avni" mahlasıyla şiirler yazdı

Hadis: "Kostantiniyye (İstanbul) elbette fethedilecektir! Onu fetheden komutan ne güzel komandan ve onu fetheden asker ne güzel askerdir!"