2024-2025 9. Sınıf Kimya 2. Dönem 2. Yazılı Hazırlık Notları

Zayıf Etkileşimler

Moleküller arasında görülen zayıf etkileşimler, maddelerin fiziksel özelliklerini belirleyen süper önemli kuvvetlerdir. Bu kuvvetler sayesinde maddeler farklı hallerde bulunabilir ve birbirleriyle etkileşime girebilirler.

Hidrojen bağı en güçlü zayıf etkileşimdir. Hidrojenin F, O veya N atomuna bağlı olduğu moleküllerde oluşur. Su moleküllerinin birbirine yapışmasının sebebi budur!

Dipol-dipol etkileşimi polar moleküller arasında görülür. HCl ve H₂O gibi polar moleküller birbirlerini çeker çünkü zıt yükler birbirini çeker.

London kuvvetleri apolar moleküller ve soygazlar arasındaki tek etkileşimdir. CH₄ ve CO₂ gibi apolar moleküller bile birbirlerini hafifçe çekerler. Bu kuvvet olmasa hiçbir apolar madde sıvı olamazdı!

💡 Püf Noktası: Hidrojen bağı için H'nin sadece F, O, N'ye bağlı olması yeterli değil - komşu molekülde de F, O, N bulunmalı!

Katılar ve Sıvılar

Amorf katılar düzensiz yapıya sahip maddelerdir. Cam, plastik ve tereyağı gibi örnekleri vardır. Belirli erime noktaları yoktur, ısıtıldıklarında yavaş yavaş yumuşarlar.

Kristal katılar düzenli yapıya sahiptir ve dört türe ayrılır:

• İyonik katılar: İyonlardan oluşur, NaCl gibi
• Moleküler katılar: Zayıf etkileşimlerle bir arada durur, buz gibi
• Kovalent katılar: Elmas gibi süper sert yapılar
• Metalik katılar: Altın, gümüş gibi metaller

Buharlaşma sıvı yüzeyindeki moleküllerin gaza dönüşmesidir ve ısı alır (endotermik). Yoğuşma ise bunun tersidir ve ısı verir (ekzotermik).

Buhar basıncı kapalı kapta sıvının üzerindeki gazın basıncıdır. Buhar basıncı yüksek olan sıvılar daha düşük sıcaklıkta kaynar!

💡 Test İpucu: Buhar basıncı ile kaynama noktası ters orantılıdır - biri artar diğeri azalır!

Sıvıların Özellikleri

Viskozite sıvının akmaya karşı direncidir. Bal çok viskoz, su ise az viskozludur. Sıcaklık arttıkça moleküller arası çekim azaldığı için viskozite düşer.

Kohezyon aynı cins moleküller arasındaki çekim, adezyon ise farklı cins moleküller arasındaki çekimdir. Su damlalarının yuvarlak olması kohezyon, camda yayılması ise adezyonun sonucudur.

Kılcallık sıvıların ince borularda yükselmesidir. Adezyon > kohezyon ise sıvı yükselir (su), kohezyon > adezyon ise alçalır (civa). Boru ne kadar ince olursa yükselme o kadar fazla olur.

Yüzey gerilimi sıvının yüzeyindeki moleküllerin içeriye çekilme eğilimidir. Su böceklerinin su üzerinde yürümesini sağlar. Sıcaklık arttıkça, sabun eklenince veya basınç artınca yüzey gerilimi azalır.

💡 Günlük Hayat: Sabunlar yüzey gerilimini azaltarak yağların suyla karışmasını sağlar - bu yüzden temizlik yaparlar!