Matematik 7 - Oran ve Orantı

Oran ve orantı konusu, matematik dersinin en kullanışlı konularından biridir. Bu konuyu öğrendikten sonra günlük hayatta karşılaştığın birçok problemi daha kolay çözebileceksin.

Oran, iki niceliği karşılaştırmak için kullanılan bir kavramdır. Örneğin, 3 elma ile 5 portakalı karşılaştırmak için 3/5 oranını kullanırız.

Orantı ise iki oranın birbirine eşit olması durumudur. Eğer 3/5 = 6/10 ise, bu bir orantıdır.

Not: Oran ve orantı konusunu anlamak, sonraki yıllarda göreceğin yüzdeler ve doğru orantı-ters orantı konularına da temel oluşturacak!

Oranda Çokluklardan Biri 1 İken Diğerini Bulma

Bir oranda çokluklardan birini 1'e indirgemek, birim fiyat gibi değerleri hesaplamamızı kolaylaştırır.

Örneğin, 3 kg elma 18 lira ise elmanın kg'ı kaç liradır? Burada elmayı birim fiyata çevirmek için 18 ÷ 3 = 6 işlemini yaparız. Yani 1 kg elma 6 liradır.

Benzer şekilde, 5 saatte 325 sayfa okuyan bir kişi, 1 saatte 325 ÷ 5 = 65 sayfa okur.

Bir araç 3 saatte 225 km yol alırsa, 1 saatte 225 ÷ 3 = 75 km yol alır.

Birim miktarı bulduğumuzda, sonrasında diğer miktarları kolayca hesaplayabiliriz. Örneğin, 125 gramı 20 lira olan fıstığın 1000 gramı (1 kg) 20 × (1000 ÷ 125) = 20 × 8 = 160 liradır.

Birbirine Oranı Verilen İki Çokluktan Biri Verildiğinde Diğerini Bulma

İki nicelik arasında bir oran verildiğinde, birini biliyorsak diğerini bulabiliriz.

Örnek: Bir sınıfta kızların sayısının erkeklerin sayısına oranı 2/3'tür. Sınıfta 12 kız varsa kaç erkek vardır?

Çözüm:

• Kız/Erkek = 2/3
• Kız sayısı = 12 olduğuna göre
• 12/Erkek sayısı = 2/3
• Erkek sayısı = 12 × (3 ÷ 2) = 12 × 1,5 = 18

Yani sınıfta 18 erkek öğrenci vardır.

Başka bir örnek: Bir dikdörtgenin uzun kenarının kısa kenarına oranı 3'tür. Uzun kenarı 12 cm ise çevresi kaç cm'dir?

• Uzun/Kısa = 3
• Uzun = 12 cm ise
• Kısa = 12 ÷ 3 = 4 cm
• Çevre = 2 × (Uzun + Kısa) = 2 × $12 + 4$ = 2 × 16 = 32 cm

İpucu: Oran problemi çözerken, verilen oranı bir kesir olarak düşün ve kesirlerle ilgili işlemleri hatırla!

İki Çokluğun Orantılı Olup Olmadığını Bulma

İki oranın orantı oluşturup oluşturmadığını anlamak için çapraz çarpım yöntemini kullanırız.

Örnek: 2/5 ve 4/10 oranlarının orantı oluşturup oluşturmadığını bulalım.

Çapraz çarpım yapalım: 2 × 10 = 20 ve 5 × 4 = 20 Sonuçlar eşit olduğundan bu iki oran orantı oluşturur.

Örnek: 3/4 ve 9/12 orantı oluşturur mu? 3 × 12 = 36 ve 4 × 9 = 36 Sonuçlar eşit, demek ki orantı oluştururlar.

Örnek: 4/5 ve 16/25 orantı oluşturur mu? 4 × 25 = 100 ve 5 × 16 = 80 Sonuçlar farklı, demek ki orantı oluşturmazlar.

Orantı kurmak günlük hayatta birçok hesaplama yaparken işimize yarar. Örneğin, tarifleri büyütüp küçültürken, harita ölçekleriyle çalışırken hep orantıları kullanırız.

Orantıda Verilmeyen Değeri Bulma

Orantıda bilinmeyen değeri bulabilmek için çapraz çarpım yöntemini kullanırız.

Örnek: 3/4 = 24/x orantısında x değerini bulalım.

Çapraz çarpım yaparak: 3 × x = 4 × 24 3 × x = 96 x = 96 ÷ 3 = 32

Başka bir örnek: 2/7 = 18/x orantısında x'i bulalım. 2 × x = 7 × 18 2 × x = 126 x = 126 ÷ 2 = 63

Daha karmaşık orantılarda da benzer yöntem uygulanır: Örnek: $x+2$/3 = $x-1$/2 orantısında x'i bulalım.

$x+2$ × 2 = 3 × $x-1$ 2x + 4 = 3x - 3 4 + 3 = 3x - 2x 7 = x

Unutma: Orantıda bilinmeyen değeri bulurken işlemleri adım adım yapman gerekir. Acele etme ve sabırlı ol!