9. Sınıf Kimya Konu Anlatımı ve Ders Notları

KMYA HAYATTIR

Kimya bilmek günlük hayatta işimizi kolaylaştırır. Su, asidik maddelerin asitliğini ve bazik maddelerin bazlığını azaltır. Bu yüzden dişlerinizi fırçalarken diş fırçasını ıslatmak, diş macununun bazik özelliğini ve etkisini azaltır.

Günlük hayatta kullandığımız maddelerin asidik veya bazik özellikleri vardır. Limon tuzu, gazlı içecekler, sirke ve tuz ruhu asidik (pH < 7) iken çamaşır suyu, sabun, deterjan ve karbonat baziktir. Asidik maddeler, bazik maddelerle nötrleşir, bu bazen zararlı kimyasalların açığa çıkmasına neden olabilir.

Çaydanlıklarda biriken kireç (CaCO₃) bazik bir tuzdur ve bu kireci limon, limon tuzu veya sirke gibi asidik malzemelerle temizleyebilirsiniz. Pas da bazik bir maddedir ve asidik malzemelerle giderilebilir.

Dikkat! Asidik maddeler ile bazik maddeleri karıştırmak tehlikeli olabilir. Örneğin çamaşır suyu ile tuz ruhunu karıştırmak zehirli klorgazı çıkarır.

BAŞLICA KİMYA DİSİPLİNLERİ

Kimya, farklı uzmanlık alanlarına ayrılan bir bilim dalıdır. Bu disiplinler, maddeleri farklı yönleriyle inceler.

Analitik Kimya, bir örneğin içeriğini nitelik ve nicelik olarak belirleyen disiplindir. Topraktaki azot miktarının ölçülmesi veya kandaki maddelerin analizi bu alanın çalışmalarına örnektir. Kromatografi gibi teknikler bu alanda sıkça kullanılır.

Fizikokimya, basınç, sıcaklık, derişim gibi fiziksel faktörlerin kimyasal tepkimelere etkisini inceleyen disiplindir. Araçların yakıt verimliliği veya kimyasal tepkimelere sıcaklığın etkisi bu alanın çalışma konularıdır.

Biyokimya, canlı bünyesinde meydana gelen olayları kimyasal açıdan inceleyen disiplindir. İlaçların vücuttaki etkisini tespit etmek veya lipitlerin sindirimini incelemek biyokimyanın konularıdır.

Unutma! Diğer önemli disiplinler arasında Polimer Kimyası (PVC, Teflon gibi polimerleri inceler), Organik Kimya (karbon temelli bileşikleri inceler) ve Anorganik Kimya (karbon dışı bileşikleri inceler) de bulunur.

KİMYA ALANINDA KARİYER OLANAKLARI

Kimya bilimi, hayatın neredeyse her alanında karşımıza çıktığı için kariyer fırsatları da oldukça geniştir.

Kimya Endüstrisi alanında deterjan, kozmetik, plastik, boya gibi günlük hayatta kullandığımız malzemelerin tasarlanması ve üretimi yapılır. Sağlık ve Biyoteknoloji alanında ilaç geliştirme, biyomedikal malzemeler, adli kimya çalışmaları yürütülür.

Çevre ve Sürdürülebilirlik alanında atıkların arıtılması, su arıtımı, yeşil teknolojilerin geliştirilmesi ve sürdürülebilir polimerlerin üretimi yapılır. Sürdürülebilirlik, bir sistemin veya üretimin sonu gelmeyecek şekilde tasarlanmasıdır.

Enerji Sektörü, Gıda ve İçecek Endüstrisi, Malzeme ve Nanoteknoloji ile Agronomi ve Tarım alanları kimya biliminin diğer önemli kariyer olanaklarıdır. Eğitim sektöründe ise öğretmenlik ve akademik çalışmalar yapılabilir.

Biliyor musun? Islanmayan ayakkabılar, bükülebilir ekranlar, yenilenebilir enerji sistemleri ve biyobozunur plastikler - tüm bu modern teknolojiler kimya biliminin çalışma alanları içindedir.

