ELEKTRİK ve Elektrostatik Yükler

Elektriklenme Çeşitleri

Elektriklenme deyince aklına sadece prizden gelen elektrik gelmesin! Aslında saçlarını tarağa sürtüktüğünde de elektriklenme oluyor.

Sürtünme ile elektriklenme, yalıtkan iki cismin birbirine sürtünmesi sonucu oluyor. Ebonit çubuğu yün kumaşa sürtersen, ebonit (-) yükle, yün kumaş (+) yükle yüklenir. Cam çubuğu ipek kumaşa sürtersen tam tersi olur.

Etki ile elektriklenmede ise dokunma yok. Yüklü bir cismi iletken bir cisme yaklaştırdığında, iletkendeki yükler kutuplaşır. Yani zıt yükler yakına, aynı cins yükler uzağa gider.

💡 İpucu: Sürtünmede dokunma var ve geçici, etkide dokunma yok ama yine geçici bir durum!

Dokunma ile Elektriklenme ve Elektroskop

Dokunma ile elektriklenmede yüklü bir cismi başka bir cisme dokundurduğunda, toplam yük boyutlarına göre paylaşılır. Bu durumda formül kullanman gerekebilir: Q₁' = $Q₁ + Q₂$/$r₁ + r₂$ × r₁

Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını anlamamı sağlayan süper pratik bir alet. Yaprakları açılır kapanır duruma göre yükü anlarsın.

Elektroskopla ilgili önemli kurallar var: Aynı cins yükler yaklaştırılırsa yapraklar daha çok açılır. Zıt cins yükler dokundurulursa yapraklar önce kapanır, sonra açılabilir. Ama zıt yüklerde önce açılıp sonra kapanma asla olmaz!

💡 Sınav İpucu: Elektroskop sorularında cismin ve elektroskopun yük durumunu karşılaştırmayı unutma!

Kutuplaşma, Topraklama ve Coulomb Kuvveti

Kutuplaşmada iletkenin içindeki yükler hareket eder. İçi her zaman nötr kalırken, dış yüzeyde yük birikir. Bu çok önemli bir detay!

Topraklama sistemi elektriği güvenli hale getiriyor. Yüklü bir iletkeni toprağa bağladığında, fazla yükler toprağa akarak cisim nötr hale geliyor.

Coulomb kuvveti yüklü cisimler arasındaki itme veya çekme kuvvetidir. Formülü: F = k(Q₁Q₂)/d². Bu kuvvet vektörel olduğu için yönü de önemli. Aynı cins yükler itişir, zıt cins yükler çekilir.

Newton'ın 3. yasası gereği iki cismin birbirine uyguladığı Coulomb kuvvetlerinin büyüklükleri eşit ama yönleri zıt olur.

💡 Formül Hatırlatması: k = 9×10⁹ Nm²/C² sabitini ezberle, sorularda sürekli lazım olacak!