YGS Matematik - Tam ve Rasyonel Sayılar Giriş

Bu kitapçık, YGS sınavında en çok çıkan konulardan biri olan tam sayılar ve rasyonel sayılarla işlemleri öğretecek. Bu konu hem günlük hayatta hem de diğer matematik konularında sürekli karşına çıkacak.

Matematikte başarılı olmak için bu temel konuyu çok iyi bilmen gerekiyor. İşlem kurallarını kavradığında daha karmaşık problemleri çözmek çok daha kolay hale gelecek!

💡 İpucu: Bu konuyu öğrendikten sonra denklemler ve fonksiyonlar çok daha kolay gelecek!

Tam Sayılar ve Temel İşlemler

Tam sayılar kümesi (Z) pozitif, negatif sayıları ve sıfırı içerir. Günlük hayatta sıcaklık, borç-alacak durumlarında sürekle kullanırız.

Toplama kuralları çok basit: Aynı işaretli sayıları toplarken işaretleri koruyup değerleri topla $12+24=36, -63-22=-85$. Farklı işaretli sayılarda büyük değerin işaretini al $27-12=15, -35+13=-22$.

Çarpma ve bölmede işaret kuralı şu: Aynı işaretliler pozitif sonuç verir [(+).(+)=(+), (-).(-)=(+)], farklı işaretliler negatif sonuç verir [(+).(-)=(-)]. Bu kuralı ezberlemen yeterli!

💡 İpucu: Çarpma işaretlerini hatırlamak için "aynılar arkadaş (pozitif), farklılar düşman (negatif)" de diyebilirsin!

Rasyonel Sayılar ve Kesir Türleri

Rasyonel sayılar a/b şeklinde yazılabilen sayılardır (b≠0). Yani tüm kesirlerin genel adı! Pay, kesir çizgisi ve payda olmak üzere üç bölümü var.

Basit kesirler payı paydasından küçük olan kesirlerdir $5/7, 1/2 gibi$. Bu kesirler her zaman -1 ile 1 arasında yer alır. Bileşik kesirler ise payı paydasına eşit veya büyük olan kesirlerdir $15/7, 11/5 gibi$.

Tam sayılı kesirler hem tam kısmı hem kesir kısmı olan sayılardır. Bunları bileşik kesre çevirebilirsin: a(b/c) = $a.c + b$/c formülüyle.

💡 İpucu: Basit kesirlerde pay<payda, bileşik kesirlerde pay≥payda kuralını unutma!

Rasyonel Sayılarda İşlemler

Genişletme ve sadeleştirme ile kesirlerin değerini değiştirmeden farklı şekillerde yazabilirsin. Pay ve paydayı aynı sayıyla çarp veya böl!

Toplama-çıkarmada paydaları eşitle: a/b ± c/d = (a.d ± c.b)/(b.d). Çarpma çok kolay: pay çarpı pay, payda çarpı payda. Bölmede ise ikinci kesri ters çevirip çarp.

İşlem önceliği önemli: Önce üslü işlemler, sonra çarpma-bölme, en son toplama-çıkarma. Parantezleri de unutma!

💡 İpucu: Bölme işleminde "ters çevir çarp" kuralını hatırla - çok pratik!

Ondalık Kesirler ve İşlemleri

Ondalık kesirler rasyonel sayıların başka bir yazım şekli. Virgülden önceki kısım tam kısım, sonraki kısım ondalıklı kısım denir.

Devirli ondalık kesirler belli rakamların tekrar ettiği kesirlerdir. Tekrar eden kısmın üzerine çizgi çekeriz $0,333... = 0,3̄$.

Toplama-çıkarmada virgülleri alt alta getir ve normal işlem yap. Çarpmada virgül yokmuş gibi çarp, sonucu virgülden sonraki toplam basamak sayısı kadar sağdan böl. Bölmede böleni tam sayı yap, bölüneni de aynı miktarda büyüt.

💡 İpucu: Devirli 9 varsa (4,9̄) bir önceki rakamı 1 artır $=5$ - süper pratik!

Ondalık İşlemler ve Dönüşümler

Ondalık çarpma yaparken virgül yokmuş gibi çarp, sonucu doğru yerden böl. 15,47 × 3,6'da 2+1=3 basamak sağdan virgülle ayır.

Ondalık bölmede böleni tam sayı yapana kadar 10'la çarp, bölüneni de aynı miktarda çarp. Sonra normal böl.

Devirli ondalığı rasyonel sayıya çevirmek için formül var: (Tüm sayı - Devretmeyen sayı) / (Devreden rakam sayısı kadar 9, devretmeyen rakam sayısı kadar 0). Ama pratik yol çok daha kolay - devreden 9 ise bir önceki rakamı 1 artır!

💡 İpucu: 4,29̄ = 4,3 gibi pratik yöntemi kullan, zamandan kazanırsın!

Rasyonel Sayılarda Sıralama

Pozitif kesirleri sıralarken iki yöntem var. İlk yöntemde paydaları eşitle - payı büyük olan daha büyüktür. İkinci yöntemde payları eşitle - paydası küçük olan daha büyüktür.

Bu kurallar pozitif kesirler için geçerli. Negatif kesirlerде durum tam tersi oluyor - bu çok önemli!

Sıralama yaparken hangi yöntemin daha pratik olacağına karar ver. Bazen paydaları eşitlemek, bazen payları eşitlemek daha kolay olabilir.

💡 İpucu: Negatif sayılarda sıralama tersine döner - bunu unutma!