8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Ünite Konu Özeti

Eksen Eğikliği ve Sonuçları

Dünya'nın 23.5 derece eğik dönmesi hayatımızı tamamen şekillendiriyor! Bu eğiklik olmasa her gün aynı hava durumu olurdu - ne bahar çiçekleri ne de kar tatili olmazdı.

Eksen eğikliğinin sonuçları şunlar: Mevsimlerin oluşması, güneş ışınlarının farklı açılarla gelmesi, kuzey ve güney yarım kürelerde farklı mevsimlerin yaşanması. Mesela bizde kış varken Avustralya'da yaz oluyor!

Dünya'nın iki temel hareketi var. Kendi ekseni etrafında dönmesi gece-gündüzü oluşturur ve cisimlerinin gölgelerinin yön değiştirmesini sağlar. Güneş etrafında dolanması ise mevsimlerle birlikte sıcaklık farklarını yaratır.

Hatırla: Sabahtan öğleye güneş açısı artar (sıcaklık artar, gölge kısalır), öğleden akşama açı azalır (sıcaklık azalır, gölge uzar).

Mevsimler ve Önemli Tarihler

21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde büyülü bir şey oluyor - gece ve gündüz eşit süreli! Bu duruma ekinoks denir ve güneş ışınları ekvatora tam dik geliyor.

21 Haziran kuzey yarım kürede en uzun gündüz, en kısa gecenin olduğu gündür. Bu tarihte güneş Yengeç Dönencesi'ne 90 derece açıyla geliyor ve bizde yaz başlıyor. Güney yarım kürede ise tam tersi - kış mevsimi bitiyor.

21 Aralık'ta ise durum tersine döner. Bizde en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır çünkü güneş ışınları daha düşük açıyla geliyor. Bu tarihte kış mevsimi başlar.

İpucu: Dünya'nın şekli kutuplardan basık, ekvatordan şişkin olduğu için geoid şekli denir. Bu da iklim farklarını etkiler.

Işığın Geliş Açısı ve Etkisi

Güneş ışınlarının hangi açıyla geldiği her şeyi değiştirir! Dik gelen ışınlar dar alanı ısıtır ama çok etkilidir - tıpkı büyüteçle kağıt yakmak gibi.

Dik veya dike yakın açıyla gelen ışınlar: Birim yüzeyde daha fazla ışın olur, daha fazla ısı enerjisi aktarır, sıcaklık artar ve cisimler kısa gölge yapar. Yazın sıcak olmasının sebebi bu!

Eğik açıyla gelen ışınlar ise: Geniş alanı aydınlatır ama birim yüzeye az ışın düşer, az ısı aktarır, sıcaklık düşer ve gölgeler uzun olur. Kışın soğuk olmasının nedeni işte bu.

Mevsimlerin oluşumu için hem Dünya'nın eksen eğikliği hem de Güneş etrafında dolanması gerekir. İlginç olan şu: 3 Ocak'ta Güneş'e en yakın, temmuzda en uzak mesafedeyiz ama mesafe değil açı önemli!

Dikkat: Sadece kuzey ve güney yarım kürelerde 4 mevsim yaşanır, ekvator çevresinde mevsimler çok belirgin değildir.