LABORATUVAR GÜVENLİK KURALLARI

Kimya laboratuvarında çalışırken güvenlik en önemli konudur. Güvenlik kurallarına uymak, hem kendimizi hem de çevremizi korur.

Kimyasal maddelerle çalışırken önlük, kapalı ayakkabı giyilmeli ve gerekirse gözlük ve eldiven kullanılmalıdır. Kimyasal maddeleri koklamak, tatmak veya birbiriyle rastgele karıştırmak tehlikelidir. Kimyasal şişelerinin etiketleri mutlaka okunmalı ve şişelerin kapakları hemen kapatılmalıdır.

Laboratuvar düzeni için önemli kurallar vardır. Laboratuvarda oyun oynamamalı, şaka yapılmamalı ve yiyecek-içecek tüketilmemelidir. Asit çözeltisi hazırlanırken su içerisine yavaşça asit dökülmelidir, asla derişik asit içine su eklenmemelidir.

Cam malzemelerle çalışırken kırık ve çatlak malzemeler kullanılmamalıdır. Hacim ölçümü için mezür, pipet gibi uygun araçlar tercih edilmelidir. Cam malzemeler kullanmadan önce ve sonra temizlenmelidir.

Güvenlik için! Kimyasal yanıkları durumunda bölge bol su ile yıkanmalı, göz temasında göz duşu kullanılmalı ve acil durumlar için 112 aranmalıdır.

LABORATUVAR GÜVENLİK PİKTOGRAMLARI

Kimya laboratuvarında güvenlik için piktogramlar hayati önem taşır. Bu işaretler tehlikeleri hemen anlamamızı sağlar.

Yanıcı piktogramı, ateş, kıvılcım ve ısıdan uzak tutulması gereken maddeleri belirtir. Bu maddeler kolayca tutuşabilir ve söndürülmesi zor olabilir.

Yakıcı piktogramı, oksijen, klor gibi maddeleri gösterir. Aşındırıcı (korozif) piktogramı, sodyum hidroksit, sülfürik asit gibi maddeler için kullanılır ve bu maddeler cilde, göze temas ettiğinde ciddi yanıklara neden olabilir.

Zehirli (toksik) piktogramı, hidrojen sülfür gibi zehirli maddeler için kullanılır. Patlayıcı, Radyoaktif, Çevreye zararlı, Sağlığa zararlı ve Basınç altında gaz içerir piktogramları da diğer önemli uyarı işaretleridir.

Kimyasal depolama kuralları: Kimyasallar depolanırken uyumsuz maddelerin birlikte depolanması tehlikeli olabilir. Yanıcı maddeler, korozif maddeler ve toksik maddeler için özel depolama koşulları gerekir.

KİMYA LABORATUVARINDA KULLANILAN TEMEL MALZEMELER

Laboratuvar çalışmalarında çeşitli cam malzemeler kullanılır ve her birinin özel bir kullanım amacı vardır.

Beherglas, titrasyon, çözelti hazırlama, çözme gibi işlemlerde kullanılır. Erlenmeyer, sıvıların karıştırılması, saklanması ve ısıtılması için idealdir. Balon joje, derişimi belli çözeltilerin hazırlanmasında kullanılan, boyun kısmında ölçü çizgisi bulunan bir malzemedir.

Cam balon, çözelti hazırlama, ısıtma ve kaynatma amacıyla kullanılır. Soğutucu, ısıtmayla buharlaşan çözücünün geri kazanılmasını sağlar. Ayrma hunisi heterojen sıvı-sıvı karışımların ayrılmasında kullanılır.

Dereceli silindir (mezür) sıvıların hacmini ölçmek için kullanılır. Büret titrasyon işleminde, derişimi bilinmeyen maddelerin hacmini hassas olarak ölçmede kullanılır. Pipet sıvıların hassas ölçümü ve aktarılması için kullanılır.

Hassasiyet önemli! Hacim ölçümünde beherglas yerine mezür, pipet gibi daha hassas aletler tercih edilmelidir. Beherglas, hacim ölçümü için değil, karıştırma ve ısıtma işlemleri için uygundur.